InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Steenpuist of furunkel: symptomen, oorzaak en behandeling

Steenpuist of furunkel: symptomen, oorzaak en behandeling

Steenpuist of furunkel: symptomen, oorzaak en behandeling Een steenpuist of furunkel is een huidinfectie die in veel gevallen veroorzaakt wordt door een bacterie. Er ontstaat een aanvankelijk jeukende, later pijnlijke, rode en warme bult rond een haarwortel. De bult zwelt allengs op en er ontstaat onderhuids een flinke hoeveelheid pus. Deze pus vloeit af als de puist opengaat. Steenpuisten zijn zeer besmettelijk; de pus zit vol bacteriën. Steenpuisten komen vooral voor in nek, lies, borst, gezicht en billen. Steenpuisten kunnen voorkomen worden door een goede lichamelijke hygiëne, voldoende weerstand op te bouwen door regelmatig te leven, voldoende slaap te nemen en gezond te eten, en -niet onbelangrijk- door het vermijden van broeiplekken en wrijving door los zittende en ademende kleding te dragen. Een steenpuist moet je niet proberen te verwijderen door de steenpuist uit te knijpen. Een steenpuist nooit uitknijpen! Laat de steenpuist rijpen en uit zichzelf openbarsten. Gebruik ook geen trekzalf bij een steenpuist.

Steenpuisten


Steenpuist / Bron: El Pantera, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Steenpuist / Bron: El Pantera, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is een steenpuist?

Een steenpuist of furunkel is een huidinfectie van een haarzakje, talgkliertje of nabijgelegen huidweefsel. Bij toename van de infectie, zal de pus (gele etter) zich ophopen en wordt een puskop zichtbaar.

Oorzaak van een steenpuist

Steenpuisten worden meestal veroorzaakt door Staphylococcus aureus (bacteriën), maar zij kunnen tevens worden veroorzaakt door andere bacteriën of schimmels die zich op de huid bevinden. Overigens dragen veel mensen de S. aureus bacterie met zich mee zonder dat zij daar last van hebben. Vaak treden steenpuisten op in huidplooien of andere delen van het lichaam waar wrijving optreedt. Ze treden altijd op waar haarzakjes, zweet- of talgklieren zijn. Steenpuisten komen vooral voor in de nek, de lies, op het gezicht, de borst en de billen, maar steenpuisten kunnen ook elders op het lichaam voorkomen, bijvoorbeeld op de rug. De puist kan zo hard zijn als een steen, vandaar de naam 'steenpuist'.

Bij aanwezigheid van grotere aantallen furunkels tegelijkertijd of bij terugkerende furunkels van meer dan vier per jaar, wordt gesproken van furunculose. Hierbij is er mogelijk sprake van een bron van bacteriën van waaruit je steeds opnieuw besmet wordt. Deze bron van besmetting bevindt zich vaak in de neusingang van de patiënt zelf, maar soms ook in het perineum (de bilnaad) of de oksels. Een verminderde weerstand speelt hierbij mogelijk ook een rol.¹

Synoniemen

Wanneer er één kop zichtbaar is spreekt men ook wel van een furunkel. Bij meerdere puskoppen wordt het een karbunkel of negenoog genoemd.

Steenpuist op de borst / Bron: El Pantera, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Steenpuist op de borst / Bron: El Pantera, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Steenpuist symptomen en klachten

Binnen enkele dagen ontwikkelen zich de volgende symptomen:
  • een klein rood bultje of bobbeltje;
  • jeuk voordat de steenpuist zich ontwikkelt;
  • het aangedane gebied wordt pijnlijk en begint warm aan te voelen;
  • er hoopt zich pus op, zodat het bultje en het omliggende weefsel opzwelt;
  • in het centrum ontstaat een gele of witte kop;
  • soms vermoeidheid, koorts of een algemeen gevoel van ziek-zijn;
  • ze groeien snel.

Steenpuisten zijn besmettelijk

Steenpuisten zijn zeer besmettelijk. De pus in een steenpuist zit boordevol bacteriën die niet alleen nieuwe steenpuisten kunnen veroorzaken, maar ook andere mensen kunnen bemeten.

