InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Colitis ulcerosa: symptomen, behandeling, voeding en dieet

Colitis ulcerosa: symptomen, behandeling, voeding en dieet

Colitis ulcerosa: symptomen, behandeling, voeding en dieet Colitis ulcerosa is een darmziekte. Colitis ulcerosa is een chronische ontsteking van de dikke darm. Colitis ulcerosa is nauw verwant aan de ziekte van Crohn, een andere chronische inflammatoire darmziekte. De precieze oorzaak van colitis ulcerosa is nog niet bekend. Colitis ulcerosa treft ongeveer evenveel vrouwen als mannen. Colitis ulcerosa wordt beschouwd als een auto-immuunziekte. Veelvoorkomende symptomen zijn diarree, vaak gepaard met bloed en slijm en buikpijn. Colitis ulcerosa wordt behandeld met zowel medicijnen als chirurgie. Medicijnen kunnen ook voorkomen dat er nieuwe ontstekingen ontstaan. Ook voeding speelt een rol in de behandeling. Er zijn een aantal specifieke voedingsmiddelen die van invloed zijn op de ziekteverschijnselen van colitis ulcerosa en een rol spelen bij de vorming van ontstekingen. Door deze voedingsmiddelen zo veel mogelijk uit je dieet te schrappen, kun je colitis ulcerosa beter onder controle krijgen.

Colitis ulcerosa


Wat is colitis ulcerosa?

Colitis ulcerosa is een chronische ontsteking van de dikke darm (colon), het laatste deel van het spijsverteringsstelsel, waar ontlasting wordt ingedikt. De endeldarm ofwel rectum is het laatste deel van de dikke darm. In de endeldarm wordt de ontlasting tijdelijk opgeslagen en wanneer de endeldarm vol is krijgt de persoon aandrang om te ontlasten. Bij colitis ulcerosa is het slijmvlies, dat de binnenkant van de dikke darm bekleed, ontstoken, hetgeen met zweervorming (ulcera) gepaard gaat. Het is net als de ziekte van Crohn een chronische darmontsteking. Het geeft aanleiding tot symptomen van buikpijn, diarree, en bloed bij de ontlasting.

Chronische ontsteking van de dikke darm

Bij colitis ulcerosa is er sprake van een chronische, regelmatig terugkerende ontsteking van de dikke darm. De ontsteking beperkt zich tot het slijmvlies, dat de binnenkant van de dikke darm bekleed. In dit slijmvlies kunnen zweren ontstaan. Ook klachten en ontstekingen buiten de darm kunnen voorkomen bij colitis ulcerosa.

Ziekte van crohn

Colitis ulcerosa is nauw verwant aan de ziekte van Crohn, een andere chronische inflammatoire darmziekte. In het Engels worden ze aangeduid als IBD (Inflammatory bowel disease). Colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn zijn chronische aandoeningen die zich meestal tijdens de adolescentie of vroege volwassenheid openbaren, maar ze kunnen ook beginnen tijdens de kindertijd of later in het leven.

Vóórkomen

Colitis ulcerosa komt wereldwijd voor, maar komt toch het meeste voor in Noord-Europa en Noord-Amerika. Het komt vooral voor bij mensen van Joodse afkomst. Colitis ulcerosa komt veel minder vaak voor in Oost-Europa, Azië en Zuid-Amerika, en het is een zeldzame aandoening in de negroïde populatie. De laatste jaren is er een verhoogde frequentie van deze aandoening waargenomen in ontwikkelingslanden. Colitis ulcerosa treft ongeveer evenveel vrouwen als mannen.

In Nederland zijn er ongeveer 30.000 mensen met colitis ulcerosa. Eerstegraads familieleden van mensen met colitis ulcerosa hebben een verhoogd levenslang risico op het ontwikkelen van de ziekte, maar het totale risico blijft klein.

Colitis ulcerosa oorzaak

De precieze oorzaak van colitis ulcerosa is nog niet bekend. Colitis ulcerosa wordt beschouwd als een auto-immuunziekte, waarbij immunologische reacties plaatsvinden die gericht zijn tegen eigen lichaamsbestanddelen en -weefsels. De voortdurende abnormale activering van het immuunsysteem veroorzaakt chronische ontstekingen en zweren. Het is nog onduidelijk hoe deze afweerreactie tegen het eigen lichaam ontstaat. Waarschijnlijk is de gevoeligheid voor abnormale activatie van het immuunsysteem genetisch bepaald. Eerstegraads familieleden (broers, zusters, kinderen en ouders) van patiënten met colitis ulcerosa hebben derhalve meer kans om deze ziekte te ontwikkelen. Voorts is bekend dat colitis ulcerosa nauwelijks voorkomt buiten de Westerse wereld. Daarom vermoed men dat een westers leefpatroon een rol speelt bij het ontstaan van de aandoening. Ook is het mogelijk dat een infectie met een virus, bacterie of parasiet een ‘prikkel’ kan zijn die het afweersysteem activeert.

