Malaria, wees uiterst alert op je vakantie en erna

Ga goed voorbereid en ingelicht op vakantie. Wees uiterst alert, als u in een risicogebied voor malaria op vakantie gaat. Let op de symptomen van malaria en blijf op uw hoede. Ook als u al van een verre vakantie bent teruggekeerd. Soms weet u in het begin niet eens dat u met malaria besmet bent. Maar malaria kan dodelijk zijn, en treft velen in de wereld. Be prepared.

Malaria in Nederland

Velen zullen het niet weten, maar nog niet zo lang geleden kwam malaria ook in ons land voor. Pas in 1970 kreeg Nederland het predicaat malariavrij, en dit als een van de laatste landen in Europa. Wie weet overigens wat een verdere klimaatverandering voor de toekomst van ons land in dit opzicht kan betekenen. De overbrenging van de malaria parasiet verloopt immers efficiënter naarmate de temperaturen oplopen.
Momenteel is malaria de meest voorkomende ernstige infectieziekte. Wereldwijd zijn meer dan 200 miljoen mensen besmet met malaria en elk jaar keren duizenden vakantiegangers met malaria terug naar Europa. Ook naar Nederland. Laat u voordat u op reis gaat dus goed informeren.

Waar malaria

De infectieziekte malaria komt vooral voor in warme en vochtige landen als Zuidoost-Azië, Afrika ten zuiden van de Sahara en delen van Zuid- en Midden-Amerika. Grofweg in de vochtige tropen en subtropen, en beneden de 2200 meter. Om een beeld te geven: daar woont circa 40 % van de wereldpopulatie. Toch is in vergelijking met onderzoek bij ziekten als kanker, hart en vaatziekte en aids, de hoeveelheid geld voor onderzoek naar malaria nog relatief beperkt.

Oorzaak malaria

Malaria wordt veroorzaakt door een malariaparasiet, die van mens op mens wordt overgebracht door een steek van de vrouwelijke malariamug Anopheles. Deze parasiet is een eencellig organisme, behorende tot de protozoën. Het is dus geen bacterie of virus. Protozoën zijn namelijk eencellige, dierlijke parasieten die bij de mens onder andere ernstige diarree, verstoring van de voedselopname in de darm, malaria, infecties van de ingewanden, een vaginale ontsteking, en ook de Afrikaanse slaapziekte kunnen veroorzaken. En om het nog ingewikkelder te maken: er zijn verschillende vormen van malaria bij de mens. Ze worden veroorzaakt door vier verschillende soorten malariaparasieten. De vier plasmodia zijn:

• De Plasmodium Falciparum.
• De Plasmodium Vivax.
• De Plasmodium Ovale.
• De Plasmodium Malariae.

Cyclus

De Anopheles mug spuit de malaria parasieten in het bloed tijdens een steek, waarna de parasieten zich snel opslaan in de lever. Daar vermenigvuldigen ze zich gedurende 5-16 dagen. Het bizarre hierbij is, dat u als aanstaande malariapatiënt dan nog geen ziekteverschijnselen heeft. Ondertussen komen de parasieten vanuit de lever in uw bloed. Ze dringen de rode bloedcellen binnen en vermenigvuldigen zich verder. Op een gegeven moment barsten de besmette rode bloedcellen open en dringen de jonge parasieten weer nieuwe bloedcellen binnen. Dit blijft zich maar herhalen. De ziekteverschijnselen van malaria worden nu wel duidelijk merkbaar. Als u daarna nogmaals door Anopheles mug wordt gestoken, en de mug dus besmet bloed opneemt, vermenigvuldigen de parasieten zich verder in de mug. Via de speekselklieren kunnen de parasieten door naar een volgend slachtoffer. Let wel: een infectie met malaria parasieten kan binnen enkele weken tot de dood leiden, als u niet behandeld wordt

Symptomen van malaria

Ik gaf al aan, dat u besmet kunt zijn zonder het zelf door te hebben. Pas 8 à 10 dagen na de steek kunnen de eerste symptomen van malaria optreden, zoals koorts, koude rillingen, spierpijn en hoofdpijn. Vaak wordt dit voorafgegaan door een grieperig gevoel, dat niet goed is te onderscheiden van een gewone griepaanval. Als u dus een grieperig gevoel krijgt in de subtropen of tropen, of u krijgt een griepaanval enige tijd na uw thuiskomst die langer dan twee dagen aanhoudt, moet u zeer alert zijn. Elk griepje binnen twee maanden van terugkeer in Europa kan een beginnende malaria zijn. Dan moet u zich laten behandelen. Denk dan niet eenvoudig “dat het wel over zal gaan”. Daarvoor zijn de risico’s namelijk te groot. De definitieve vaststelling of bij u sprake is van malaria is mogelijk via een eenvoudig bloedonderzoek.

