InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Wat is schurft en waarom een allergische reactie?

Wat is schurft en waarom een allergische reactie?

Wat is schurft en waarom een allergische reactie? De besmettelijke ziekte schurft of scabiës is een jeukende huidaandoening. De veroorzaker is de schurftmijt Acarus scabiei, ook wel Sarcoptes scabiei genoemd. De vrouwelijke schurftmijt graaft gangen in de mensenhuid en legt er, na de bevruchting eitjes. Twee tot zes weken later komt de larve uit het ei en deze bouwt verder aan het gangenstelsel in de huid. De mijten en hun uitwerpselen veroorzaken bij de mens een allergische reactie van het verdedigingssysteem, wat gepaard gaat met veel jeuk.

Wat is schurft

Schurft of scabiës is een besmettelijke ziekte en wordt veroorzaakt door de schurftmijt. Een schurftmijt kan overlopen naar een ander door direct huidcontact (15 minuut of langer) of indirect huidcontact (door handdoeken, jassen aan de kapstok of ander textiel). Het wordt dan ook snel overgebracht op een plek waar veel mensen samen zijn. Een logeerpartijtje, feestje, studentengebouw, school of een ziekenhuisopname. Als de schurftmijt actief is bij iemand kan het gebeuren dat de schurftmijt ‘overloopt’ naar andere personen in de omgeving en schurft veroorzaakt bij meerdere personen. Epidemieën zijn dan ook niet vreemd in ziekenhuizen of verzorgingstehuizen, omdat juist contacten tussen veel mensen hier een rol spelen.

De schurftmijt. / Bron: Brockhaus' Konversations-Lexikon v. 2, Wikimedia Commons (Publiek domein)De schurftmijt. / Bron: Brockhaus' Konversations-Lexikon v. 2, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Beschrijving van de schurftmijt

De schurftmijt (Acarus scabiei) is een mijt die alleen bij mensen voorkomt en is de veroorzaker van de huidaandoening en de jeuk bij de mens. Het is een beestje dat alleen te zien is onder de microscoop en niet met het blote oog. Een wit ovaal en plat beestje met acht poten en op de rug borstels en stekels waarmee de schurftmijt in de opperhuid van de mensenhuid, gangetjes graaft van ongeveer vijftien millimeter. Het vrouwtje schurftmijt is ongeveer 0,4 millimeter tot 0,3 millimeter groot en het mannetje 0,2 millimeter tot 0,15 millimeter. Het vrouwtje graaft het gangetje, en de bevruchting met het mannetje vindt plaats. Het mannetje sterft na de bevruchting. Het vrouwtje legt, twee tot vier eitjes per dag (in totaal 40 tot 60 eitjes) en sterft dan eveneens. Een schurftmijt kan in de mensenhuid vier tot zes weken oud worden. Na het leggen van een eitje duurt het twee tot zeven dagen voordat de larve uit het ei komt. De larve kruipt naar de oppervlakte van de huid en leeft daar van de huid in haarfollikels of huidplooien, voordat de larve zich gaat verpoppen. Na negen tot tien dagen is de mannetjespop een mijt en de verpopping van een vrouwtje, duurt twaalf tot vijftien dagen. De mijten zijn dan meteen geslachtsrijp.

Waarom het lichaam de lichaamsvreemde stof ‘herkent’
De eerste keer bij een besmetting van schurft duurt het twee tot zes weken voordat er een allergische reactie ontstaat. Het verdedigingssysteem van een lichaam reageert op contact met een lichaamsvreemde stof (mijten, uitwerpselen en eitjes van de schurftmijt), ook wel allergeen genoemd. Als reactie op het eerste contact met de lichaamsvreemde stof maakt het lichaam antistoffen aan, wat meestal zo ‘n twee tot zes weken duurt. Bij een tweede keer of derde keer ‘herkennen’ de antistoffen deze lichaamsvreemde stof en gaan dan de strijd aan binnen één tot drie dagen na besmetting. De antistoffen herkennen dan de lichaamsvreemde stof meteen.