Risicofactoren

Risicofactoren voor colitis ulcerosa zijn:
  • Leeftijd: colitis ulcerosa begint meestal vóór je dertigste levensjaar. Maar het kan op elke leeftijd voorkomen, en sommige mensen krijgen pas na hun zestigste colitis.
  • Ras of etniciteit: hoewel mensen met ene blanke huidkleur het meeste risico lopen, kan de ziekte iedereen treffen. Voor Asjkenazische Joden is het risico zelfs nog hoger.
  • Familiegeschiedenis: je hebt meer kan op colitis ulcerosa als je een naast familielid hebt met deze aandoeningen, zoals een ouder, broer, zus of kind;
  • Gebruik van isotretinoïne: isotretinoïne wordt voorgeschreven voor ernstige, therapieresistente vormen van acne.

Colitis ulcerosa symptomen

De klachten, alsook de mate en de ernst van de klachten kunnen per patiënt erg verschillen. De klachten zijn vaak intermitterend, waarbij maanden of zelfs jaren voorbij kunnen gaan waarbij de persoon weinig tot geen last heeft. Een ziekteaanval wordt een opvlamming of een actieve periode genoemd. Een opvlamming kan mild tot ernstig verlopen. Veelvoorkomende symptomen van colitis ulcerosa zijn:
  • diarree, vaak gepaard met bloed en slijm;
  • bij zwaardere aanvallen kan de patiënt ook bloed en slijm uitscheiden zonder ontlasting;
    Vermoeidheid door colitis ulcerosa / Bron: Istock.com/BartekSzewczykVermoeidheid door colitis ulcerosa / Bron: Istock.com/BartekSzewczyk
  • buikpijn met soms hevige buikkrampen en opzwellen van de buik;
  • Frequent hikken;
  • moeite met het ophouden van de ontlasting;
  • koorts;
  • verlies van eetlust en soms gewichtsverlies;
  • algehele malaise en vermoeidheid.

Andere klachten

Patiënten met colitis ulcerosa hebben vaak ook andere klachten die buiten de darm voorkomen:
  • pijn in gewrichten (vooral knieën, ellebogen, enkels en polsen) en ruggengraat;
  • ontsteking in het oog;
  • huidklachten en -problemen;
  • ontsteking van de lever.

Colitis ulcerosa complicaties

Darmkanker

Patiënten met colitis ulcerosa hebben een licht verhoogde risico op darmkanker. Vooral als de darmontsteking ernstig is en reeds op jonge leeftijd is begonnen.

Megacolon

Een zware, plotselinge aanval van colitis ulcerosa kan leiden tot een megacolon, een potentieel levensbedreigende aandoening waarbij een deel van de dikke darm opgerekt raakt door een ophoping van ontlasting. Als gevolg daarvan kan de darmwand geperforeerd raken, waardoor de darminhoud met bacteriën in de buikholte terecht kan komen met alle gevolgen van dien, zoals een buikvliesontsteking.

Proces van botontkalking / Bron: Blausen.com, Wikimedia Commons (CC BY-SA)Proces van botontkalking / Bron: Blausen.com, Wikimedia Commons (CC BY-SA)
Osteoporose
Osteoporose of botontkalking is een aandoening waarbij botten zwakker en brozer worden, waardoor het risico op botbreuken groter is. Patiënten met colitis ulcerosa lopen een hoger risico op osteoporose, omdat sommige medicijnen die ze innemen voor de ziekte, zoals prednison en cortison, kunnen interfereren met het behoud van gezonde botten. Hoe langer deze therapieën worden gebruikt voor de behandeling van colitis ulcerosa, hoe groter het botverlies. Om jezelf te beschermen tegen osteoporose, raden deskundigen inname van een dieet rijk aan calcium en vitamine D aan. Goede bronnen zijn magere zuivelproducten, groene bladgroenten, en met calcium verrijkte sinaasappelsap. Regelmatige lichaamsbeweging, in de vorm van wandelen of joggen, en niet roken kan ook je botten beschermen.