Risicofactoren

De kans op steenpuisten wordt vergroot door slechte hygiëne, te strakke kleding of kleding die anderszins op een bepaalde plek de huid irriteert en broeierige warmte. Mensen met verminderde weerstand door bijvoorbeeld een niet of slecht behandelde diabetes mellitus, is de kans op het ontstaan van steenpuisten groter.

Furunculose: meerdere (vaak terugkerende) steenpuisten

Furunculose is de aanwezigheid van multipele furunkels (steenpuisten), vaak recidiverend en meestal door stafylococcen veroorzaakt. Furunculose komt voor bij:
  • Overgewicht (obesitas);
  • Verminderde weerstand;
  • Diabetes;
  • Bloedarmoede (anemie);
  • Ondervoeding;
  • Slechte hygiëne;
  • Hyperhidrosis (overmatig zweten of transpireren);
  • Stafylococcen-dragerschap: dat wil zeggen dat je bacterie met je meedraagt zonder dat je daar last van hebt. Ongeveer 10 procent van de bevolking is drager van deze bacterie De bacterie houdt zich bij voorkeur schuil in de neusholte, de gehoorgang en het gebied rond je anus. Dragers van deze lastpak hoeven geen steunpuisten te ontwikkelen, maar zij hebben wel een grotere kans hierop dan niet-dragers omdat zij meer aan de bacterie zijn blootgesteld. De bacterie slaat met name toe bij een snee of andere beschadiging van de huid, wat een porte d'entrée voor deze lastpak vormt.

Furunculosis komt ook voor in combinatie met hidradenitis suppurativa, ook wel acne inversa of acne ectopica genoemd, een chronische ontsteking van de haarzakjes in vooral de liezen en/of de oksels.

Wanneer de huisarts raadplegen?

Bij steenpuisten in neus of oor of bij een karbunkel, doet de persoon er verstandig aan bij de huisarts langs te gaan. In deze gevallen is er een grotere kans op verspreiding van de bacteriën in de bloedbaan. Bij veelvuldige recidief is het ook raadzaam bij de huisarts langs te gaan.

Onderzoek en diagnose

De huisarts zal waarschijnlijk de diagnose steenpuist of karbunkel à vue stellen. Hij of zij kan zo nodig een monster van de pus naar een laboratorium te sturen ter onderzoek. Dit kan nodig zijn in geval van terugkerende infecties of bij een infectie die niet op de standaardbehandeling heeft gereageerd. Veel soorten bacteriën die steenpuisten veroorzaken, zijn resistent geworden tegen bepaalde soorten antibiotica. Dus laboratoriumtesten kunnen helpen bepalen welk type antibioticum geïndiceerd is.

Gebruik altijd een schone handdoek / Bron: Pexels, PixabayGebruik altijd een schone handdoek / Bron: Pexels, Pixabay

Verwijderen en behandelen van een steenpuist

Hoe kun je een steenpuist verwijderen of behandelen? Soms verdwijnen steenpuisten spontaan na een periode van jeuk en lichte pijn. In veel gevallen echter barsten ze open, waarna de pus eruit loopt. Laat de steenpuist 'rijpen'. Dit 'rijpingsproces' kan worden bespoedigd door hete kompressen aan te brengen op de steenpuist. Normaal gesproken treedt er na enige tijd treedt er spontane ontlasting op met vrijkomen van pus, waarna de pijn direct verdwijnt en de roodheid trekt na enkele dagen weg.

Algemene adviezen

Een steenpuist uitknijpen is geen goed idee. Knijp de puist niet uit; dit zal de ontsteking alleen maar verergeren en de infectie kan zich hierdoor verspreiden. Hoe kun je wel op een veilige en goede methode de steenpuist weghalen? Je moet zo veel mogelijk van de steenpuist afblijven om verspreiding van de bacterie te voorkomen en de steenpuist volledig rijp te laten worden. Dek de steenpuist af met een gaasje om verdere besmetting te voorkomen en was regelmatig de handen met water en zeep. Houd het gebied rondom de steenpuist heel goed schoon met water en zeep. Zorg voor een goede lichamelijke hygiëne en voldoende weerstand. Vermijd broeiplekken, draag luchtige kleding die niet schuurt of knelt. De rijping van de steenpuist kan desgewenst versneld worden door een warm kompres op het ontstoken gebied aan te brengen, bijvoorbeeld een in warm water gedrenkte schone doek of een pluk verbandwatten. Dit helpt tevens tegen de pijn.