De symptomen van schurft bij de mens

Ons verdedigingssysteem reageert na de penetratie van een schurftmijt in een lichaam twee tot zes weken later met een allergische reactie op de lichaamsvreemde stof (de mijten en hun uitwerpselen). Bij eventuele latere besmettingen met de schurftmijt, reageert het lichaam al na een twee tot vier dagen met een allergische reactie. Dit is dus omdat het lichaam de lichaamsvreemde stof al ‘herkent’ en meteen reageert. Het verdedigingssysteem reageert op de lichaamsvreemde stof met jeuk, vooral ’s nachts wanneer de mijt ook het meest actief is. De zichtbare kleine rode bultjes, pusblaasjes, witgrijs huidoppervlak en zichtbare gangetjes onder de huid, gaan vreselijk jeuken door ontstekingsreacties. Aan het eind van een gangetje onder de huid kan een witgrijs bultje zitten waar de schurftmijt vaag zichtbaar kan zijn. Huiduitslag kan voorkomen op de volgende plekken:
  • binnenkant van de polsen;
  • ellenbogen;
  • knieën;
  • zijkant van de voeten;
  • oksels;
  • navel;
  • billen;
  • binnenkant van de dijen,
  • borst en tepel;
  • penis en scrotum;
  • de anus;
  • schouderbladen;
  • taille.

Het lichaam ‘herkent’ de allergische reactie
Een allergische reactie ontstaat wanneer het verdedigingssysteem van een mensenlichaam reageert op contact met een lichaamsvreemde stof, ook wel allergeen genoemd. Als reactie op het eerste contact met de lichaamsvreemde stof (de eitjes, mijten en uitwerpselen) maakt het lichaam antistoffen aan, wat meestal zo‘n twee tot zes weken duurt. De antistoffen gaan dan de strijd aan met de lichaamsvreemde stof en het lichaam reageert met jeuk, pijn zwelling en roodheid van de huid. Gebeurt de besmetting met de schurftmijt voor een tweede of derde keer, dan herkennen de antistoffen de lichaamsvreemde stof meteen en zullen deze binnen één tot drie dagen na besmetting reageren.

Hoe word je besmet

Schurft of scabiës is een besmettelijke ziekte en iemand met schurft kan een ander besmetten, zolang er mijten en eitjes in de huid zitten. Een besmetting kan plaatsvinden door:
  1. direct huidcontact (15 minuut of langer)
  2. indirect huidcontact (door handdoeken, jassen aan de kapstok of ander textiel).

Direct huidcontact

Direct huidcontact is vijftien minuten of meer huidcontact hebben met iemand die besmet is met schurft. Meer dan vijftien minuten huidcontact kan gebeuren bij;
  • Kinderen in een gezin;
  • Seksueel contact;
  • Intensief iemand verzorging.

Indirect huidcontact

Een mijt wil nogal eens 'overlopen' en besmetting vindt plaats bij:
  • Mensen die een gezamenlijke handdoek bij het toilet gebruiken;
  • voorwerpen zoals ’verkleed’ kleren, banken, beddengoed, knuffeldieren, en jassen op een kapstok.

Veel mensen bij elkaar
Iedereen kan schurft krijgen maar vaak is het op plaatsen waar veel mensen zijn zoals in:
  • verzorgingsinstellingen;
  • opvanghuizen;
  • scholen;
  • studentenhuizen;
  • kazernes;
  • ziekenhuizen.

Groter risico
Daarnaast lopen mensen een groter risico om schurft op te lopen die:
  • wisselende seksuele contacten hebben;
  • rondreizen zonder vaste verblijfplaats;
  • in landen verblijven met een slechte hygiëne slecht;
  • een bed delen zoals in gezinnen;
  • werken in zorginstellingen.

Huiduitslag bij de polsen. / Bron: Cixia, Wikimedia Commons (Publiek domein)Huiduitslag bij de polsen. / Bron: Cixia, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Tweede infectie

De vreselijke jeuk is het grootste kenmerk van schurft en krabben is een logisch gevolg. Een voordeel van stevig krabben is wel dat de jeuk even minder voelt en dat stevig krabben de eitjes van de schurftmijt kan verwijderen. Een nadeel is dat de kans aanwezig is dat de huid wordt opengekrabd. Een bacteriële infectie kan dan het gevolg zijn.

