Pols en bloeddruk; de ditjes en datjes

De pols en bloeddruk. Wat hebben deze twee met elkaar te maken? Kunnen deze twee ook zonder elkaar?? Lees dat hier in het artikel over de ditjes en de datjes van de pols en bloeddruk.

De Pols

De eigenschappen van de pols.
De pols heeft vijf eigenschappen, die elk op zich in meer of mindere mate informatie verstrekken:

• De frequentie,
• De regelmaat,
• De gelijkmatigheid,
• De kracht en
• De vulling.

De frequentie
De polsfrequentie is (bij gezonde mensen) natuurlijk ook de snelheid van de hartslag; normaal ligt deze tussen de 60 en 80 per minuut (gemiddeld 72) en is afhankelijk van de sympaticus (versneld) en parasympaticus (vertraagd). Afwijkingen van de frequentie zijn:

• Te snel: tachycardie
• Te langzaam: bradycardie.

De regelmaat
Onder normale omstandigheden is de tijd tussen twee polsslagen steeds gelijk, de pols is regulair; wanneer deze regelmaat afwezig is, spreekt men van een irregulaire pols:

• Extra-systole: een hartslag valt te vroeg omdat de prikkel niet in de sinusknoop gevormd wordt; karakteristiek is de compensatoire pauze: na de extra-systole is er een langere pauze.
• Atriumfibrilleren: in de boezems worden vele zwakke prikkels gevormd, die maar gedeeltelijk de AV-knoop bereiken; de pols is totaal irregulair en nauwelijks tot niet te voelen.
• Ventrikelfibrilleren: in de kamers worden vele zwakke prikkels gevormd die niet in staat zijn een contractie te geven; er is dus een circulatiestilstand en de pols is afwezig; wanneer deze toestand niet snel wordt opgeheven, overlijdt de patiënt.

De gelijkmatigheid
Onder de gelijkmatigheid verstaat men het al dan niet gelijk zijn van de hoeveelheid bloed per contractie; de vulling kan gelijkmatig (equaal) zijn, of ongelijkmatig (inequaal). Een inequale pols is meestal pathologisch.

• Pulsus alternans: krachtige en zwakke slagen wisselen elkaar af; vaak is dit een teken van beginnend hartfalen.
• pulsus irregularis perpetuus (p.i.p.); bij atriumfibrilleren: de pols is totaal irregulair en inequaal.
• extrasystole: bij de te vroeg vallende slag is het hart minder gevuld; na de compensatoire pauze is het hart meer gevuld dan normaal; een zwakke slag wordt dus gevolgd door een krachtige slag: tijdens de extrasystole is de pols dus irregulair en inequaal.

De kracht
De kracht van de pols wordt bepaald door de kracht waarmee de hartkamers samentrekken; we spreken dan van een krachtige of een zwakke, evt. weke of kleine pols.

De vulling
De vulling wordt bepaald door de hoeveelheid bloed die per samentrekking in de slagaders wordt geperst; we onderscheiden een grote, normale en geringe vulling; het is een maat voor de polsdruk (= het verschil tussen de systolische druk en de diastolische druk).

• geringe polsdruk: kleine, slappe pols; treedt op bij bloeddrukdaling, bijv. shock
• filiforme pols: nauwelijks te voelen, extreem slappe, weke pols; bijvoorbeeld bij shock
• heftige pols: bij toestanden waarbij er meer zuurstof nodig is, neemt de polsdruk toe. bijvoorbeeld bij hyperthyroïdie, koorts, anemie

Hartritmestoornissen

Normaal ontstaat de elektrische prikkel voor het samentrekken van het hart in de sinusknoop (prikkelvormingssysteem).
Vanuit de sinusknoop loopt de prikkel over de atria, wordt opgevangen in de AV-knoop, en via de bundel van His en linker en rechter bundeltak verder geleid (prikkelgeleidingssysteem).

Ritmestoornissen
Veranderingen in hetzij het prikkelvormingsysteem, hetzij het prikkelgeleidingssysteem zijn, behalve aan het hart, ook aan de pols te voelen.
Niet elke verandering is ook meteen pathologisch!!

De ritmestoornissen worden benoemd naar de vorm waarin ze zich voordoen (dit is ook aan de pols te voelen) of naar de plaats waar ze ontstaan (dit is alleen met behulp van een ECG met zekerheid te bepalen).

Tachycardie
Bij een tachycardie is het ritme te snel; men onderscheidt:

Sinustachycardie	kamertachycardie (ventriculaire tachycardie)	Boezemtachycardie (supraventriculaire tachycardie)
meer dan 80 slagen per minuut: de prikkel gaat uit van de sinusknoop	meer dan 160 polsslagen per minuut, de prikkel gaat uit van een of meerdere punten van de ventrikelwand; kamertachycardie komt nogal eens voor na een hartinfarct; er bestaat dan tevens gevaar voor kamerfibrilleren	160 tot 200 polsslagen per minuut; de prikkel gaat uit van een of meerdere punten van de atriumwand; boezemtachycardie komt nogal eens voor bij coronairlijden (pathologie kransslagaders)
De oorzaken kunnen fysiologisch (emoties, inspanning) of pathologisch zijn (koorts, hyperthyroïdie, bloedarmoede (anemie))

Bradycardie
Men spreekt van brachycardie bij minder dan vijftig polsslagen per minuut; men onderscheidt:

sinusbradycardie	hartblok	partieel hartblok	totaal hartblok
de prikkel gaat uit van de sinusknoop; komt nogal eens voor bij getrainde sportmensen (en is dan dus fysiologisch)	een geleidingsstoornis, de prikkels passeren de AV-knoop of de bundel van His in het geheel niet of te traag	bijvoorbeeld drie sinusprikkels leveren twee ventrikelcontracties op (3:2 blok); drie sinusprikkels leveren een ventrikelcontractie op (3:1 blok); etc	er is een complete geleidingsstoornis, geen enkele sinusprikkel levert een ventrikelcontractie op, er is een circulatiestilstand; de ventrikels gaan dan zèlf prikkels maken, maar in zeer lage frequentie: 20 tot 40 per minuut; hierbij kan een zogenaamde aanval van Adam-Stokes voorkomen.

