InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Lichen sclerosus: symptomen, oorzaak en behandeling

Lichen sclerosus: symptomen, oorzaak en behandeling

Lichen sclerosus: symptomen, oorzaak en behandeling Wat is lichen sclerosus en aan welke symptomen kun je het herkennen? Lichen sclerosus is een chronische huidaandoening of huidziekte, die goedaardig is. Bij lichen sclerosus verliest de huid langzaamaan zijn elasticiteit. De huid voelt hierdoor vast en strak aan en wordt wit van kleur. Vooral vrouwen worden getroffen door deze huidziekte en het manifesteert zich meestal tussen je 45e en 60e levensjaar. Het kan ook gezien worden bij volwassen mannen en een enkele keer bij kinderen en dan vaker bij meisjes dan bij jongens. Lichen sclerosus is niet besmettelijk. Behandeling van lichen sclerosus bestaat veelal uit corticosteroïdecrème. Biedt deze behandeltechniek onvoldoende soelaas, dan kan uitgeweken worden naar andere behandelingen.

Lichen sclerosus et atrophicus


Wat is lichen sclerosus?

Lichen sclerosus et Atrophicus is de benaming voor een huidaandoening waarbij de huid dunner (atrophicus) of dikker (sclerosus) en daarnaast wit (lichen) en glanzend wordt. Lichen sclerosus is een goedaardige, chronische huidafwijking, waarbij de huid allengs zijn elasticiteit verliest als gevolg waarvan deze vast en strak aanvoelt en wit van kleur wordt. De aandoening treft vooral het genitale en perianale gebied. Soms verschijnt lichen sclerosus op het bovenlichaam, de borsten en bovenarmen. Lichen sclerosus komt vooral voor bij vrouwen na de menopauze. Het komt veel minder vaak voor bij mannen en kinderen. De oorzaak van lichen sclerosus is onbekend, maar mogelijk wordt het veroorzaakt door een overactief immuunsysteem en hormonale problemen. Lichen sclerosus is niet besmettelijk. De huidafwijkingen op de armen of bovenlichaam verdwijnen meestal zonder behandeling. Als laesies verschijnen op de geslachtsdelen, dan wordt vaak behandeling met een sterke hormoonzalf ingezet. In zeldzame gevallen ontstaat huidkanker.

Hoe vaak komt het voor?

Grofweg 1 op de 1.000 vrouwen lijdt aan lichen sclerosus, al is de werkelijke frequentie waarschijnlijk hoger. Bij mannen bedraagt dit naar schatting 1 op de 100.000.

Psoriasis op de rug / Bron: The Wednesday Island / James H, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Psoriasis op de rug / Bron: The Wednesday Island / James H, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wie krijgen deze aandoening?

Lichen sclerosus kan beginnen op elke leeftijd, hoewel deze aandoening veelal wordt gediagnosticeerd bij vrouwen boven de 50 jaar. Pre-puberale kinderen kunnen het echter ook krijgen.
  • Lichen sclerosus komt tien keer vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.
  • Zeker 15% van de patiënten heeft een familielid met lichen sclerosus.
  • Het kan volgen of tegelijk optreden met een andere huidaandoening, meestal lichen simplex, psoriasis, erosieve lichen planus, vitiligo of morfea.
  • Mensen met lichen sclerosus hebben vaak een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van andere auto-immune aandoeningen, zoals een schildklieraandoening (ongeveer 20% van de patiënten), pernicieuze anemie, of alopecia areata, waarbij pleksgewijze haaruitval optreedt in het gebied van de behaarde hoofdhuid, maar soms ook bij de wenkbrauwen, wimpers, baardbeharing en schaambeharing.

Wat zijn de symptomen van lichen sclerosus?