Artritis

Gewrichtspijn is een van de meest voorkomende complicaties van colitis ulcerosa. Vermoedelijk heeft tot 30 procent van de mensen met colitis ulcerosa last van artritis. De ontstekingen doen zich vaak voor in de gewrichten van de armen en benen, het bekken of de wervelkolom. Deze ontsteking in de gewrichten lijkt te worden veroorzaakt door een ontsteking in de dikke darm. Artritis kan gezwollen, gevoelige en pijnlijke gewrichten veroorzaken. Het kan ook stijfheid en verminderde beweeglijkheid veroorzaken. De pijn die artritis teweegbrengt wordt in verband gebracht met de ernst van de gastro-intestinale problemen. Tijdens een opflakkering van colitis ulcerosa, zal de artritis ook verergeren. En wanneer de ziekte onder controle is, zullen de symptomen van artritis ook opklaren. De beste manier om pijn ten gevolge van artritis te voorkomen. is om colitis ulcerosa onder controle te houden.

Bloedstolsels

Onderzoek toont aan dat mensen met colitis ulcerosa twee keer meer kans hebben op diepe veneuze trombose (DVT) dan mensen zonder colitis. Dat komt omdat de ontsteking die wordt veroorzaakt door colitis ulcerosa een complex effect heeft op de stollingsmechanismen van het bloed in het lichaam. DVT is een bloedstolsel in een diepe ader, gewoonlijk in de benen. Dit is gevaarlijk omdat het bloedstolsel kan afbreken en naar de longen kan reizen en een longembolie kan veroorzaken, wat levensbedreigend kan zijn.

Anemie

Anemie is de medische term voor bloedarmoede. Dit betekent dat je te weinig rode bloedcellen in je bloed hebt of dat je rode bloedcellen niet naar behoren functioneren. Mensen met colitis ulcerosa hebben een hoger risico op anemie als gevolg van bloedverlies via de ontlasting. Als gevolg daarvan krijg je last van vermoeidheid en algehele malaise door een gebrek aan zuurstof in het lichaam. De beste manier voor mensen met colitis ulcerosa om bloedarmoede te voorkomen, is om hun colitis onder controle te houden. Je kunt je ijzerinname verhogen. Vraag je arts of het voor jou verstandig is om ijzer, vitamine B12 of foliumzuur te nemen, en vraag naar eventuele dieetveranderingen waarmee je meer ijzer binnenkrijgt. Rood vlees, kip, kalkoen, en vis zijn allemaal goede bronnen van ijzer. Vegetarische bronnen van ijzer zijn onder andere spinazie, tofu, bonen, gedroogd fruit, en met ijzer verrijkte granen en brood.

Diagnose en onderzoek

CT-scan / Bron: IStock.com/Pavel LosevskyCT-scan / Bron: IStock.com/Pavel Losevsky
De diagnose colitis ulcerosa kan gesteld worden aan de hand van (een combinatie van) de volgende diagnostische onderzoeken:
  • Ontlastingsonderzoek teneinde een bacteriële infectie uit te sluiten.
  • Lichamelijk onderzoek: onderzoek van de buik en het gebied rondom je anus om zweertjes, ontstekingen en eventueel fistels vast te stellen. Ook vindt onderzoek plaats van ogen, gewrichten en huid en wordt de patiënt gewogen.
  • Het verrichten van een kijkonderzoek van de dikke darm: een colonoscopie of sigmoïdoscopie.
  • Tijdens een colonoscopie of sigmoïdoscopie kan de arts een weefselmonsters van de wand van de endeldarm of dikke darm wegnemen voor microscopisch onderzoek.
  • Een bloedmonster is nodig om bloedarmoede en ontstekingen vast te stellen. Ook kan bloedonderzoek bepalen of er sprake is van een vitaminetekort.
  • Voorts kan beeldvormend onderzoek verricht worden, zoals een CT-scan, röntgenonderzoek of echografie.

Differentiële diagnose

Er zijn een aantal aandoeningen die qua klachten erg veel gelijkenis kunnen vertonen met colitis ulcerosa:

Colitis ulcerosa behandeling

Colitis ulcerosa wordt behandeld met zowel medicijnen als chirurgie. In principe bestaat de behandeling bij colitis ulcerosa uit medicijnen. Een operatieve ingreep zal alleen plaatsvinden bij patiënten met een ernstige ontsteking en levensbedreigende complicaties. Er is geen medicijn dat colitis ulcerosa kan genezen. Patiënten met colitis ulcerosa hebben periodes van terugval (verergering van de ontsteking), die worden gevolgd door periodes van remissie. Deze rustige periodes kunnen maanden tot jaren duren. Tijdens exacerbaties, zullen de symptomen van buikpijn, diarree, bloed bij de ontlasting weer de kop opsteken. Tijdens remissies verdwijnen deze symptomen. Remissies treden meestal op als gevolg van een behandeling met medicijnen of een operatie, maar zo nu en dan kunnen ze zich spontaan voordoen, dat wil zeggen zonder enige vorm behandeling.

