Leren leven met Fobieën

Een fobie hebben is een aanhoudende en irrationele vrees voor bepaalde zaken of situaties en de drang deze te vermijden. Deze angst ontwikkelt zich meestal rond de adolescentie. Veel mensen hebben bepaalde angsten, zoals hoogtevrees of angst voor honden, die vervelend zijn, maar het dagelijkse leven niet ontregelen. Een fobie is een vrees of angst die extreem wordt en waarbij het gevreesde onderwerp of de situatie die angst opwekt koste wat het kost moet worden vermeden.

Fobieën

Confrontatie met het onderwerp van de fobie veroorzaakt hevige angst, zweten en een snelle hartslag die de vorm aan kan nemen van een paniekaanval. Iemand met een fobie weet dat de angst irrationeel is, maar toch moet hij worden vermeden, met als gevolg geen normaal leven meer te kunnen leiden en belemmering van de verdere persoonlijke ontwikkeling. Ongeveer een op de twintig mensen lijdt aan een fobie, wat in Nederland neerkomt op ongeveer 900.000 mensen. Fobieën ontwikkelen zich meestal bij wat oudere kinderen, in de adolescentie of het vroege volwassen leven.

Soorten fobieën

Er zijn allerlei soorten fobieën en ze kunnen ruwweg in twee typen worden verdeeld: enkelvoudige en meervoudige.

Enkelvoudge of specifieke fobieën

Fobieën die op één onderwerp, situatie of activiteit gericht zijn, bijvoorbeeld spinnenfobie, hoogtevrees of vliegangst, heten enkelvoudige fobieën. Een ander voorbeeld is claustrofobie, de angst voor besloten ruimten. Ook een bloedfobie is een enkelvoudige fobie die veel voorkomt, echter meer bij vrouwen dan bij mannen.

Complexe fobieën

Dit zijn ingewikkelder fobieën, zoals sociale fobieën of agorafobie. Bij een sociale fobie is er een overweldigende vrees om jezelf voor schut te zetten of voor schut gezet te worden in het bijzijn van andere onbekende mensen in bepaalde sociale situaties, bijvoorbeeld als men in het openbaar moet spreken of verschijnen. Agorafobie is een angst voor het alleen zijn in open ruimten of voor het opgesloten zijn in een openbare ruimte zonder ontsnappingsmogelijkheid. Situaties die agorafobie opwekken, zijn bijvoorbeeld reizen met het openbaar vervoer, in een lift zitten en een drukke winkel bezoeken. Het vermijden hiervan kan het werk en het sociale leven verstoren en degene met de fobie durft wellicht uiteindelijk het huis niet meer uit. Agorafobie kan zich ook op middelbare leeftijd ontwikkelen en komt meer voor bij vrouwen.

De oorzaken

Vaak kan er geen verklaring voor de fobie gevonden worden. Soms kan een enkelvoudige fobie op een ervaring in het vroegere leven worden teruggevoerd. Iemand die in zijn jeugd opgesloten heeft gezeten met het idee van 'ik kom hier nooit meer uit', kan later claustrofobie ontwikkelen. Enkelvoudige fobieën komen in sommige families meer voor, maar dat komt doordat kinderen de fobie van hun familieleden leren.

De oorzaken van meervoudige fobieën zijn niet duidelijk, maar kunnen zich uit algemene angstgevoelens ontwikkelen. Agorafobie ontstaat vaak na een onverklaarde paniekaanval, zoals men die kan hebben bij een paniekstoornis. Bij sommige mensen in een stressvolle situatie de aanleiding geweest, waardoor ze geconditioneerd werden om in die situatie angstig te worden. De meeste sociale fobieën beginnen met angst in een sociale situatie, die dan het onderwerp van de fobie wordt. Iemand met weinig eigendink heeft meer kans op agorafobie of een sociale fobie. Verlegenheid is een lichte vorm van sociale fobie die echter soms extreme vormen kan aannemen en vanaf de vroege jeugd aanwezig kan zijn.

De symptomen

Confrontatie met of de gedachte aan het onderwerp van de fobie leiden tot intense angstgevoelens die gepaard gaan met:

• duizeligheid en het gevoel flauw te vallen;
• hartkloppingen;
• zweten, beven of trillen en misselijkheid;
• benauwdheid.

Vermijdingsgedrag komt bij iedere fobie voor. De lijder aan een fobie beperkt vaak zijn bezigheden uit angst voor een onverwachte confrontatie met het onderwerp van de fobie. Dit kan tot een depressie leiden. Er kunnen zich angst-en paniekaanvallen ontwikkelen. Soms probeert iemand de angst te onderdrukken met veel alcohol of het gebruik van drugs. Alcohol is de meest bekende angstoplosser.

De behandeling

Als u een fobie hebt die uw dagelijkse leven verstoort, is behandeling noodzakelijk. Veel enkelvoudige fobieën kunnen succesvol met een vorm van gedragstherapie worden behandeld, bijvoorbeeld met desensitisatie (langzaam ongevoelig maken). Tijdens de behandeling wordt u geleidelijk bllotgesteld aan het voorwerp of de situatie waarvoor u bang bent. Dit gaat onvermijdelijk gepaard met angstgevoelens, maar deze worden binnen draaglijke grenzen gehouden en doven dan langzaam uit. Gezinsleden kunnen advies krijgen over het omgaan met uw fobieën. Antidepressiva kunnen ook helpen.

De prognose

Een enkelvoudige fobie gaat vaak over als de patiënt ouder wordt. Complexe fobieën zoals een sociale fobie of een agorafobie verdwijnen niet zonder behandeling. Meer dan 90 procent van de mensen met agorafobie wordt met succes via desensitisatie behandeld.