Leukemie ofwel bloedkanker

Leukemie is een verzamelterm van bloedziekten. Het kan acuut zijn of chronisch. ALL is de acute vorm van leukemie, waarbij lymfatische cellen in het bloed en beenmerg woekeren. De ziekte verspreidt zich via het bloed door het hele lichaam. Bij leukemie is er sprake van een ongecontroleerde deling van bepaalde witte bloedcellen. Elk orgaan kan in beginsel worden aangetast door leukemie. We kennen acute leukemie, chronische lymfatische leukemie en chronische myeloide leukemie.

Leukemie ofwel bloedkanker

Bij leukemie is sprake van een ernstige verstoring in de vorming van de witte bloedcellen. Vindt bij de ziekte kanker een ongecontroleerde celdeling plaats, bij leukemie nemen in het bijzonder de witte bloedcellen ongecontroleerd toe. De lymfocyten bestrijden normaliter de indringers in ons lichaam. Door de woekering komen de normale bloedcellen in het gedrang. Het tekort aan rode bloedcellen veroorzaakt bloedarmoede. Deze anemie betekent een sterk verminderd zuurstof transport in het lichaam. Door een tekort aan goede witte bloedcellen neemt de kans op ernstige infecties sterk toe. De weerstand neemt verder af. Na verloop van tijd komen de onrijpe cellen in de bloedbaan en dus ook in de organen terecht.

Kinderen en leukemie

Bij kinderen tot veertien jaar is leukemie de meest voorkomende kanker. Het gaat dan bijna uitsluitend om acute leukemie. De ziekte komt iets vaker voor bij jongens dan bij meisjes. Bij volwassenen komen zowel acute als chronische leukemie voor.

Vanuit beenmerg of lymfe

Leukemie kan ontstaan vanuit het lymfesysteem en het beenmerg. Beide soorten kennen een acute en een chronische variant. Bij de acute variant worden de ziekteverschijnselen snel merkbaar, terwijl bij de chronische variant de ziekte zich sluipenderwijs ontwikkelt:

• De acute en chronische lymfatische leukemie, ALL en CLL;
• De acute en chronische myeloïde leukemie, AML en CML.

De acute Lymfatische Leukemie ALL

Bij acute leukemie vindt in korte tijd een snelle woekering plaats van kwaadaardige leukemiecellen. Deze blasten nemen de plaats in van de normale bloedcellen. ALL kent twee types, namelijk de acute T-cel lymfatische leukemie en de acute B-cel lymfatische leukemie.

De chronische lymfatische leukemie CLL

CLL is een kwaadaardige aandoening van de cellen die afstammen van B-lymfocyten en erg belangrijk zijn voor uw afweer. Deze B-lymfocyten ontstaan uit het beenmerg en hebben tot taak om antilichamen aan te maken die lichaamsvreemde organismen moeten aanvallen. Bij CLL is meestal de milt vergroot en kunnen lymfeklieren opgezet kan zijn. CLL betekent een te veel aan witte bloedcellen in het bloed en een afwijkende kern van de lymfocyten die daardoor kwetsbaar zijn en snel kapot kunnen gaan. Chronische lymfatische leukemie is niet te genezen, maar wel te behandelen.

Cronische myeloïde leukemie, AML en CML

Chronische myeloide leukemie is een beenmergkanker. Hoewel de precieze redenen niet bekend zijn weten we dat de betrokken kankercellen bijna altijd een bepaald abnormaal chromosoom bevatten, het philadelphia-chromosoom geheten. Dat betekent dat een chromosoom gedeeltelijk is vergroeid met een ander chromosoom. Een andere oorzaak die we kennen, kan blootstelling aan straling zijn. Bij de ontwikkeling van de ziekte is er een eerste fase, de chronische fase, die na 3 tot 5 jaren overgaat in een 2e fase, de acute fase. De acute fase is een stuk agressiever dan de 1e fase.

Oorzaken van leukemie

Hoewel over de precieze oorzaak van leukemie weinig bekend is, zijn er wel wat indicaties aan te geven. Er bestaan aanduidingen dat een bepaald virus, het humane T-cel leukemie virus, een zeldzame vorm van leukemie kan uitlokken. Ook zijn er een aantal omgevingsfactoren te noemen. Zo vergroot blootstelling aan grote hoeveelheden radioactieve straling de kans op leukemie. Ook een langdurige blootstelling aan bepaalde chemische stoffen zoals benzeen en sommige pesticiden blijkt het risico op leukemie te vergroten. Tot slot kunnen ook sommige geneesmiddelen die gebruikt worden bij chemotherapie leukemie uitlokken. Er kan tot slot ook een genetische aanleg zijn om leukemie te krijgen.

