Bipolaire stoornis; fouten in je gedachte patroon

Een van de meest volharde problemen die volwassenen en kinderen met een bipolaire stoornis hebben, heeft betrekking op hun denkwijze. Deze is voor buitenstaanders vaak moeilijk te begrijpen en wordt al vaak als irrationeel beschouwd. Wanneer kinderen en volwassen leren om deze afwijkende denkwijze te herkennen, helpt hen dat om zichzelf te behoeden voor flaters en pijnlijke situaties.

Op het moment dat je afwijkend gedrag kunt plaatsen en het een naam kunt geven, ontneem je namelijk een deel van zijn kracht. Doorbreek je dit patroon namelijk niet, dan bestaat er een grote kans dat ze 'ingeburgerd' worden in het gedachtepatroon en denkwijze van de patiënt. Deze vastgeroeste denkpatronen dragen toe aan het ontwikkelen van een moeilijk-te-helpen persoonlijkheid waar bipolaire volwassenen vaak mee kampen.

Problematische gedachtestijlen:

Doemdenken:
Alles gelijk zeer negatief ervaren en denken. Als voorbeeld een kind dat een slecht cijfer haalt voor zijn proefwerk. In de beleving van dit kind vindt iedereen hem dom, de leraar zal hem haten, de ouders zullen hem straffen, hij zal nooit naar het middelbaar onderwijs kunnen enz.. Het maakt voor dit kind niets uit als een ander hem probeert te overtuigen dat dit niet het geval is. Het kind is overtuigd dat dit de werkelijkheid is.

Minimalisatie:
In het verlengde van doemdenken is het beperkt zijn in het zien van je eigen goede kwaliteiten, of het weigeren zien van goede en/of slechte kwaliteiten van een ander. Mensen die minimaliseren worden vaak beschuldigd van het dragen van de zgn.. 'roze-bril' of het dragen van een 'blinddoek' zodat ze alleen maar het slechte zien. Wanneer iemand niet voldoet aan de zeer hoge verwachtingen van de minimaliseerder, dan wordt de persoon in kwestie gelijk voorgoed helemaal afgeschreven. De minimaliseerder staat dan niet open voor eventuele goede eigenschappen van de betreffende persoon.

Grootheidswaan:
Een sterk overdreven gevoel van eigenwaarde. Bijvoorbeeld een kind dat denkt dat hij het beste van de hele klas is en niemand die beter of slimmer dan hem is. Of een kind dat denkt dat hij op gelijk niveau staat met zijn ouders en/of leraar.

Verpersoonlijking:
Een bijzonder ongelukkig type van grootheidswaan, dat veronderstelt dat jij het centrum van het heelal bent en dat goede en slechte gebeurtenissen veroorzaakt worden door jou, maar in werkelijk niets tot weinig met jou te doen hebben. Bijvoorbeeld een kind zou kunnen geloven zijn boze gedachten zijn moeder ziek maakten.

Het magische denken:
Gemeenschappelijks in kinderen en volwassenen met obsessieve-compulsieve stoornis, maar eveneens gezien in mensen met bipolaire stoornis. De magische denkers kunnen geloven dat ,door één of ander soort ritueel te doen, zij pijn of kwaad aan zichzelf of anderen kunnen vermijden. Het ritueel kan of wel of niet aan het waargenomen kwaad of pijn worden verbonden en de lijders neigen om hun rituelen geheim te houden. Kinderen zijn zich niet direct gewaar van het kwaad of de pijn die ze denken af te weren. Ze ervaren alleen dat er iets ergs of slechts zal gebeuren als ze niet iedere top van de heg aanraken of iedere tegel tellen. Anderen kunnen van mening zijn dat het rituele gedrag één of andere positieve gebeurtenis zal bewerkstelligen.

Sprongen in het logisch denken:
Het afleggen van schijnbaar logica-gebaseerde verklaringen, alhoewel het proces dat tot het idee leidde duidelijke stappen miste. Het vaak overhaast trekken van, negatieve, conclusies. Eén van de sprongen in het logisch denken is veronderstellen dat je weet wat de ander denkt. Bijvoorbeeld een tiener zou kunnen veronderstellen dat iedereen op school haar haat, of dat iedereen die fluistert over haar spreekt. Een ander veelgemaakte fout is denken dat mensen vanzelfsprekend weten wat jij denkt, hetgeen leidt tot grote misverstanden als blijkt dat dit niet zo is.

Het "alles of niets" denken:
Het "zwart-wit" denken. Het niet in staat zijn om de kleur grijs te zien, kan leiden tot misopvattingen en zelfs wanhoop in het dagelijks leven. Een persoon die slechts in "zwart-wit" termen denkt, begrijpt kleine successen niet. Hij is óf een verachtelijke mislukking óf een volledig succes, maar nooit iemand die eenvoudig op zijn manier zijn best doet om het beter te doen.

