Anorexia Nervosa; een gevaarlijke ziekte

Anorexia Nervosa kan worden omschreven als een onweerstaanbare behoefte om vermagering na te streven, vandaar dat ook wel de term "magerzucht" wordt gebruikt. In dit artikel leest u alles over de verschrikkelijke ziekte Anorexia Nervosa.

De kern van de ziekte is een abnormale houding tegenover voeding, lichaamsomvang en gewicht. Ondanks dat de patiënt afvalt en gewicht blijft verliezen (men weegt vaak minimaal 15 % minder dan het verwachte gewicht op grond van leeftijd en lengte), blijft de angst om aan te komen bestaan.

Drie kernsymptomen van anorexia nervosa

Wanneer er bij een patiënt Anorexia Nervosa wordt geconstateerd, is er sprake van drie kernsymptomen:

Angst om dik te worden
Anorexia Nervosa patiënten hebben vaak een irreële angst om dik te worden. Zij maken zich voorstellingen van een grenzeloos uitgedijt lichaam en dat idee roept walging op. Ze zijn bang dat ze kilo's zullen aankomen door het eten van boter op hun brood of van het eten van een banaan. Sommige patiënten hebben zelfs bizarre fantasieën, dat hun lichaam kan openscheuren of ontploffen. De patiënten zien het absurde van deze voorstellingen wel in, maar de angst is er niet minder om. Zij ervaren hun angst als echt en vinden het vanzelfsprekend dat anderen net zo bang zijn als zijzelf om dik te worden.

Obsessief gericht op eten
In het verlengde van deze allesoverheersende angst ligt de obsessie met eten en gewicht. De gedachten van de patiënt worden voortdurend beheerst door eten en door hun uiterlijk. Bij het opstaan denken zij direct aan wat zij straks zullen moeten eten. In de loop van de dag zijn zij doorlopend met het (voedings)schema en calorieën bezig en 's avonds vallen ze piekerend over het genuttigde voedsel weer in slaap. Dergelijke gedachten worden door de patiënt vaak als het meest hinderlijk ervaren. Het kan leiden tot concentratieproblemen op school of op het werk en ook sociale contacten verslechteren daardoor.

Verstoord lichaamsbeeld
Het lichaamsbeeld is een ingewikkeld begrip. Het gaat zowel over het beeld zoals iemand dat in de spiegel ziet, als om het beeld dat iemand ervaart van binnen uit, het lichaam dat wordt gevoeld. Beide soorten lichaamsbeeld zijn bij mensen met anorexia nervosa gestoord. Als zij hun eigen lichaam in de spiegel waarnemen, zien ze een lichaam dat veel omvangrijker is dan hun spiegelbeeld. Ze zien dan veel dikkere benen of een dikke buik en heupen.

De patiënten ervaren hun lichaam ook als dik en vet. Ze klagen over een gezwollen buik, een klemmende broeksband of over dijen die in de weg zitten. Daarnaast zijn ze niet meer in staat om te voelen hoe vol of leeg hun maag is. Als ze een boterham eten, zitten ze barstensvol en voelen zij hun buik zwellen.

Verschillende typen anorexia nervosa

Er zijn verschillende "typen" anorexia nervosa patiënten te onderscheiden:

Het restrictieve type
Het restrictieve type staat voor de pure anorexia nervosa; hierbij is sprake van ernstige vermagering door vasten. Dit komt vaak voor in combinatie met verhoogde lichamelijke activiteit. Patiënten met anorexia zijn vaak zeer actief, sporten veel, doen stiekem veel buikspieroefeningen op de slaapkamer, spannen zittend op de stoel hun spieren aan, of houden hun voeten nét boven de grond. Ondanks hun lage gewicht zijn ze vaak heel actief. Vaak is dit onbegrijpelijk voor de buitenwereld.

Het purgerende type
Het purgerende type anorexia nervosa wordt ook wel het gemengde type genoemd. Hierbij is sprake van vermagering door vasten in combinatie met braken, laxeren en (vr)eetbuien. Deze patiënten houden het vasten niet altijd vol of vervallen in een (vr)eetbui, en proberen het eten teniet te doen door na het eten bijvoorbeeld te braken of laxeermiddelen te gebruiken. Soms is een combinatie van braken en laxeren ook van toepassing.

Voorkomen

Men ziet anorexia nervosa vooral in westerse landen zoals Amerika, en in West-Europa. Daarbij komt anorexia nervosa bij vrouwen en meisjes veel meer voor dan bij jongens en mannen. Tussen de 90 % en de 95 % van de anorexia nervosa patiënten is vrouw.