In het begin ontstaan kleine witte vlekken op de huid. De vlekken zijn meestal glanzend en glad van aard en de huid is niet meer zo flexibel. Later kunnen deze plekken conflueren (samenvloeien) tot grote(re) plaques. Deze witte vlekken vormen een verdikking van de huid; het betreft een verdikte keratinelaag. Wanneer de witte huid is afgestoten, ziet de huid eronder er meestal weer roze uit. Toch komen de laesies weer op dezelfde plaats terug en begint het proces van voren af aan. De aangedane huid kan ook erg dun, fragiel en gerimpeld zijn, waardoor het gemakkelijk kan scheuren. Helder rode of paars-blauwe plekken komen vaak ook voor.

Waar komen de plekken voor?

De plekken komen vooral voor aan de schaamlippen (vulva) en het huidgebied rondom de anus bij vrouwen en bij mannen aan de penis en voorhuid. Soms vormen zich littekens, waardoor de schaamlippen en clitoris met elkaar kunnen vergroeien wat pijnklachten geeft tijdens de geslachtsgemeenschap. Buiten de genitaalstreek geven de huidafwijkingen normaal gesproken geen klachten.

Wrijven, krabben en bloedverlies

Bij vrouwen staan in het genitale gebied jeuk en pijnklachten op de voorgrond. Door de jeuk kun je gaan wrijven en krabben, waardoor in het gebied rondom de schaamlippen en de anus oppervlakkige wondjes en blaasjes ontstaan. Dit kan aanleiding geven tot enig bloedverlies, wat ten onrechte ‘voor vaginaal’ bloedverlies kan worden aangezien. Bij mannen treedt niet zelden een vernauwing van de voorhuid op als gevolg van verlittekening en herhaalde infecties aan de eikel. Jeuk en een pijnlijke erectie zijn ook veelvoorkomende klachten. Wanneer de voorhuid vernauwt, kan deze niet meer goed over de eikel worden teruggeschoven. Dit fenomeen wordt fimosis genoemd. Mannen kunnen daarnaast last krijgen van kloofjes aan de voorhuid of penis. In dit artikel wordt nader ingegaan op lichen sclerosus bij mannen.

Wat zijn de complicaties van lichen sclerosus?

Lichen sclerosus op anogenitale plaatsen wordt geassocieerd met een verhoogd risico op vulvakanker, peniskanker of anuskanker (plaveiselcelcarcinoom, SCC). Naar schatting krijgt maximaal 5% van de patiënten met lichen sclerosus van de vulva, kanker. De kans hierop is groter als de ziekte ongecontroleerd is en niet adequaat behandeld wordt. Extragenitale lichen sclerosus (bijvoorbeeld op de romp), lijkt niet te predisponeren voor kanker.

Wat is de oorzaak van lichen sclerosus?

De precieze oorzaak van lichen sclerosus is (nog) onbekend. Mogelijk spelen genetische predispositie, auto-immuunaandoeningen en hormonale factoren een rol bij het ontstaan van deze huidziekte. Voorts zijn er aanwijzingen dat (lokale) infecties en verwondingen kunnen aanzetten tot het ontwikkelen van lichen sclerosus. Uit de literatuur blijkt dat onbesneden mannen een groter risico hebben op het ontwikkelen van lichen sclerosus dan mannen die wel besneden zijn.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

De diagnose wordt meestal met het blote oog gesteld. De meeste vormen van lichen sclerosus zijn gemakkelijk te herkennen door een dermatoloog. De diagnose kan worden bevestigd door weefselonderzoek (biopsie).