Paranoia:
In zijn extreme vormen, kan paranoia leiden tot waanideeën. Veel bipolaire mensen ervaren minder erge vormen van paranoia wegens het personaliseren van gebeurtenissen, het doemdenken, of het maken van sprongen in logica. Een tiener met een milde vorm van paranoia zou kunnen denken dat iedereen op hem let of hem volgt, terwijl hij niet of nauwelijks wordt opgemerkt.

Het misleidende denken:
De meeste van de, hiervoor genoemde gedachtestijlen, zijn een milde vorm van misleidend denken. Ernstig misleidend denken is nog minder gebaseerd op de werkelijkheid en kan voortdurend vreemde en misleidende gedachten omvatten. Een kind kan bijvoorbeeld er van overtuigd zijn dat het door buitenaardse wezens is ontvoerd. Deze gedachte is dan in de beleving van het kind op waarheid gebaseerd.

Niet alleen zijn deze gedachte stijlen fout, ze zijn ook uitermate ongemakkelijk voor de persoon die er aan lijden, omdat niemand doelbewust zou kiezen om deze bezorgdheid-producerend gedachten te hebben. Wanneer deze gedachten in woorden en daden te voorschijn komen, kan de schade nog erger zijn. Het uitdrukken van dergelijke ideeën vervreemdt vrienden en familie en kan leiden tot het plagen, ostracisme en hevige misverstanden.

Jonge kinderen in het bijzonder hebben geen referentiekader als het op gedachte stijlen aankomt. Zij kunnen daarom heel gemakkelijk er van uit gaan dat iedereen denkt zoals zij denken! Oudere kinderen en tieners zijn al meer zelfbewust. Tenzij ze in een acute depressie, hypomanie of manie zijn, zullen de patiënten hardnekkig hun "rare" denkwijze proberen te verbergen voor de buitenwereld. Dat is op geestelijk vlak erg uitputtend en leidt ertoe dat de patiënt zich vervreemd voelt van de omgeving.

Dezelfde chemische onevenwichtigheid die een bipolaire stoornis veroorzaakt, is tevens ook de basis voor de afwijkende gedachte stijlen, hoewel deze ook een basis hebben in de opgedane levenservaringen. Wanneer je bijvoorbeeld geplaagd, geïntimideerd of belachelijk gemaakt bent, zijn verpersoonlijking en paranoia niet vergezocht. Je bent wellicht zo vaak het doelwit van plagerijen e.d. geweest, dat je op een gegeven moment zelf gelooft dat je de oorzaak van alle problemen bent. De starheid die deze problematische gedachte patronen gemeenschappelijk hebben, kunnen ook voortvloeien uit levenservaringen, althans voor een deel. Veel werkers uit de gezondheidszorg vermoeden dat, omdat mensen met een bipolaire stoornis vaak met onlogische golven van emotie en activiteit kampen. Zij proberen om strikte structuren aan hun gedachten en overtuigingen op te leggen om dit te compenseren. Het is gemakkelijk om meegesleept te worden, vooral voor kinderen die nog geen "normaal" patroon van denken en handelen hebben gehad om te vergelijken.

Omdat deze gedachte stijlen minstens één of andere chemische basis hebben, helpt medicijn gebruik in veel gevallen.
Een andere goede benadering (vooral wanneer dat samen met medicijnen wordt gebruikt) is cognitieve therapie, een vorm van gesprekstherapie dat precies gericht is het helpen en identificeren van onjuiste denkpatronen en onjuiste overtuigingen van mensen ten opzichte van zichzelf en de wereld om zich heen. © 2008 - 2010 Justbe, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 09-07-2008, laatst gewijzigd op 01-09-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Justbe is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Overzicht van de bipolaire stoornis: In dit artikel zal de bipolaire stoornis worden beschreven aan de hand van de belangrijkste kenmerken en achtergronden. De bipolaire stoornis stond voorheen bekend als de…
• Alles over de ziekte MDS: MDS (bipolaire stoornis) is een ziekte die zich kenmerkt door uitersten. Uitersten in stemmingen en activiteiten. In de volksmond beter bekent als ‘manisch depressief’. Hoewel het z…
• Manisch depressieve stoornis: De manisch depressieve stoornis is een stemmingsstoornis, waarbij periodes van depressie en grote euforie (manie) elkaar afwisselen. In veel gevallen wordt de diagnose te laat g…
• Probleem of stoornis: Slaapstoornis + psychische stoornis: Slaapproblemen zijn bij de meeste geestesstoornissen een veelvoorkomend kenmerk en dikwijls in eerste instantie de reden dat men om hulp komt. Mense…
• Stemmingsstabilisatoren: Stemmingsstabilisatoren zijn medicijnen die de stemming gelijkmatiger maken. Om deze reden worden stemmingsstabilisatoren dikwijls toegepast bij de bipolaire stoornis (met manieën en…

Bronnen en/of referenties

• Patient-Centered Guides