Letsel aan de hersenen en/of schedel

Verkeersongevallen zijn in grote mate verantwoordelijk voor het ontstaan van hersen- en schedelletsel. In Nederland alleen al worden per jaar duizenden mensen opgenomen met dit soort letsels, variërend van lichte snij- en schaafwonden tot ernstige schedelletsels (schedelfracturen, hersenkneuzingen).

De meeste mensen met hersenletsel en/of schedelletsel betreft jonge mensen in de leeftijdscategorie van 15 tot 44 jaar. Een verkeersongeval is in deze groep dan ook de belangrijkste doodsoorzaak.

Snelle herkenning van de aard en de ernst van het letsel is van groot belang voor een doeltreffende behandeling en het uiteindelijke resultaat. Bij de eerste opvang van deze patiënten zijn vooral de algemeen chirurg en de traumatoloog betrokken, die indien nodig de neuroloog en/of neurochirurg inschakelen.

Bij de navolgende bespreking beperk ik mij tot de stompe schedelletsels, die het meest voorkomen.

Het mechanisme van het stompe schedelletsel

Hersenletsels als gevolg van ongevallen zijn vooral acceleratie- en deceleratieletsels, dat wil zeggen dat de verwonding wordt veroorzaakt door een plotselinge snelheidsverandering van de schedel en de hersenen. Door een stoot tegen de schedel ontstaat aan die kant een drukverhoging en aan de tegenoverliggende zijde een drukverlaging. Hierdoor treedt op beide plaatsen een beschadiging van het hersenweefsel op. Door verplaatsing van de hersenbasis kan beschadiging van de hersenstam optreden doordat deze tegen de rand van het achterhoofdsgat wordt gedrukt.

Als gevolg daarvan kunnen zich stoornissen in het bewustzijn voordoen: het bewustzijnscentrum is in de hersenstam gelokaliseerd. Bloedingen in of rondom het hersenweefsel kunnen de oorzaak zijn van een (nog) grotere beschadiging, die soms pas dgen tot weken na het ongeval zichtbaar wordt.

Hersenschudding en hersenkneuzing

Het onderscheid tussen commotio cerebri (hersenschudding) en contusio cerebri (hersenkneuzing) wordt tegenwoordig niet altijd meer gemaakt, omdat er slechts een vage scheidslijn is. Het verschil tussen beide ligt vooral in de duur van de bewusteloosheid en de posttraumatische amnesie (PTA, geheugenverlies na het ongeval), en de aan- of afwezigheid van neurologische uitvalsverschijnselen (zie onderstaande tabel).

kenmerk	commotio cerebri (hersenschudding)	contusio cerebri (hersenkneuzing)
duur bewusteloosheid	minder dan 15 minuten.	meer dan 15 minuten.
PTA (posttraumatische amnesie)	maximaal enkele uren	van enkele dagen tot meerdere maanden
neurologische uitvalsverschijnselen.	niet aanwezig.	wel aanwezig.
posttraumatische onrust	niet aanwezig	wel aanwezig
retrograde amnesi	kort	lang
EEG	niet gestoord	diffuus gestoord
liquor	normaal	bevat bloed-pigmenten

Symptomen

Bewusteloosheid	direct in aansluiting op het ongeval. Bij een hersenschudding komt dit symptoom niet altijd voor.
retrograde amnesie	dit is een herinneringsverlies dat zich uitstrekt over een periode direct voorafgaande aan het ongeval. De patiént kan zich het ongeval en de toedracht niet meer herinneren.
posttraumatische amnesie	dit is een herinneringsverlies dat (een deel van) de periode na het ongeval betreft. Afhankelijk van de ernst van het hersenletsel kan dit uren tot weken/maanden duren.
verschijnselen van vegetatieve dysregulatie	deze uiten zich met misselijkheid en braken, vooral bij houdingsveranderingen
Posttraumatische onrust en verwardheid	De patiënt zegt of schreeuwt enkele woorden of zinnen en herhaalt deze steeds. Hij probeert zich steeds op te richten uit liggende houdingen maar de bewegingen zijn ongericht
Neurologische uitvalsverschijnselen	Dit kunnen bijvoorbeeld halfzijdige verlammingen zijn, verlaging of soms juist verhoging van reflecten (kniepees-, voetzoolreflex enz.).
Afwijkend EEG en afwijkende (bloedbevattende) liquor	Dit komt alleen voor bij de ernstige hersenletsels
Gestoorde vitale functies	Een snelle pols, hoge polsdruk, gestoorde bloeddruk en een versnelde ademhaling kunnen het gevolg zijn van een (ernstig) hersenletsel
Coma	Een zeer ernstig hersenletsel kan leiden tot coma, waarbij de vraag of en in hoeverre de patiënt herstelt niet bij voorbaat beantwoord kan worden. Deze periode kan variëren van enkele minuten/uren tot zelfs tientallen jaren