Naar schatting hebben 3 op de 1000 jonge vrouwen in Nederland anorexia nervosa. Dit betekent in de praktijk dat er op een gemiddeld grote middelbare school ongeveer 3 meisjes zitten met deze eetstoornis.

Ook in Nederland heeft men inmiddels een duidelijke toename geregistreerd van patiënten die voor anorexia nervosa behandeld worden in ziekenhuizen, bij RIAGG's en andere instellingen voor psychische hulpverlening. Er zijn verschillende klinieken die in de behandeling van deze ziekte gespecialiseerd zijn.

Eetstoornissen horen bij de ziektes met het hoogste sterfteaantal van alle psychiatrische ziektebeelden. 15 % van de patiënten met een eetstoornis overlijdt aan de gevolgen ervan. Naarmate de ziekteduur (tijd tussen optreden van de ziekte en de behandeling) langer is, zal ook de weg naar herstel moeizamer en langer zijn en is de prognose minder positief.

Kenmerken

Er zijn verschillende dingen waaraan u zou kunnen zien dat uzelf, of misschien zelfs iemand uit uw (directe) omgeving aan deze ziekte kan lijden.

Uiterlijke kenmerken
De volgende uiterlijke kenmerken komen vaak voor:

• Een droge schilferige huid en droog, dof haar of haar dat uitvalt (door een eiwit- en vitaminetekort).
• Een opgeblazen gezicht (oedeem ((=vochtophoping)) door eiwittekort, waardoor er vocht in de weefsels achterblijft).
• Als de patiënt zich dan ook nog "dik" kleedt, dan kan het voor u een schok zijn wanneer u achter het werkelijke gewicht komt, dat 30 % of meer onder het normale lichaamsgewicht (bijv. 25 kg of minder) kan zijn.
• Een blauwachtige huid, dit is vooral te zien aan de handen en voeten en wordt veroorzaakt door een slechte bloedsomloop en een slechte voedingstoestand.
• Slechte tanden, door aantasting van maagzuur, veroorzaakt door veelvuldig braken.
• Donsachtige beharing op het gezicht, de armen, borst of rug als gevolg van een daling van de lichaamstemperatuur.

Gezondheisklachten

• Verstoord hongergevoel. Het honger- en verzadigingssysteem raakt volkomen gestoord. Hierdoor voelen patiënten op den duur niet meer wanneer ze honger hebben.
• Obstipatie (door langdurig gebruik van laxeertabletten. Bij het stoppen met laxeertabletten is vaak een afbouwschema nodig).
• Maagklachten, veroorzaakt door heel weinig eten en soms uitermate veel.
• Het uitblijven van de menstruatie. De hormonen die voor de menstuatiecyclus zorgen nemen af tot het niveau van vóór de puberteit. De menstruatie kan soms nog jaren uitblijven.
• Klachten als moeheid, duizeligheid, lusteloosheid en depressieve gevoelens. Aangezien de ademhaling daalt en de hartslag trager wordt, daalt ook de bloeddruk. Dit komt doordat het lichaam bij een dalend gewicht en verminderde voedselinname overschakelt op besparing van energie.
• Slaapproblemen, meestal slapen patiënten moeilijk in of zijn ze al vroeg weer wakker.

Door het ontoereikende of eenzijdige dieet kunnen er tekorten aan bepaalde mineralen en vitamines ontstaan. Bij patiënten die laxeermiddelen of plasmiddelen gebruiken of regelmatig braken, kunnen er ernstige stoornissen in de electorlytenhuishouding ontstaan. Dit gaat dan in het bijzonder om een tekort aan kalium. Dit tekort kan leiden tot nier- en leverbeschadigingen, spierkrampen, hartritmestoornissen en zelfs een hartstilstand.

De behandeling van anorexia nervosa

De behandeling van anorexia is lang niet eenvoudig. Het moeilijkste van de behandeling van deze groep is het feit dat zij het eetprobleem veelal ontkennen. Zo hoef je alleen maar te kijken naar de talloze maniren waarop een patiënt voedsel weet te laten verdwijnen (achter een schilderij, onder de tafel op een randje, in bloempotten of vazen, in een handtasje of door op school meegebracht brood aan een ander te geven). Ook laxeerpillen worden gehamsterd en verstopt (bijvoorbeeld doosjes vol in een matras).

Daarnaast is de patiënt vaak lichamelijk hyperactief om zoveel mogelijk calorieën te kunnen verbranden. Dit gebeurt vaak op een manier waarbij mensen om hen heen niets in de gaten hebben.