Differentiaaldiagnose

De presentatie van witte vlekken op de huid met tekenen van cutane atrofie (het verschrompelen of dunner worden van de huid) en verlies van de normale genitale uiterlijk bij vrouwen of progressieve fimosis bij mannen kan voldoende zijn om de diagnose te stellen. Een atypische geschiedenis en atypische uitkomsten van de onderzoeksbevindingen, kan leiden tot een verbrede differentiële diagnose waarbij andere aandoeningen in ogenschouw moeten worden genomen bij het stellen van de juiste diagnose:
  • acrodermatitis chronica atrophicans (ziekte van Pick-Herxheimer), een chronische ontsteking en atrofie van de huid die voorkomt in het derde stadium van de ziekte van Lyme;
  • anetoderma, een zeldzame aandoening waarbij er lokaal in de huid een afname ontstaat van de dikte van de diepere huidlagen;
  • atrofie blanche, een witte verkleuring met rode vlek nabij een zweertje, kenmerkend voor veneuze insufficiëntie;
  • atrophoderma van Pasini en Pierini (APP), waarbij er sprake is van dermale atrofie op basis van verlies van collageen;
  • balanitis circumscripta plasmacellularis, ook wel de ziekte van Zoon genoemd, een een zeldzame, goedaardige penisaandoening;
  • balanitis xerotica obliterans, lichen sclerosus van de glanspenis en het preputium (voorhuid);
  • complicaties van een dermatologische laserbehandeling;
  • cutaan T-cel lymfoom;
  • dermatologische manifestaties van albinisme;
  • dermatologische manifestaties van graft-versus-host-disease (GVHD);
  • dermatologische manifestaties van orale leukoplakie;
    Ziekte van Bowen: roodheid en schilfering / Bron: Watplay, Wikimedia Commons (Publiek domein)Ziekte van Bowen: roodheid en schilfering / Bron: Watplay, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • discoïde lupus erythematosus, een vrij zeldzame huidziekte, welke tot de groep van zogeheten 'bindweefselziekten' behoort;
  • erythroplasia van Queyrat, een vroeg stadium van huidkanker en wel van het type plaveiselcelcarcinoom;
  • extramammaire ziekte van Paget aan het scrotum;
  • genitale ulceratieve aandoeningen;
  • idiopathische guttata hypomelanosis;
  • lichen nitidus;
  • lichen planus;
  • morphea;
  • plaveiselcelcarcinoom van de huid;
  • seksueel kindermisbruik;
  • tinea versicolor (zomergist);
  • vitiligo;
  • ziekte van Bowen.

Waaruit bestaat de behandeling van lichen sclerosus?

Het doel van de behandeling van lichen sclerosus is het verlichten van klachten en het voorkómen of adequaat behandelen van complicaties, zoals het veranderen van de anatomie (als gevolg van verlittekening). Vaak wordt de aandoening behandeld met een sterke hormoonzalf (corticosteroïden). Corticosteroïden bestrijden klachten als jeuk, pijn of een branderig gevoel. Een tweede, vettende crème kan gebruikt worden om klachten als droogheid tegen te gaan. Daarnaast is het verstandig om zeepgebruik te vermijden, evenals het dragen van strak synthetisch ondergoed. Wanneer seksuele gemeenschap minder gemakkelijk gaat, dan kan een glijmiddel eventueel uitkomst bieden. Een andere coïtushouding of non-coïtale seks kan soms ook helpen.

Welke maatregelen kun jezelf nemen?

Algemene maatregelen voor genitale lichen sclerosus zijn onder meer:
  • Was het genitale gebied voorzichtig eenmaal of tweemaal daags.
  • Gebruik geen zeep of een neutraal reinigingsmiddel.
  • Probeer te strakke kleding te vermijden, evenals wrijven en krabben.
  • Activiteiten zoals het berijden van een paard of het rijden op een fiets, kunnen de symptomen verergeren.
  • Schakel deskundig medisch advies in bij incontinentieklachten.
  • Pas verzachtende middelen toe bij droogheid en om jeuk te verlichten, en als een barrière voor de gevoelige huid in het genitale en anale gebied ter bescherming van contact met urine en feces (poep).

Wat is de prognose?

Wat is de vooruitzichten voor lichen sclerosus? Lichen sclerosus is een chronische ziekte en blijft meestal jaren aanwezig. Extragenitale lichen sclerosus heeft meer kans dan lichen sclerosus in het genitale gebied om te verbleken. Vroege behandeling leidt af en toe tot remissie op lange termijn. De littekens zijn permanent. Lange termijn follow-up wordt aanbevolen om het verloop van de ziekte te controleren, de behandeling te optimaliseren en kanker vroegtijdig te kunnen opsporen.