Soorten malaria

Er zijn, zoals aangegeven, meerdere malariaparasieten. Ze kunnen drie vormen van malaria veroorzaken. De ene soort malaria is nog ernstiger dan de andere. De meest voorkomende vorm van malaria is meteen ook de gevaarlijkste:

1. De Malaria Tropica
Dit is de meest voorkomende en meest kwaadaardige en gevaarlijke vorm van malaria. Het wordt ook wel hersenmalaria genoemd en kan in korte tijd tot de dood leiden. De Malaria Tropica wordt veroorzaakt door de Plasmodium Falciparum. De koortsaanvallen verlopen zeer grillig.

2. De Malaria Tertiana
Deze derdedaagse koorts is relatief milder en wordt veroorzaakt door de parasieten Plasmodium Vivax en/of Plasmodium Ovale. De koortsaanvallen krijgen in de meeste gevallen na enige tijd een karakteristiek en goed herkenbaar verloop, met pieken om de 48 uur. Vandaar de naam. Zeer opvallend is dat de parasieten die in de lever achterblijven zelfs nog tot ongeveer 4 jaar later een malaria aanval kunnen veroorzaken.

3. De Malaria Quartana
Deze vierdaagse koorts is evenals de driedaagse koorts wat milder dan de Malaria Tropica. De karakteristieke koortsaanvallen vinden om de 72 uur plaats. De ziekte wordt veroorzaakt door de parasiet Plasmodium Malariae.

Ga goed voorbereid op vakantie

Enkele voorzorgsmaatregelen:

1. Geneesmiddelen
Er zijn geneesmiddelen te verkrijgen ter voorkoming van malaria. Welke voor u het meest geschikt zijn hangt onder meer af van het gebied waar u heen gaat, de verblijfsduur en de omstandigheden. Zo zijn er malaria tabletten, die u enkele weken vóór uw vertrek al moet innemen, om een voldoende grote dosis in uw bloed op te bouwen, en die u moet blijven doorslikken tot zo’n vier weken na de thuiskomst. Maak ook hier niet de fout te denken, dat u niet ziek kunt worden, omdat u malaria tabletten hebt geslikt. In nogal wat gebieden zijn de parasieten namelijk immuun.
Verder zijn er allerlei middelen die u moet gebruiken en/of krijgt toegediend wanneer onverhoopt van een besmetting sprake is.

2. Preventie
Omdat de malariamug vooral actief is tussen zonsondergang en zonsopgang, kunt u zich in die periode het beste bedekt kleden, uw huid insmeren met de daarvoor bestemde middelen en slapen onder een goed sluitende klamboe. Het liefst in een kamer met airco. en kamer met airco koelt namelijk af, en de mug houdt bovendien niet van tocht. Maar goed, dat zal in de tropen niet altijd mogelijk zijn.

3. Voorlichting
Laat u zich goed voorlichten over de gevaren van malaria, en inlichten over de verschijnselen en gevaren waarop u moet letten. Voordat u met vakantie gaat, natuurlijk. © 2007 - 2009 Zeemeeuw, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 26-06-2007, laatst gewijzigd op 25-06-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Zeemeeuw is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Wat is de oorzaak van 'hoofdpijn'?: Iedereen heeft wel eens last van 'hoofdpijn'. Er zijn maar weinig mensen die dit euvel niet kennen. In werkelijkheid ligt de oorzaak van 'hoofdpijn' in de foutieve bloedve…
• Koorts bij volwassenen: Bij koorts is je lichaamstemperatuur gelijk of hoger dan 38 graden, rectaal gemeten. Andere manieren van de temperatuur opmeten zijn minder betrouwbaar. Je hoeft ook niet meerdere ker…
• Griep ook wel Influenza: Met griep hebben we vaak te maken. En de mensen denken er eigenlijk best makkelijk over maar is dat ook zo? "Is het gevaarlijk dan?" vraagt u zich nu af. Ja, het KAN gevaarlijk zijn.…
• Dieren EHBO: Inwendige parasieten(wormen): Inwendige parasieten zijn organismen, die zich ophouden in de inwendige organen van het lichaam, zoals het maagdarmkanaal, de lever, de longen en de spieren. Er zij…