InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Ziektewinst; elk nadeel heeft zijn voordeel

Ziektewinst; elk nadeel heeft zijn voordeel

Ziektewinst; elk nadeel heeft zijn voordeel Ziektewinst; elk nadeel heeft zijn voordeel. In dit artikel wordt de door Freud geïntroduceerde term ziektewinst nader uitgelegd. Ziektewinst is de bevrediging die iemand aan zijn of haar ziekte ontleent. Wordt dit begrip enkel gehanteerd voor de zogenaamde psychische ziektes, of ook voor lichamelijke ziektes? Kan ziektewinst genezing in de weg staan? En hoe kan het worden voorkomen of opgelost? Freud heeft het begrip ziektewinst geïntroduceerd. Freud omschrijft primaire ziektewinst als het gaat om een infantiel onbewust conflict dat aan de ziekte ten grondslag ligt. Bij een voorbewust vasthouden aan de ziekte vanuit vermeende of reële voordelen spreekt men van secundaire ziektewinst. Met ziektewinst wordt volgens Bouwkamp en de Vries bedoeld dat (ziekte)symptomen machtsmiddelen zijn om de omgeving naar zijn of haar hand te zetten om zo aandacht en zorg te krijgen. De winst die de symptoomdrager uit zijn ziekte haalt zou zo groot zijn dat hij zijn symptomatisch gedrag niet wil opgeven. Een voorbeeld van primaire ziektewinst is een alcoholiste die zich door het symptoom (drinkgedrag) niet bewust hoeft te worden van har pijnlijke en conflictueuze gevoelens. Door haar bovenmatige drinkgedrag krijgt de alcoholiste veel aandacht van haar man en overige sociale netwerk. De sociale voordelen als zorg, aandacht, uitkering en dergelijke worden secundaire winst genoemd. De innerlijke en sociale voordelen die een persoon heeft door het symptoom van een ander wordt tertiaire ziektewinst genoemd. Een man kan bijvoorbeeld trots zijn op het feit dat hij zo zorgzaam is voor zijn zieke vrouw.

Terugkerende ziekte

A. Schutzenberger vertelt in haar boek Vouloir guérir (De wil tot genezen) een anekdote over een vrouw die bij herhaling ernstig ziek wordt als gevolg van steeds terugkerende kanker. Een arts blijft aandringen met de vraag welke voordelen de ziekte de vrouw biedt. Uiteraard schrikt de vrouw van de vraag, maar uiteindelijk antwoord zij: “Pas als ik in het ziekenhuis lig, een slechte diagnose heb en geopereerd ben, komt mijn zus me bezoeken. Het is het enige moment dat zij niet jaloers op mij is.” De vrouw heeft aan haar relatie met haar zus gewerkt en haar toestand is inmiddels gestabiliseerd en verbeterd.

Onbewust of bewust proces

De term ziektewinst bestaat dus voor zowel lichamelijke als geestelijke ziektes. Dr. Catherine Solano wijst er op dat ziektewinst geen strategie is om ziek te blijven, maar dat het een onbewust proces is. Zij spreekt ook wel van gehechtheid aan de ziekte. Van Egmond, Colombij e.a. spreken eerder over secundaire ziektewinst als een bewust proces. Zij beschrijven dat psychiatrische patiënten psychiatrische behandeling voorwenden om bepaalde voordelen te krijgen. Voordelen zijn bijvoorbeeld een WAO-uitkering, voorrang bij huisvesting, strafvermindering of het voorkomen van uitzetting. Volgens de auteurs verwacht 40% van de patiënten die naar hun kliniek kwamen deze voordelen. Ziektewinst kan genezing in de weg staan. Er blijkt een significant verschil te zijn in het behandelresultaat tussen de groepen met en zonder ziektewinstmotief. De kans op een slecht behandelresultaat is bij patiënten met ziektewinstverwachtingen bijna twee keer zo groot als bij patiënten die deze verwachtingen niet hebben.

Oplossen ziektewinst

Hoe kunnen artsen, psychiaters en andere behandelaren concreet handelen bij vermoeden van secundaire ziektewinst? Cliënten hebben tegenwoordig recht op volledige inzage- en kopierecht met betrekking tot het psychiatrisch dossier.“ Dit heeft onbedoeld tot gevolg dat een patiënt de beschrijving van zijn problemen door zijn psychiater kan gebruiken voor het verwerven van ziektewinst. Het zou voor het beloop van het ziektebeeld gunstig kunnen zijn, als de patiënt deze informatie wel zou kunnen krijgen, maar niet zou kunnen gebruiken voor het verwerven van andere zaken dan zijn geestelijke evenwicht (www.letselschademagazine).” Verder is het van belang dat een behandeling niet langer duurt dan strikt noodzakelijk. Hiermee wordt afhankelijkheid van zorg, aandacht, geruststelling en dergelijke voorkomen. Tenslotte kunnen vermoedens van ziektewinst door behandelaren met cliënten of patiënten worden besproken vanuit een accepterende en niet afwijzende houding.
© 2012 - 2019 Nhartelman, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Persoonlijkheidstheorieën kort besprokenPersoonlijkheidstheorieën kort besprokenIn de psychologie is het begrip persoonlijkheid altijd erg belangrijk. Vanaf het eind van de 19e eeuw werden hier allerl…
Positieve psychologiePositieve psychologieGeluk? Wanneer ben je nu precies gelukkig? Komt dit door wat je meemaakt, wat je voelt, hoe je denkt of wat je bezit? Di…
Stromingen binnen de psychologieStromingen binnen de psychologieDe psychologie heeft in de loop der tijd verschillende stromingen gekend, met verschillende aanhangers en bedenkers. In…
CommunicatietheorieCommunicatietheorieDe communicatietheorie vindt haar basis in andere toeleveringsvakken, vakgebieden en theoriën, zoals sociologische strom…
De psychoanalyse van FreudDe psychoanalyse van FreudSigismund Schlomo Freud (Freiberg, Moravië, 6 mei 1856 – Londen, 23 september 1939) was een zenuwarts en psychiater uit…
Bronnen en referenties
  • Bronnen: 'Vouloir guérir' van Anne Ancelin Shützenberger, verschenen bij uitgeverij la méridienne Desclée de Brouwer.
  • www.e-gezondheid.be
  • Bouwkamp en de Vries; Basismethodiek psychosociale hulpverlening

Reageer op het artikel "Ziektewinst; elk nadeel heeft zijn voordeel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Nhartelman
Gepubliceerd: 13-12-2012
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!