Lees verder

© 2014 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Witte plek op penis/witte plekjes voorhuid: lichen sclerosusWitte plek op penis/witte plekjes voorhuid: lichen sclerosusEen witte plek op de penis of meerdere witte plekjes op de voorhuid kan wijzen op lichen sclerosus. Dit is een weinig vo…
Huidaandoeningen: Lichen SlerosusLichen sclerosus is een aandoening aan de huid waarbij deze elasticiteit verliest, en wittig verkleurt. Lichen slerosus…
Lichen sclerosus et atroficus, huidziekteLichen sclerosus et atroficus, huidziekteLichen sclerosus et atroficus wordt vaak afgekort tot lichen sclerosus. Het is een huidziekte met als belangrijkste symp…
Vernauwde voorhuid bij de volwassen manVernauwde voorhuid bij de volwassen manAls je als man zijnde last hebt van een vernauwde voorhuid, is het onmogelijk om de voorhuid terug te schuiven over de e…
Vulva aandoeningen: pijn en jeuk schaamlippen en clitorisVulva aandoeningen: pijn en jeuk schaamlippen en clitorisDe vulva is het uitwendige geslachtsorgaan van de vrouw en verwijst naar de huid rond je schede. De vulva bestaat uit de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/Wavebreakmedia
  • Emedicine.medscape.com/article/1123316-differential
  • www.lichensclerosus.nl
  • www.nhg.org
  • www.thuisarts.nl
  • www.ziekenhuis.nl
  • DermNet New Zealand. Lichen sclerosus. http://www.dermnetnz.org/topics/lichen-sclerosus (geraadpleegd op 26-09-2016)
  • Afbeelding bron 1: The Wednesday Island / James H, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Watplay, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Lichen sclerosus: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Sanneke, 18-08-2016 19:18 #2
Hoi,
Bij mij is begin dit jaar ook LS vast gesteld… na lange tijd klachten… en blaasontstekingen. Dus enkele maanden geleden is de diagnose LS gevallen. Daar smeer ik nu de nodige crèmes voor… het helpt niet veel… maar daar moeten we ons bij neer leggen denk ik? Maar er zijn dus ook al geruime tijd de problemen met de waterblaas… verschrikkelijk! Ik zit nu aan geruime tijd aan continue medicatie voor waterblaas en geeft nog geen verbetering… Dus daarstraks weer op controle bij gynaecoloog… en vertelde hij mij dat LS inderdaad vaak problemen met blaasontstekingen geeft! Dus nu volgen er afspraak bij uroloog en blaasonderzoek… wat mij wel wat afschrikt, maar moet dringend gebeuren. In elk geval, jij moet er ook mee verder gaan hoor!

Marjo, 11-07-2016 13:45 #1
M.H. Heb al vele jaren Lichen sclerosus, mijn vraag is : kan daar blaasontstekingen uit voorkomen? Daar heb ik n.l. heel veel last van. Reactie infoteur, 14-08-2016
In de literatuur wordt een casus besproken van een vrouw met lichen sclerosus met terugkerende blaasontstekingen. De artsen die de casus bespreken verklaren de steeds terugkerende blaasontstekingen als gevolg van anatomische reductie van urine-uitstroom. Er kan namelijk een strictuur van de urethra optreden, ofwel een plasbuisvernauwing, ook wel urethrastrictuur genoemd (plasbuis = urethra). Door stricturering van de plasbuis wordt het plassen bemoeilijkt. Is de normale afvoer van urine verstoord, dan geeft dit klachten. Deze klachten kunnen onder meer zijn:
- een slechte urinestraal;
- te vaak plassen;
- vervelende aandrang om te plassen;
- nadruppelen; en
- blaasontstekingen.

De casus wordt hier besproken: http://goo.gl/giEUg2 (Acta Medica Mediterranea, 2012, 28: 19).

Ik raad u aan om dit te bespreken met uw behandelend arts.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 27-04-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Huidaandoeningen
Bronnen en referenties: 9
Reacties: 2
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!