Naast de anamnese en het lichamelijk onderzoek dient bij traumapatiënten specieel onderzoek te worden uitgevoerd. Voor wat het opsporen van hersenletsel betreft, zijn dit röntgenfoto's van de schedel om fracturen te onderkennen. Met echografie kunnen ruimte-innemende processen (RIP, bijv. ten gevolge van een tumor of bloeding) bij de hersenen ontdekt worden. Met behulp van een CT-scan kan de aard, plaats en ernst van de aandoening bepaald worden. Dit is een veel minder snel, eenvoudig en goedkoop onderzoek dan een echografie, maar kan nodig zijn om een exacte diagnose te stellen.

Bij de behandeling is het zeer belangrijk dat de juiste diagnose gesteld wordt. Verder moet er rekening worden gehouden met het ontstaan van complicaties, zoals meningitis, epileptische consulten en bloedingen. Hiertoe moeten vitale functies vaak en zorgvuldig gecontroleerd worden (ademhaling, bloeddruk, bewustzijn, polsfrequentie, lichaamstemperatuur, pupilreflexen), omdat elke verandering daarin kan duiden op het ontstaan van een complicatie. De duur van de controle hangt af van de ernst van het trauma. De patiënt moet na het trauma rusten. Indien hij bewusteloos is, tracht men luchtweginfecties, decubitus, contracturen en dergelijke te voorkomen.

Afhankelijk van de ernst van het letsel kan de ademhaling gestoord zijn (door prikkeling of beschadiging van de hersenstam waar het ademhalingscentrum is gelokaliseerd). De hierdoor optredende stijging van het koolzuurgehalte in het bloed zal leiden tot een toenemende zwelling van de hersenen. Door de intracraniale drukverhoging die hiervan het gevolg is, zal de toestand van de patiënt verslechteren.

Bij verkeersongevallen kan verder shock optreden, meestal door het grote bloedverlies. Uiteraard dient deze bestreden te worden met bloed, fysiologische zout en/of plasmavervangende middelen. © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 25-02-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Verkeersongeval - Wat moet je doen ?: Verkeersongeval - Wat moet je doen ? In het drukke en intensieve verkeer in Nederland is een ongeval niet altijd te vermijden. Alhoewel niemand bewust een ongeval zal ve…
• De Schedel van Mens en Dier: Bij het woord schedel denken de meeste mensen direct aan lugubere verhalen met moorden, lijken en doodslag. De schedel is altijd fascinerend geweest voor de mensheid, waarschijnl…
• Last van een verstuiking, verscheuring of verzwikking?: Hoewel de termen door elkaar worden gebruikt, bedoelt men met verstuiking of verzwikking meestal een overrekkingsletsel van een of meer ligamenten, de…
• Beroerte: Belangrijke doodsoorzaak in de Westerse wereld: Jaarlijks worden 50 000 landgenoten getroffen door een beroerte. Deze hersenaandoening is na hartinfarct en kanker de belangrijkste doodsoorzaak in d…
• Whiplash en nekklachten: Dikwijls staan er nieuwsberichten in de krant waarin vermeld wordt dat een persoon een auto-ongeluk heeft moeten bekopen met whiplash letsel. Een veelgebruikte term, die de laatste j…