Metastasevorming bij tumoren

Zoals al eerder vermeld in mijn vorige artikelen is er een onderscheid te maken tussen goedaardige en kwaadaardige tumoren. Alleen bij kwaadaardige (maligne) tumoren kunnen uitzaaiingen (metastasen) ontstaan.

Zoals al eerder vermeld in mijn artikel over de kwaadaardige tumor, kunnen tumoren loslaten van de oorspronkelijke tumor en via weefselvocht, lymfe en bloed enzovoorts elders worden versleept. Indien daar de juiste groeivoorwaarden aanwezig zijn, groeien ze uit tot nieuwe tumoren, die metastasen worden genoemd. Het is beslist niet zo dat ook iedere losgelaten tumorcel elders in het lichaam uitgroeit tot een nieuwe tumor, het merendeel wordt namelijk door het afweermechanisme van het lichaam vernietigd. In de direct omgeving kan het tot vorming van zogenaamde satelliettumoren komen. Als op geheel andere plaatsen in het lichaam metastasen worden gevonden, hebben deze zich kunnen ontwikkelen doordat langs voorspelbare wegen losgelaten tumorcellen deze plek konden bereiken.

In de praktijk wordt gerekend met een viertal metastaseringswegen:

• Via de lymfevaten (lymfogene metastasering)
• Via de bloedvaten (hematogene metastasering)
• Via afvoerwegen en kanalen in organen
• Via het vocht in de sereuze holten

Wat aan de orde is hangt samen met de aard van het gezwel, de lokalisatie ervan en de mate waarin het gezwel is ontwikkeld. De ervaring heeft geleerd dat tumoren uitgaande van dek- en klierweefsel (carcinomen en adenocarcinomen) alsmede melanomen en lymfomen in eerste instantie metastaseren langs lymfogene weg. Tumoren uitgaande van steunweefsel (sarcomen) metastaseren in de eerste plaats langs de hematogene weg.

Een kanker geldt als zweer kwaadaardig wanneer in een vroeg stadium al sprake is van uitzaaiingen en als weinig kwaadaardig wanneer metastasering pas in een laat stadium optreedt.

Lymfogene metastasering

Het is voor tumorcellen vrij gemakkelijk om in de lymfevaten terecht te komen. Immers, het lymfevatenstelsel ontspringt in de weefsels, de lymfecapillairen bezitten grote openingen waardoor de tumorcellen gemakkelijk kunnen binnenkomen. Soms verstoppen de lymfevaten erdoor of raken ze ontstoken: lymfangitis carcinomatosa.

In de eerste lymfeklierstations worden de tumorcellen uitgezeefd en groeien de metastasen uit. De lymfeklier wordt daarbij groot en hard, doorgroei door het kapsel naar het omliggende weefsel kan volgen. De klier groeit in de omgeving vast. Vanuit de eerste klier kunnen weer tumorcellen naar volgende klieren worden versleept enzovoort.

Hematogene metastasering

De cellen komen in de bloedvaten terecht en worden met de veneuze afvoer mee getransporteerd naar uiteindelijk een nieuw haarvatennet, waar ze zich vasthechten en kunnen uitgroeien tot metastasen. Bij hematogene metastasering wordt een aantal vaste wegen gevolgd en aan de hand daarvan kennen we een drietal vormen van hematogene metastasering, namelijk:

• Type Vena Cava. Vanuit het gehele lichaam worden de tumorcellen uiteindelijk vervoerd naar de vena cava (superior of inferior) en dan via het rechter deel van het hart en de arteria pulmonalis naar het haarvatenstelsel van de longen. Hier kunnen tumorcellen zich vasthechten en uitgroeien tot nieuwe tumoren.
• Type Vena Portae. Vanuit het gebied dat zijn bloed stuurt naar de vena portae (vooral het maag-darmkanaal) komen de tumorcellen terecht in de lever en kunnen daar uitgroeien tot metastasen.
• Type Vena Pulmonalis. Vanuit de longen, dus via de venae pulmonales (longaders), kunnen tumorcellen in principa via het linker deel van het hart en de aorta terechtkomen in het hele lichaam. De praktijk heeft geleerd dat meeestal sprake is van metastaseontwikkeling in hersenen, wervels en lever (via de leverslagader).

Verder kennen we een hematogene metastaseringsmogelijkheid langs het axiale skelet (voornamelijk de wervelkolom) via een veneus bloedvatnet, waarbij het zelfs mogelijk is voor tumorcellen zich in wisselende richtingen te verplaatsen. Tumoren in de buurt van het axiale vaatnet geven dan ook vrijgemakkelijk metastasen in wervels, schedel, ribben en borstbeen.

Langs afvoerwegen en kanalen

Deze weg wordt niet gemakkelijk gevolgd, al lijkt het nog zo vanzelfsprekend. We zien het soms bij longkanker langs de bronchiën (tumorcellen in het sputum) en bij nierkanker langs de ureter.

Via het vocht in de sereuze holten

Grote lichaamsholten zoals de pleuraholte, de peritoneale holte en de liquorruimte kunnen dienst doen als uitzaaiingsweg. Dit is het geval als een gezwel (primair of metastatisch) doorbreekt naar de holte. De tumorcellen kunnen hierna uitzwermen door de holte, met het kleine beetje vloeistof mee dat zich altijd in de sereuze holten bevindt, of met het liquorvocht meegenomen worden. Groeien de metastasen uit in de weivliezen dan gaat dit altijd gepaard met extra vochtvorming. Treedt dit op in de buik, dan spreken we van ascites (vocht in de vrije buikholte), zien we het in de borstkas dan noemen we het een hydrothorax (vocht in de pleuraholte). © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 03-03-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Tumoren, oftewel kanker: Tegenwoordig hoor je veel om je heen over mensen die kanker hebben (gehad). Het woord ‘kanker’ heeft dezelfde werking als het woord ‘pest’ vroeger had. Het wordt geassocieerd met de…
• Aard van de tumor: Bij tumoren valt er een verschil te maken tussen goedaardige tumoren en kwaadaardige tumoren. Goedaardige tumoren zijn in principe niet levensbedreigend, kwaadaardige tumoren daarentegen l…
• Kanker: oorzaak, verloop en behandeling: Vroeg of laat krijgt vrijwel iedereen er in zijn of haar omgeving of persoonlijk mee te maken: kanker. Kanker is een ziekte waarbij er sprake is van ongeremde celdeli…
• Goedaardige tumoren kunnen ook gevaarlijk zijn: Gelukkig hoeft een tumor niet altijd kwaadaardig te zijn en daarmee ook niet levensbedreigend. Een voorbeeld van zo'n goedaardige tumor is een vetknobbel. Ook…
• Goedaardige tumoren; kanker: Zoals U misschien al zult weten, is kanker onder te verdelen in goedaardig en slechtaardige kanker. In dit artikel zal het uitsluitend gaan over goedaardige tumoren, ofwel goedaa…