Een aanval van Adam-Stokes is een tijdelijke stilstand van de hartcirculatie waarbij de ventrikels zelf prikkels gaan maken. Dit gaat met 20 tot 40 slagen per minuut.

Irregulair ritme
Een irregulair ritme kan fysiologische, maar ook pathologische oorzaken hebben:

Fysiologisch:
Respiratoire a-ritmie: onregelmatige pols in samenhanging met de ademhaling: bij een diepe inademing wordt er meer bloed aan het hart aangeboden (vergroting thorax veroorzaakt bloed aanzuiten uit vena cava) en aan het eind van een diepe inspiratie is de pols dan ook sneller dan normaal (meer bloed verwerken); aan het eind van een diepe expiratie is de pols langzamer dan normaal.

Pathologisch

extra-systole	Atriumfibrilleren	atriumflutter (=atriumfladderen)	ventrikelfibrilleren
één hartslag valt te vroeg, de volgende slag is gewoon op tijd waardoor een compensatoire pauze ontstaat	Een zeer onregelmatige en zeer snelle prikkelvorming in de wand van de boezem, waardoor deze zich niet meer samentrekt; slechts een klein deel van al deze prikkels worden doorgegeven door de AV-knoop, zodat ook de ventrikels zich zeer onregelmatig samentrekken; de pols is hierbij totaal irregulair en inequaal	dit is een regelmatige soort van boezemfibrilleren; de pols is hierbij dus regulair, inequaal	Een zeer snelle en zeer onregelmatige prikkelvorming in de wand van de ventrikels, waardoor deze zich niet meer samentrekken; er wordt dus geen bloed meer uitgepompt (circulatiestilstand); de pols is afwezig en de dood volgt snel: er moet gedefibrilleerd worden; met een defibrillator geeft men een elektrische stroomstoot waardoor het hele hart even stil komt te liggen, waarna de sinusknoop het weer kan overnemen; hier mag je niet te lang mee wachten: na 2 tot 3 minuten treedt reeds hersenbeschadiging op; je moet bij ventrikelfibrilleren dus reanimeren totdat er gedefibrilleerd kan worden.
ventriculaire pauze: in kamer gevormd (VES)	oorzaken: ouderdom, mitralisklepgebrek, hyperthyreoïdie		oorzaken: vaak korte tijd na een hartinfarct, ernstige atherosclerose van de coronairvaten
supra-ventriculair: in boezem gevormd	gevaren: decompensatio cordis, trombosevorming en embolie (omdat de atria niet samentrekken)
Soms is het optreden van deze extrasystolen een niet-pathologisch verschijnsel (bijvoorbeeld bij mensen die veel roken)

Aanvallen van Adam-Stokes
Bij een totaal hartblok is er een complete geleidingsstoornis: geen enkele sinusprikkel levert een ventrikelcontractie op en er ontstaat dus een circulatiestilstand. Na korte tijd ontstaat er in de hersenen zuurstofgebrek met als verschijnselen:

• Duizeligheid,
• Krampen en
• Bewusteloosheid

Intussen zijn de ventrikels dan maar zelf prikkels gaan maken. Zij kunnen dat echter alleen maar in zeer lage frequentie, net genoeg om in de zuurstofvoorziening van de hersenen te voorzien. Deze aanvallen van bewusteloosheid ten gevolgen van een tijdelijke, zichzelf herstellende circulatiestilstand, noemt men 'aanvallen van Adam-Stokes'. © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 10-02-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Het CTG- foetale monitoring: Soms moet een zwangere vrouw tijdens haar zwangerschap aan de monitor liggen in het ziekenhuis of bij de gyneacoloog. Een andere naam voor deze foetale monitoring is CTG=CardioTo…
• Maten en gewichten in de keuken: Maten en gewichten. Hoe zit dat nou precies en hoe kan ik dat het beste doen? Daarom met zorg voor U samengesteld: een artikel over de ditjes en datjes van de maten en gewich…
• Vitale functies: Vitale functies zijn de functies van je lichaam, die veranderen van uur tot uur. Er zijn 4 fitale functies; ademhaling, polsfrequentie, temperatuur en bloeddruk.
• Aandoeningen: flauwvallen, collaps: Wanner iemand flauwvalt, ook wel een collaps genoemd, is er sprake van een kortdurend bewustzijnsverlies dat niet wordt veroorzaakt door een uitwendige oorzaak en zonder d…
• Bloeddruk, ditjes en datjes: Onder de bloeddruk verstaat men de druk die het bloed uitoefent op de wand van de vaten. In de praktijk bedoelt men met de bloeddruk de druk in de grote slagaders, overeenkomend…