Schurft bij dieren en besmetting op de mens
Een hond, kat, paard of vogel kan ook schurft krijgen, alleen is dat een ander type mijt dan bij de mens (Acarus scabiei) en een dierenmijt kan de mens niet langdurig besmetten. De dierenmijt kan namelijk niet overleven in een mensenlichaam maar wel ongeveer drie weken voor jeuk en lichte huiduitslag zorgen. Ieder dier heeft een ander soort schurftmijt zoals bij:
  • de hond. De schurft wordt veroorzaakt door de mijt Sarcoptes canis;
  • het varken. De schurft wordt veroorzaakt door de mijt Sarcoptes scabei varietas suis;
  • vogels. De schurft wordt veroorzaakt door de mijt Cnemidocoptes pilae;
  • de kat. De mijt Notoedres cati veroorzaakt bij de kat schurft;
  • het paard. De zeldzame mijt Sarcoptes graaft bij paarden gangen in de huid.

De behandeling

Schurft is door de huisarts goed te behandelen. Met een lotion of crème wordt het hele lichaam ingesmeerd; dit moet één dag blijven zitten. Meestal moet dit na zeven dagen nog een keer herhaald worden en dan zijn alle mijten en eitjes vernietigd. 24 uur na een behandeling kan degene met schurft geen ander meer besmetten. Wel kan het zijn dat er nog weken jeukklachten optreden.

Wat zelf doen
Als het schurft is, het beddengoed, knuffels, handdoeken en alle textiel zo heet mogelijk wassen. Dekbedden, die niet gewassen mogen worden, 72 uur lang in een luchtdichte zak stoppen. Hetzelfde geldt voor de knuffeldieren, borstels en kammen, schoenen, jassen en hoeden. Behandel ook al je huisgenoten, gezinsleden en vrienden die bij je thuis zijn geweest, of ze nu tekenen van schurft vertonen of niet. Zo zorg je dat je niet opnieuw besmet raakt.

Krabben en de Scabies norvegica

Krabben helpt om de besmetting door schurft beperkt te houden. Er zijn echter mensen die niet kunnen krabben. Het risico is dan dat het aantal mijten aanwezig op een lichaam veel groter is en de aantasting van de huid veel erger. De Acarus scabiei kan dan overgaan naar Scabies norvegica ('Noorse scabies'). Een veel ernstiger aantasting van schurft die voorkomt bij mensen die niet kunnen krabben en bij mensen die een verminderd afweersysteem hebben.

Melden
Of schurft de kop zal opsteken is bij gebrek aan registratiegegevens niet duidelijk. Dit komt omdat schurft niet gemeld hoeft te worden door een huisarts of dermatoloog. Alleen wanneer er meerdere patiënten zijn met schurft moet dit gemeld worden bij de GGD (Gemeenschappelijke Gezondheidsdienst). Is de diagnose rabiës of het vermoeden van rabiës, meldt dit dan bij de arts infectieziektebestrijding van de dichtstbijzijnde GGD.
© 2018 - 2020 Rieja, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Schurft zeer besmettelijkSchurft zeer besmettelijkWat is schurft, scabiës? Pas op, schurft is vooral zeer besmettelijk, ook in 2020, en iedereen kan het krijgen, ook dier…
Hond huidaandoeningen, hond huiduitslag: schurft bij hondenHond huidaandoeningen, hond huiduitslag: schurft bij hondenSchurft bij honden herkennen en behandelen. Huid- en vachtproblemen bij de hond zijn waarschijnlijk de meest voorkomende…
Schurft bij het paardSchurft en een veel voorkomende huidaandoening bij paarden. Maar wat is nu eigenlijk de oorzaak van schurft? Wat zijn de…
Eczeem, wat kun je er tegen doen?Eczeem is een ziekte in de genen die zich uit in de huid. Bij de meeste gevallen is het uitslag gepaard met jeuk. Is hie…
Besmetting met schurftBesmetting met schurftSchurft is geen ernstige ziekte, maar een besmetting met schurft is wel heel vervelend. Je kunt last krijgen van heftige…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Kalumet, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Inleidingsfoto: Wikimedia Commons (Kalumet)
  • https://www.soaaids.nl/sites/default/files/scabies.pdf
  • http://www.huidziekten.nl/folders/nederlands/scabies.htm
  • https://www.dokterdokter.nl/aandoening/schurft/?
  • http://www.rivm.nl/Onderwerpen/S/Scabies/Informatiemateriaal/Schurft/Brochure/Download/Brochure_schurft_2017.org
  • Afbeelding bron 1: Brockhaus' Konversations-Lexikon v. 2, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Cixia, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Wat is schurft en waarom een allergische reactie?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Rieja
Laatste update: 22-01-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 8
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!