Symptomen van leukemie en enkele klachten

Er zijn bij leukemie vage klachten zoals vermoeidheid, misselijkheid en weinig eetlust. De patiënt heeft meestal een bleke huid, heeft vlug last van blauwe plekken, last van plotselinge koorts, vermoeidheid en bloedingen in huid en slijmvliezen. Ook het tandvlees kan gaan bloeden. Er treedt keelpijn op en de amandelen en de slijmvliezen gaan zich ontsteken. Dit gaat bovendien vaak gepaard met diarree en een verkleuring van de urine. De milt en de lymfeklieren kunnen vergroot zijn. Om zeker te zijn, moet nader onderzoek van het bloed en beenmerg plaats vinden.

Klachten bij leukemie

Bij Leukemie zien we allerlei klachten. De belangrijkste klachten van leukemie, die overigens niet allemaal hoeven op te treden, zijn:

1. Moe zijn
Door een tekort aan rode bloedcellen en de daarmee samengaande bloedarmoede is ook de aanvoer van zuurstof in het lichaam moeilijker, wat tot grote vermoeidheid leidt.

2. Bleek zijn
Bleek zijn komt door de verminderende aanmaak van rode bloedcellen in het beenmerg en door het ontstaan van bloedarmoede.

3. Bloedingen en bloedneus
Er is snel sprake van een bloeding in de vorm van puntvormige paarsrode plekjes onder de huid, een bloedneus, blauwe plekken en slecht stelpen van wondjes door de verminderde aanmaak van bloedplaatjes in het bloed.

4. Pijn in de botten
De pijn in armen of benen ontstaat door een mogelijke ingroei in de botten vanuit de mergholte.

5. Infecties en koorts
Door de slechtere kwaliteit witte bloedcellen, leukocyten, neemt u afweer tegen infecties af. Er is daardoor ook vaak sprake van een hogere lichaamstemperatuur dan normaal is.

6. Verdichte lymfeklieren en milt
De klieren in de hals, oksels en liezen zijn opgezet. Soms ook de lever.

De diagnose van leukemie

De diagnose wordt verricht door het beenmerg en het bloed van de patiënt te onderzoeken. Daarbij kunnen de abnormale witte bloedcellen worden waargenomen en kan worden bepaald met welke soort van leukemie men te maken heeft. De blasten delen zich onverminderd door, ook al hebben ze het vermogen tot rijping verloren. Deze abnormale bloedcellen zullen nooit rijpe bloedlichaampjes worden. Het beenmerg dat voor onderzoek nodig is, wordt verkregen door middel van een beenmerg punctie.

De ernst van de ziekte

Dat leukemie een zeer ernstige ziekte is, staat buiten kijf. De ernst is afhankelijk van het type leukemie. Zo leidt acute bloedkanker zonder behandeling vaak binnen enkele maanden tot de dood. Bij chronische leukemie is het beeld minder acuut en dramatisch. Het proces verloopt dan veel trager, waardoor klachten lang kunnen uitblijven. Naar verloop van tijd zal de chronische variant ook ernstiger worden en veelal dodelijk aflopen. Daar kunnen vele jaren overheen gaan. Als therapie wordt meestal gekozen voor chemotherapie of soms ook een beenmergtransplantatie.

Medicijnen en leukemie

Welke medicijnen of behandeling wordt gegeven, is afhankelijk van de klinische verschijnselen en de ernst van de ziekte. De behandeling verschilt per type leukemie en kan ook per patiënt anders zijn. Acute leukemie wordt in eerste instantie behandeld met medicijnen tegen kankercellen, de zogenaamde chemotherapie, in combinatie met antibiotica. Dit om optredende ontstekingen als gevolg van de chemo tegen te gaan. Lukt het niet om zo het bloed vrij te maken van de kankercellen, dan zal, als dat mogelijk is, worden overgegaan tot een beenmergtransplantatie. De behandeling van een chronische myeloïde leukemie begint bijna altijd met medicijnen. Het geneesmiddel Imatinib, bekend onder merknaam Glivec, is het bekendste medicijn voor de behandeling van de chronische fase van myeloïde leukemie. Het vertraagt merkbaar de ongeremde celgroei. Verdergaande middelen en behandelingen zijn pas aan de orde als de signaalremmer Imatinib niet meer of onvoldoende werkt.

Bloedstamcel en onderzoek

Sinds kort is door onderzoek bij muizen bekend dat bij muizen bloedstamcellen in de aorta worden gevormd. Als dat ook bij mensen zo is en als daar tijdig bloedstamcellen kunnen worden gewonnen, kunnen deze bloedstamcellen in de toekomst ook bij mensen een oplossing bieden ter genezing van bloedgerelateerde ziekten, zoals ook leukemie is.