Nadat de puist is opengebarsten vloeit het pus weg en verdwijnt de pijn. In dit stadium is het van belang om de wond goed schoon te houden. Breng dan op de puist en het gebied er omheen tweemaal daags povidonjoodzalf of -oplossing aan. Dek de wond daarna met een steriel gaasje af en was je handen met water en zeep.

Betadine scrub bij steenpuistenBetadine scrub bij steenpuisten

Hygiënische maatregelen

Als je vaker last hebt van steenpuisten is het nemen van de volgende hygiënische maatregelen belangrijk:
  • nóóit de steenpuist aanraken;
  • was regelmatig je handen grondig met zeep;
  • knip je nagels kort (maar ook weer niet te kort waardoor ze kwetsbaar worden);
  • gebruik altijd je eigen handdoek en gebruik na elk wasbeurt een schone handdoek (en washand);
  • was elke dag je lichaam met (pH-neutrale) zeep.
  • je kunt bij steeds terugkeren steenpuisten ook je lichaam wassen met desinfecterende zeep of shampoo met povidonjodium (betadine scrub) of met het ontsmettende middel chloorhexidine (Hibiscrub), verkrijgbaar als een vloeibare zeep.

Geen trekzalf gebruiken

Voor de behandeling van steenpuisten werd in grootmoeders tijd trekzalf gebruikt. Die behandelmethode heeft echter weinig effect, is bovendien slecht voor het milieu (bij trekzalf met lood) of kan huidirritatie opleveren (bij trekzalf met teer). Dus geen trekzalf gebruiken bij steenpuisten.

Medicatie

Bij een steenpuist die in het gezicht zit (oor, neus of lip), steeds blijft terugkomen of wanneer de patiënt zich erg ziek voelt door de steenpuist, kan de arts zo nodig een antibioticakuur voorschrijven (bijvoorbeeld Erythromycine Sandoz). Raadpleeg sowieso bij twijfel de huisarts. De huisarts kan indien dat nodig is en er voldoende rijping heeft plaatsgevonden, de steenpuist chirurgisch ontlasten door middel van incisie (het maken van een sneetje) en drainage (het laten weglopen van de pus). De huisarts kan een furunkel die steeds op dezelfde plek terugkeert, voorgoed verwijderen door excisie (uitsnijding) van de haarzak.

Antimicrobiële therapie is niet geïndiceerd bij patiënten die incidenteel last hebben van een steenpuist, zonder verhoogd risico. Onder speciale omstandigheden is deze therapie wel geïndiceerd, zoals bij een furunkel:
  • die niet geneest, zonder aanwijzingen voor een karbunkel;
  • boven de lijn van mondhoek tot oor;
  • bij een patiënt met een verhoogd risico op endocarditis (een infectie van het endocard, de binnenbekleding van het hart) of met een kunstgewricht;
  • die gepaard gaat met algemene malaise en koorts;
  • bij een patiënt met influenza (griep) of een verminderde weerstand (diabetes mellitus of suikerziekte, hiv-infectie).²

Steenpuisten bestrijden met plantengeneeskunde

Fenegriekzaad

De ESCOP (European Scientific Cooperative on Phytotherapy) adviseert uitwendig gebruik van fenegriekzaad bij onder meer steenpuisten. Toepassing: papkompres. Kook 50 gram verpulverd zaad gedurende 5 minjuten met 250 ml water en gebruik dat als vochtig-warm kompres door de nog warme brei op de doek te leggen en daarna het geheel aan te brengen op de puist. Laat de kompres hier liggen totdat hij volledig afgekoeld is. Herhaal deze behandeling drie- tot viermaal per dag.