Welke groepen medicijnen worden voorgeschreven bij colitis ulcerosa?

  • Milde ontstekingsremmers, zoals 5-ASA preparaten die de ontstekingen in de darmen remmen.
  • Krachtige ontstekingsremmers (corticosteroïden) worden vooral ingezet bij een zware, plotselinge aanval van de aandoening. Deze geneesmiddelen remmen de ontstekingen in de darm.
  • Afweeronderdrukkende medicijnen (immunosuppressiva) worden aangewend in ernstige gevallen. Vaak wordt het middel 'azathioprine' gebruikt, welke het afweersysteem onderdrukt, waardoor er minder ontstekingsreacties ontstaan.
  • TNF-blokkers: deze remmen of blokkeren het stofje TNF, dat een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van ontstekingen.
  • Antibiotica: teneinde klachten door bacteriële overgroei te verminderen.
  • Diarreeremmers om diarreeklachten te verminderen.

Welke chirurgische behandelingen zijn mogelijk bij colitis ulcerosa?

Het blijkt dat circa 10-15% van alle patiënten op een gegeven ogenblik in het ziekenhuis terechtkomt, vanwege een hevige opvlamming van de aandoening die niet goed reageert op een medicamenteuze behandeling. In dergelijke gevallen kan een operatie nodig zijn. Vooral als er gevaar voor een megacolon ontstaat. De arts kan dan voorstellen de gehele dikke darm te verwijderen (colectomie), waarbij een (blijvend) stoma of een pouch aangelegd wordt. Een stoma is een kunstmatige opening in de buikwand. Hierbij wordt via de dunne darm de ontlasting afscheiden. Bij een pouch-operatie zal een deel van de dunne darm worden gebruikt om een reservoir te maken tussen dunne darm en poepgat.

Koffie kan bij sommige patiënten de klachten verergeren / Bron: Istock.com/PuwanaiSomwanKoffie kan bij sommige patiënten de klachten verergeren / Bron: Istock.com/PuwanaiSomwan

Dieet- en voedingstips bij colitis ulcerosa

Invloed van bepaalde voedingsmiddelen

Een speciaal dieet is nodig zijn voor mensen met een chronische darmontsteking, maar er kunnen een aantal specifieke voedingsmiddelen zijn die van invloed zijn op de symptomen van colitis ulcerosa en een rol spelen bij de vorming van ontstekingen. Als de patiënt denkt dat bepaalde voedingsmiddelen bij hem of haar darmklachten veroorzaken, dan kan hij of zij deze voedingsmiddelen het beste vermijden om klachten te verminderen en de ziekte beter onder controle te krijgen. Sommige patiënten met colitis ulcerosa vinden bijvoorbeeld dat koffie of cafeïne diarree en krampen verergert. Andere mensen klagen dat rauwe groenten of vezelrijk voedsel klachten veroorzaakt. Ondanks het feit dat er (nog) geen wetenschappelijk bewijs voor is, hebben veel mensen met colitis ulcerosa vastgesteld dat het vermijden van sommige voedingsmiddelen hun heeft geholpen. De patiënt doet er verstandig aan om bij gewichtsverlies als gevolg van een langdurige opvlamming van de ziekte of als de diagnose net gesteld is, met de arts te bespreken of hij/zij extra vitamines, calcium en/of ijzer nodig heeft. Bij langdurige klachten als diarree, bloedverlies en een verminderde eetlust, kunnen voedingssupplementen nodig zijn.

Gezond en gevarieerd eten / Bron: Istock.com/kabVisioGezond en gevarieerd eten / Bron: Istock.com/kabVisio
Voeding en leefstijl
Ook factoren als stress, spanningen en een onregelmatige leefstijl kunnen vermoedelijk een ziekteaanval of opvlamming uitlokken. Zorg daarom voor een goede weerstand door te letten op voeding en leefstijl:
  • matig alcoholgebruik;
  • veel ontspanen, stress vermijden;
  • bouw regelmaat in;
  • neem voldoende nachtrust;
  • beweeg regelmatig;
  • eet en drink gezond en gevarieerd.

Colitis ulcerosa en roken

Het lijkt erop dat roken een positieve invloed heeft op de ontstekingen in de dikke darm, die bij colitis ulcerosa voorkomen. Het is niet duidelijk hoe dit mogelijk is. Bij de meeste andere aandoeningen, zoals de ziekte van Crohn, heeft roken evident een negatieve invloed. Omdat roken schadelijk is voor de gezondheid, is het verstandig niet te roken. Momenteel wordt onderzocht of de gunstige effecten van roken op colitis ulcerosa op een andere manier toegepast kan worden, waarbij de voordelen niet opwegen tegen de nadelen.

