Ouderenzorg: artrose, osteoporose, diabetes mellitus

Ouderen kennen een aantal typische ziekten die bij hen vaker voorkomt dan bij jongeren. Zo'n 400.000 ouderen hebben last van artrose en is daarmee één van de meest voorkomende chronische aandoeningen. Osteoporose komt minder vaak voor: zo'n 30.000 gevallen en dan voornamelijk bij vrouwen. Diabetes mellitus komt bij zo'n 300.000 ouderen voor. Ook hier zijn de vrouwen in de meerderheid. Dit artikel is een bewerking van het artikel 'Somatische aandoeningen: chronische ziekten' van Sophia de Rooij en Tineke van der kruk.

Artrose bij ouderen

symptomen
Bij artrose vindt afbraak van het kraakbeen plaats en vormt nieuw bot aan de gewrichtsranden. Het bot dat daar onderligt verhardt waardoor het oppervlak van het gewricht ruwer wordt. In het begin zijn kraakgeluiden te horen en voelt het knisperig aan. Later ontstaan pijnlijke klachten bij bewegen en belasten van gewrichten die zijn aangedaan. Op den duur voelt men zelfs de klachten tijdens rust.

Bij iedere oudere vindt verandering van het kraakbeen plaats, alleen verschilt de mate per individu. Er zijn drie stadia: preklinische stadium, klinisch stadium en decompensatie stadium. Er kunnen op verschillende plekken artrose plaatsvinden, o.a.: heupen, knieën, rug en hals.

behandeling
Er zijn geen medicijnen tegen. Het gaat voornamelijk om pijnbestrijding en beschermende maatregelen. Wanneer het gewricht zodanig is aangetast kan operatieve correctie nodig zijn.

zorg
Mensen met artrose moeten de ziekte vooral accepteren. Zij zijn wel afhankelijk van hulp geworden bij de dagelijkse beslommeringen omdat de mobiliteit is aangetast.

Osteoporose bij ouderen

symptomen
Een heupfractuur is vaak de eerste aanwijzing van osteoporose. Er vinden acute pijnklachten plaats in de rug. Deze duren ongeveer drie weken waarna een lange periode volgt van minder pijnlijke klachten. De patiënt heeft vaak een holle rug en bolle buik. Vaak is er een voorovergebogen houding.

behandeling

• beweging
• veel zuivelproducten
• veel zon
• medicatie (calcium, vitamine D en bifosfonaten)
• oestrogenen (hormonen voor vrouwen in de menopauze)

zorg
Verpleegkundigen moeten tijdig een delier signaleren en maatregelen treffen. Ook dient vallen voorkomen te worden.

Diabetes mellitus bij ouderen

oorzaken
De reactie snelheid waarmee de alvleesklier om de concentratie glucose in het bloed reageert neemt af. Bij type 1 is sprake van afbraak van bepaalde cellen in de alvleesklier (eilandjes van Langerhans) waardoor geen insuline meer wordt gemaakt. Er is sprake van toenemende dorst en zeer frequente toiletgang. Bij type 2 is er sprake van een vertraagde insulinesecretie door de alvleesklier en van insulineresistentie in de weefsels die normaal gesproken glucose opnemen. Er is een verhoogde aanmaak en uitscheiding van glucose door de lever. Kenmerkend is de gewichtstoename van de patiënt (vaak wordt daardoor de ongevoeligheid voor insuline vergroot). Ook kan sprake zijn van erfelijke factoren en auto-immuumoorzaken.

diagnose en behandeling
Diagnose op basis van een nuchtere waarde van glucose in het bloed of twee uur na de maaltijd. Bij type 2 kan een dieet volstaan en meer lichaamsbeweging. Wanneer dit niet voldoende is dan wordt medicatie toegepast: amaryl, diamicron, rastinon, daonil. Er kunnen wel bijwerkingen optreden: verwardheid, agressie, sneller vallen. Er moet dan extra glucose worden toegediend (in de vorm van een boterham met zoet beleg of limonade).

Complicaties op lange termijn zijn:

• diabetische nefropathie
• vaatlijden door atherosclerose
• virusklachten
• diabetische neuropathie
• diabetische voet

zorg
Educatie en psychosociale begeleiding is belangrijk: de ziekte grijpt diep in iemands leven in.

Meer informatie: Ouderenzorg: verpleegkunde en mantelzorg.

Lees verder

• Ouderenzorg: vallen bij ouderen – oorzaken/interventies
• Ouderenzorg: autonomie en afhankelijkheid van ouderen
• Ouderenzorg: technologie en hulpmiddelen voor ouderen
• Ouderenzorg: hoe ouderenzorg verbeterd kan worden
• Ouderenzorg: de geriatrische patiënt – kwetsbare oudere