Fenegriekzaad bij steenpuisten / Bron: Miansari66, Wikimedia Commons (Publiek domein)Fenegriekzaad bij steenpuisten / Bron: Miansari66, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Tea tree olie

Tea tree (Melaleuca alternifolia Cheel) behoort tot de mirteachtigen en het blijkt dat tea tree olie beschikt over antiseptische eigenschappen tegen schimmels en bacteriën, volgens onderzoek zelfs tegen de bacterie Staphylococcus aureus, vaak de veroorzaker van steenpuisten en resistent voor de meeste antibiotica. Breng 2 druppels tea tree olie op een vochtig watje en leg dit gedurende 5-10 minuten op de steenpuist of maak een kompres met 25 druppels op 1 liter water. Dit gedurende 15-30 minuten aanbrengen op de steenpuist. Zorg er wel voor dat het kompres vochtig blijft. De ESCOP komt overigens niet met een gebruiksadvies ten aanzien van tea tree.

Arnica of valkruid

Tot slot kan Arnica of Valkruid uitwendig als zalf of olie worden gebruikt bij steenpuisten, als kompres of om in te smeren. Valkruid bevat sesquiterpeenlactonen. De sesquiterpeenlactonen, vooral helenaline, werken antimicrobieel tegen diverse bacteriën en schimmels. De ESCOP adviseert valkruid bij onder meer huidontstekingen. Sommige mensen zijn allergisch voor sesquiterpeenlactonen.

Behandeling furunculose

Onderliggende oorzaak behandelen

Als je last hebt van terugkerende steenpuisten, kan je huisarts onderzoeken om te zien of er een onderliggende oorzaak is, zoals een slecht werkend immuunsysteem (afweersysteem).

Antibiotica en/of een antibiotische neuscrème

Het kan ook zijn dat jij, of iemand in je familie, drager is van de Staphylococcus bacterie. Behandeling met antibiotica en/of een antibiotische neuscrème kunnen de bacterie uitroeien. Hierdoor neemt de kans op steenpuisten en andere soorten huidinfecties af.

Overgewicht tegengaan

Bij overgewicht is het verstandig om af te vallen; nièt door middel van een crash-dieet maar door een combinatie van gezond en gevarieerd eten en voldoende bewegen. Een diëtist kan je hierbij ondersteunen.

Inderm, applicatievloeistof 1%

lnderm bevat erytromycine, dat behoort tot de zogenaamde antibiotica, stoffen die bacteriën doden of in hun groei remmen. Artsen schrijven erytromycine op de huid voor bij acne, maar soms ook bij terugkerende steenpuisten. Zodra je de steenpuist voelt opkomen, kun je deze vloeistof gedurende een aantal dagen aanbrengen. Hiermee kun je ze terugdringen en komt de steenpuist mogelijk in het geheel niet meer op. 's Morgens en 's avonds de aangedane huid reinigen en met lnderm bevochtigen. Houd de huid steeds goed schoon. De applicatievloeistof is alleen op doktersrecept verkrijgbaar.

Prognose

Meestal genezen incidentele furunkels goed en zonder complicaties, zij het soms met enige littekenvorming.

Voorkómen van steenpuisten

Steenpuisten kunnen worden voorkomen door een goede lichamelijke hygiëne, voldoende weerstand (door regelmatig te leven, voldoende slaap te nemen en gezond te eten) en door het vermijden van broeiplekken en wrijving, bijvoorbeeld door het dragen van luchtige, loszittende kleding. Wrijving kan bevorderen dat de bacterie de huid binnendringt.

Noten:
  1. NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties (Eerste herziening). Wielink G, Koning S, Oosterhout RM, Wetzels R, Nijman FC, Draijer LW.. Huisarts Wet 2007;50(9): 426-44.
  2. Ibid.