Voedingssupplementen

Ten slotte kan door medicijngebruik (denk bijvoorbeeld aan Prednison), kan een verhoogde kans op botontkalking (osteoporose) ontstaan. In dat geval kunnen voedingssupplementen nodig zijn. Doe dat in overleg met de arts.

Prognose

Er is nog geen genezende behandeling voor colitis ulcerosa beschikbaar. In de eerste tien jaar na de diagnose, is de prognose voor de meeste mensen met colitis ulcerosa goed. Een operatie in veelal niet nodig en de meeste patiënten bereiken remissie; het verminderen van ziekteverschijnselen. Ulcerative ulcerosa is een chronische ziekte, wat betekent dat het nooit weggaat. Het verloop van colitis ulcerosa neigt vaak naar periodes waarin de ziekte actief is (flare-ups) en periodes van remissie (waar er weinig of geen symptomen zijn). Sommige mensen met colitis ulcerosa ervaren geen remissie, maar hebben een continue, actieve ziekteverloop. Ongeveer 10% van de mensen krijgen last vanernstige complicaties, zoals perforatie (een gat in de dikke darm) of grote bloedingen, na hun eerste flare-up.

Lees verder

© 2011 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Gezondheid: De ziekte van Crohn en Colitis UlcerosaGezondheid: De ziekte van Crohn en Colitis UlcerosaDe ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa zijn aandoeningen die betrekking hebben op het spijsverteringskanaal. De darmwan…
Colitis ulcerosa; symptomen, oorzaken en behandelingColitis ulcerosa; symptomen, oorzaken en behandelingColitis ulcerosa is een auto-immuunziekte die chronisch is. Het kenmerkt zich door het optreden van regelmatig terugkere…
De darmziekte collagene of microscopische colitisDe darmziekte collagene of microscopische colitisCollagene colitis (ook wel microscopische colitis of colitis collagenosa genoemd) is een weinig voorkomende ziekte die e…
Colitis ulcerosa: symptomen, diagnose, behandeling, oorzaakColitis ulcerosa: symptomen, diagnose, behandeling, oorzaakColitis ulcerosa (CU) is een ziekte waarbij het slijmvlies van de dikke darm chronisch in ontstoken. Deze ontsteking doe…
Colitis Ulcerosa: Ernstig ziek door ontsteking van je darmenVeel mensen zijn bekend met de meest voorkomende vorm van Inflammatoire Bowel Disease (IBD), de ziekte van Crohn. Iets m…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Istock.com/Ridofranz
  • Health Guides. 4 Common Complications of Ulcerative Colitis. https://healthguides.healthgrades.com/article/4-common-complications-of-ulcerative-colitis (ingezien op 30-1-2017)
  • http://www.medicinenet.com/ulcerative_colitis/article.htm
  • http://www.mlds.nl/ziekten/139/colitis-ulcerosa/
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Colitis_ulcerosa
  • http://www.kiesbeter.nl/medische-informatie/artikelen/behandeling/colitis-ulcerosa/
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/BartekSzewczyk
  • Afbeelding bron 2: Blausen.com, Wikimedia Commons (CC BY-SA)
  • Afbeelding bron 3: IStock.com/Pavel Losevsky
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/PuwanaiSomwan
  • Afbeelding bron 5: Istock.com/kabVisio

Reageer op het artikel "Colitis ulcerosa: symptomen, behandeling, voeding en dieet"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

Versluis, 20-11-2015 14:39 #2
Is er ook behandeling mogelijk met fytotherapie? Reactie infoteur, 01-12-2015
Het is mij niet bekend of colitis ulcerosa met fytotherapie behandeld kan worden. Misschien dat één van de lezers hier meer over weet.

L. Bosman, 30-09-2015 12:37 #1
Is het ook besmettelijk als er bloed bij de ontlasting zit voor de partner. Handdoeken washandjes? Reactie infoteur, 07-10-2015
Er kunnen allerlei ziekteverwekkende micro-organismen via poepdeeltjes worden overgedragen. Bij buikgriep bijvoorbeeld gaat het vooral om de zogenoemde Norwalk-like virussen, een overijverig type micro-organismen dat via poepdeeltjes wordt overgedragen.
Overigens is colitis ulcerosa géén besmettelijke ziekte.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 19-09-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Darmaandoeningen
Bronnen en referenties: 11
Reacties: 2
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!