Hoewel de patiënt vaak als heel aardig en meegaand overkomt, kan de angst voor ontdekking, na confrontatie hiermee, een enorme woedeuitbarstign tot gevolg hebben, zeker als de ontkenning van het probleem niet wordt geloofd.

naast de verslaving aan eten, laxeermiddelen en vochtafdrijvende medicijnen (diuretica), ziet men ook vaak een verslaving aan andere medicijnen. Niet zelden doet de patiënt daar een poging tot zelfmoord mee. Het is vaak niet zo dat de patiënt echt dood wilt. Wel is er vaak in de beginfase van de behandeling weinig ziekte-inzicht en neemt de patiënt enorm veel risico met een extreem ondergewicht. Een te laag kaliumgehalte in het bloed (door overmatig laxeren, gebruik van vochtafdrijvende middelen en/of braken) geeft hartritmestoornissen en kan de dood tot gevolg hebben. Dit is de meest voorkomende doodsoorzaak bij Anorexia Nervosa. Patiënten hebben vaak niet in de gaten hoe ziek ze eigenlijk zijn.

De patiënten hebben vaak een zeer extreem ondergewicht. Dit heeft veel invloed op hun stemming en het ervaren van emoties. Vaak is hun stemming erg vlak en voelen zij geen emoties meer. Praten over hun gevoelens en emoties heeft in deze fase dan ook weinig zin en aankomen in gewicht is van de eerste orde.

Later in de behandeling worden er wel weer emoties gevoeld en kan er gewerkt worden aan de onderliggende (psychische) factoren. Voor de patiënt is dit een moeilijke fase, aangezien er meer gevoeld gaat worden en de angst om aan te komen grote wordt. De behandeling kan poliklinisch of klinisch plaatsvinden, afhankelijk van de ernst van de situatie.

Een klinische opname wordt geadviseerd als de lichamelijke en/of geestelijke toestand van de patiënt levensbedreigend is.

De situatie van een patiënt en haar gezin kan ook dermate ernstig zijn dat het beter is om de patiënt te laten opnemen .Familie, vrienden, de huisarts en anderen worden vaak tot het uiterste gedreven en tegen elkaar uitgespeeld. Dit gebeurt niet met boze opzet, maar eerder door de enorme angsten die met deze ziekte gepaard gaan. Bijvoorbeeld de huisarts en de waarnemend huisarts worden belaagd voor medicijnen, of familieleden gaan niet meer op vakantie omdat de patiënt er slecht aan toe is en hen zo manipuleert dat ze thuisblijven.

Bij klinische opname werkt men veelal met een programma waarin onder andere aankomen in gewicht beloond wordt met bijvoorbeeld meer bewegingsvrijheid. Er wordt gebruikgemaakt van een beloningssysteem waarin de patiënt steeds meer vrijheden kan opbouwen.

Het is een zeer specifieke en vaak langdurige behandeling met veel inzinkingen waarbij het heel erg veel inzet van zowel de begeleider als de patiënt gevraagd wordt. In het begin van de behandeling ligt het accent op aankomen in gewicht, in de loop van de behandeling wordt er steeds meer aandacht besteed aan de onderliggende (psychische) factoren.

Bij patiënten met minder extreem ondergewicht of patiënten die een klinische behandeling hebben doorlopen, is poliklinische behandeling een mogelijkheid. De patiënt komt bij een psychiater, psycholoog (bij voorkeur in samenwerking met een ervaren diëtist) terecht of krijgt enkele dagdelen per week een behandeling met lotgenoten.

Boulimia Nervosa; een gevaarlijke ziekte © 2007 - 2009 Hikari, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 11-09-2007, laatst gewijzigd op 15-09-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Hikari is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Anorexia en Boulimia Nervosa: Iedereen heeft wel eens van de eetstoornissen Anorexia en Boulimia Nervosa gehoord. Veel mensen weten er dus wel het nodige van af, maar er zijn nogal eens onenigheden over wat…
• Aandoeningen: anorexia en boulimia nervosa: Wanneer iemand aan een eetprobleem lijdt, wil dit niet perse zeggen dat men heel mager is. Je kunt ook dik zijn of daartussenin. Mensen met een eetstoornis zijn dw…
• Anorexia nervosa: Eetstoornissen, ze ontstaan door cultureel maatschappelijke factoren zoals het modebeeld van tegenwoordig dat slank zijn mooier is. Sociale factoren dragen hun steentje bij, het wordt megeg…
• Anorexia nervosa: De naam anorexia nervosa, vaak verkort tot anorexia, betekent letterlijk: gebrek aan eetlust door nerveuze oorzaken. Deze naam is eigenlijk misleidend omdat de patiënten die hieraan leiden…
• Leren leven met boulimie: Mensen met boulimie maken zich ernstig zorgen over hun gewicht, lichaamsvorm en zelfbeeld. In plaats van rustig te lijnen, hongeren ze zich een paar dagen uit en beginnen dan onbehe…