Lees verder

© 2009 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wat te doen tegen steenpuisten?Wat te doen tegen steenpuisten?Wanneer een puistje steeds groter wordt en er etter in begint te vormen, kan je gelijk denken aan een steenpuist. Lees i…
Wat is een steenpuistWat is een steenpuistDe meeste mensen hebben er wel eens last van. Een grote rode en pijnlijke steenpuist. Hoe ontstaat een steenpuist nou ei…
Wat is een steenpuist en hoe behandel je deze?Wat is een steenpuist en hoe behandel je deze?Een steenpuist of furunkel is een pijnlijke rode bult met een gele puskop erop. Een steenpuist ontstaat als gevolg van e…
Steenpuist of furunkel: oorzaak, symptomen, behandelingSteenpuist of furunkel: oorzaak, symptomen, behandelingEen steenpuist is een verdikking van de huid die rood ziet, pijn doet en met pus is gevuld. Een steenpuist of furunkel w…
Neusfurunkel (steenpuist)  behandeling en complicatiesNeusfurunkel (steenpuist) behandeling en complicatiesEen steenpuist, of furunkel, is al vervelend genoeg. Als die ook nog op of in uw neus zit, zou u zich het liefst willen…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Amrith Raj, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006.
  • Dr. J.A.H. Eekhof, dr. A. Knuistingh Neven, dr. W. Opstelten: Kleine kwalen in de huisartspraktijk, vijfde geheel herziene druk, tweede oplage, Elsevier Gezondheidszorg, Amsterdam, 2010.
  • Dr. Jörg Grünwald en Christof Jänicke. Praktisch handboek plantengeneeskunde van A tot Z. Zuidnederlandse uitgeverij NV, zj.
  • Mayo Clinic. Boils and carbuncles: Diagnosis & treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/boils-and-carbuncles/diagnosis-treatment/drc-20353776 (ingezien op 16-7-2018)
  • NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties (Eerste herziening). Wielink G, Koning S, Oosterhout RM, Wetzels R, Nijman FC, Draijer LW.. Huisarts Wet 2007;50(9): 426-44.
  • www.huidinfo.nl/steenpuisten.html
  • www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/ftxt/Furunculose.htm
  • www.kring-apotheek.nl
  • www.healthline.com
  • www.nlm.nih.gov
  • www.patient1.nl/encyclopedie/steenpuisten-en-karbonkels
  • Afbeelding bron 1: El Pantera, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: El Pantera, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Pexels, Pixabay
  • Afbeelding bron 4: Miansari66, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Steenpuist of furunkel: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

C., 22-12-2015 02:30 #2
Hoi,
Het is werkelijk een pure pijnlijke martelgang. Dat het de staf a blijkt te zijn, wist ik niet. Neus en steenpuisten, het wordt duidelijker. Diabetes II en slecht slaapritme. Kan er nooit om lachen want deze goede uitleg geeft weer wat ik voel. Besmetting en pijn. Tergende en helse pijn. De één meer pijn dan de ander? Sterkte allen. Ik haat ze. Kwaad op ze. Inderm hebben we in huis.
Gaan we weer. Prettige Feestdagen!
C. (Grootverbruiker van én Pillenslikker.) Reactie infoteur, 03-01-2016
Heel veel sterkte gewenst met deze zeer vervelende kwaal.

Jan, 16-11-2014 11:29 #1
Ik heb al steenpuisten vanaf mijn 12e jaar en vraag me toch dingen af want ja hygiene is goed was me met betadine scrub elke dag schone kleren en katoene ondergoed.
dus broei kan er niet zijn, op dit moment heb ik er weer 6 staan waarvan op me billen, bovenbenen en 2 in me gezicht.
Dokter wimpelt het af met je vergroeit het wel marja ben ondertussen 35 jaar antibiotica krijg ik het vreselijk van aan mijn maag dus was ook geen goede optie
ik laat ze rijpen maar snijd ze zelf open want vind het op me gelaat een vreselijk gezicht voor anderen en schaam me er vreselijk voor
nu ben ik ook nog eens erg moe erbij en dat komt echt omdat ik er nu weer een stel heb want bij 1 of 2 voel ik me goed, gezond is het natuurlijk niet want voel het als een aanslag op me lichaam
Ben eigenlijk ten einde raad, dus als iemand een oplossing heeft GRAAG Reactie infoteur, 17-11-2014
In verband met uw reactie, heb ik mijn artikel uitgebreid met een paragraaf over 'furunculose', dat is de aanwezigheid van meerdere, vaak terugkerende, steenpuisten. Ik heb ook een aparte paragraaf toegevoegd over de behandeling van furunculose, waarbij de huisarts ingeschakeld moet worden. Ik hoop van ganser harte dat u hiermee uw voordeel kunt doen. Tot slot heb ik enkele suggesties toegevoegd om steenpuisten tegen te gaan met middelen uit de plantengeneeskunde. Laat u nog weten of u er wat aan hebt gehad?

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 07-10-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Abcessen
Bronnen en referenties: 16
Reacties: 2
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!