Afname van het aantal drielingen in Nederland

De geboorte van een drieling is iets heel bijzonders. De kans op een spontane drieling is ongeveer 1 op 10.000 geboortes. Sinds de introductie van vruchtbaarheidsbehandelingen als IVF is het aantal drielinggeboortes in de jaren negentig verzesvoudigd. Die stijging was echter van tijdelijke aard. Tegenwoordig worden vaak niet meer dan twee bevruchte eitjes teruggeplaatst bij IVF-behandelingen. Het aantal drielingen dat jaarlijks in Nederland wordt geboren is daardoor weer aan het dalen.

Hoe ontstaat een meerling?

Meerlingen (tweelingen, drie-, vier of vijflingen) ontstaan meestal na bevruchting van meerdere eicellen. Bij bevruchting van twee eicellen ontstaat een tweelingzwangerschap; bij bevruchting van drie eicellen ontstaat een drielingzwangerschap. Men spreekt dan van een twee-eiige of drie-eiige meerling.

Een tweelingzwangerschap kan ook ontstaan doordat uit één bevruchte eicel twee kinderen groeien. Dan spreekt men van een eeneiige tweeling. Een combinatie is eveneens mogelijk. Zo kan een drieling bestaan uit een eeneiige tweeling en een derde kind uit een andere eicel.

Spontane drielingzwangerschappen zijn zeldzaam: in Nederland zijn dat er gemiddeld 20 tot 25 per jaar. De meeste zwangerschappen van drie of meer kinderen zijn het gevolg van zwangerschapsbevorderende behandelingen.

Zwangerschap van een drieling

Een drielingzwangerschap verloopt anders dan de gemiddelde zwangerschap van een eenling of een tweeling. De belangrijkste verschillen zijn de zwangerschapsduur en het geboortegewicht van de kinderen.

De zwangerschapsduur bij een drieling is gemiddeld 33 weken (bij een tweeling 36 weken, bij een eenling 39 weken). Het geboortegewicht van drielingen is vaak lager dan dat van tweelingen of eenlingen, mede ook door die kortere zwangerschapsduur. Gemiddeld 30 procent van de drielingbaby's belandt op de neonatale intensive care vanwege een extreem laag geboortegewicht (minder dan 1500 g).

Een meerlingzwangerschap vergt over het algemeen meer van de vrouw dan een eenlingzwangerschap. In het begin van de zwangerschap is er een grotere kans op klachten als misselijkheid, braken en moeheid. Omdat de baarmoeder snel groeit, zijn ook in de loop van de zwangerschap klachten als harde buiken, moeheid en slecht slapen niet ongebruikelijk. Zwangerschapsstrepen op de huid (striae) ontstaan sneller dan bij een eenlingzwangerschap. Andere problemen die vaker voorkomen, zijn een hoge bloeddruk en bloedarmoede. De zwangerschapscontrole bij een meerlingzwangerschap worden niet gedaan door de verloskundige, maar vinden standaard plaats bij de gynaecoloog. Ook bevallen moet standaard in het ziekenhuis gebeuren.

IVF en de kans op een drieling

In de jaren negentig verzesvoudigde het aantal drielingen dat werd geboren. Niet omdat de kans op een spontane drielingzwangerschap toenam, maar door het gevolg van medische ontwikkelingen als IVF.

Door IVF kunnen vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen toch zwanger raken. Tijdens een IVF behandeling wordt de eicel buiten het lichaam van de vrouw kunstmatig bevrucht en daarna teruggeplaatst. In de jaren negentig was het gebruikelijk om meerder bevruchte eicellen tegelijk (soms wel vijf) terug te plaatsen. Dit werd gedaan vanwege een grote kans op afsterving van de bevruchte eicel na terugplaatsing. Door meerdere eicellen tegelijk terug te plaatsen, werd de kans van slagen van een IVF behandeling vergroot en hierdoor hoefden vrouwen minder vaak een dergelijke behandeling te ondergaan om uiteindelijk zwanger te raken. De kans bestond natuurlijk dat alle bevruchte eicellen zich zouden innestelen om uiteindelijk uit te groeien tot een gezonde baby, maar dit namen de meeste ouders voor lief. De meeste ouders zijn allang blij dat het eindelijk gelukt is om zwanger te raken. Een gevolg van deze manier van behandelen was dat het aantal grote meerlingen (drie-, vier-, vijf- en zeslingen) dat werd geboren in korte tijd flink toenam. Het record aantal drielinggeboortes in één jaar was in 1991, toen maar liefst 124 drielingen werden geboren in Nederland.

Afname van het aantal drielingen

Met de exponentiële groei van het aantal meerlingen steeg ook het sterftecijfer onder meerlingen in de jaren negentig. Hoe groter het aantal foetussen tijdens één zwangerschap, hoe groter de kans op complicaties zoals perinatale sterfte. Om die reden worden tegenwoordig in principe niet meer dan twee bevruchte eicellen tegelijk terug te plaatsen. Als beide eitjes uitgroeien tot gezonde vruchtjes, ontstaat zo een tweelingzwangerschap (die aanzienlijk minder risicovol is dan een drielingzwangerschap). Nog steeds is de kans op een drieling aanwezig bij deze werkwijze: een van de bevruchte eicellen kan zich splitsen, waardoor toch een drieling ontstaat (samengesteld uit een eeeiige tweeling en derde kindje).