InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Kortademigheid bij inspanning of rust: vormen en oorzaken

Kortademigheid bij inspanning of rust: vormen en oorzaken

Kortademigheid bij inspanning of rust: vormen en oorzaken Kortademigheid of dyspnoe is een onaangenaam en vooral angstig gevoel dat de ademhaling tekortschiet. Men spreekt in dat geval ook wel van 'benauwdheid'. De belangrijkste oorzaken van kortademigheid zijn aandoeningen van de luchtwegen en longen, problemen aan het hart, ziekten van het strottenhoofd of de stembanden en andere oorzaken zoals een slechte lichamelijke conditie en/of zwaarlijvigheid. Een groot aantal mogelijk oorzaken van kortademigheid. De lijst van oorzaken is niet uitputtend. Aanhoudende klachten van kortademigheid is een reden de huisarts te bezoeken. Wanneer kortademigheid en vermoeidheid samen voorkomen, is het zeker aangeraden zo snel mogelijk een bezoek te brengen aan de huisarts. Dit kan bijvoorbeeld duiden op problemen met het hart.

Kortademigheid


Kortademigheid bij inspanning of rust

Kortademigheid wordt ook wel dyspneu genoemd, wat letterlijk 'bemoeilijkte ademhaling' betekent. Hierbij treedt een onaangenaam en vooral angstig gevoel op dat de ademhaling tekortschiet; dyspneu is een bewuste ervaring van een verstoring van de ademhaling. Kortademigheid kan wijzen op een mogelijk hart- of longprobleem of een ander probleem. Er wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen dyspneu bij inspanning of in rust. Bij kortademigheid bij inspanning ben je ineens buiten adem na een fietstocht of het beklimmen van een trap. Bij kortademigheid in rust, ben ja al kortademig terwijl je niets doet, dus niet na inspanning.

Vormen van kortademigheid

Kortademigheid kan geleidelijk of plotseling optreden, wat acute dyspneu wordt genoemd. De klachten kunnen kortere tijd duren of continue aanwezig zijn. Dit onderscheid kan helpen om de precieze oorzaak van kortademigheid op te sporen. Een gemiddelde volwassene haalt in rust per minuut 12 tot 15 keer adem. Bij kortademig, gaat iemand sneller ademen.

De acute vorm karakteriseert zich door het opeens (of binnen een aantal uren) opkomen van de klachten. Bij langzaam toenemende of chronische benauwdheid ontwikkelen de klachten van kortademigheid zich over langere tijd en je lichaam kan hier gewend aan raken, waardoor directe behandeling niet nodig is. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen deze twee vormen van kortademigheid, omdat acute kortademigheid bedreigender is dan de langzaam toenemende kortademigheid.

Dyspnoe

Er is geen duidelijk verband tussen kortademigheid, het zuurstofgehalte in het bloed of het prestatievermogen. Een ieder beleeft dit anders en wat voor de een als ernstig wordt ervaren, hoeft voor de ander niet zo te zijn. De patiënt is zo dyspnoïsch, als hij zelf zegt te zijn. Ditzelfde geldt voor pijnklachten. De mate waarin men dyspnoe ervaart, is ook niet afhankelijk van de ernst van de onderliggende oorzaak.

Belangrijkste oorzaken van kortademigheid

De belangrijkste oorzaken van kortademigheid zijn:
  • aandoeningen van de luchtwegen en longen;
  • problemen aan het hart;
  • ziekten van het strottenhoofd of de stembanden; en
  • andere oorzaken zoals een slechte lichamelijke conditie en/of zwaarlijvigheid.

Oorzaken van kortademigheid in vogelvlucht

Mogelijke oorzaken van kortademigheid -in willekeurige volgorde- zijn onder meer:

Slechte lichamelijke conditie

Een gebrekkige conditie kan leiden tot kortademigheid bij inspanning.

Inspanningsastma

Het kan zijn dat je benauwd raakt door inspanning, bijvoorbeeld bij het sporten of als je een sprintje trekt naar de bus. Inspanningsastma treedt vooral op als je te snel in beweging komt. Bij inspanningsastma is het dan ook belangrijk om rustig aan te beginnen met een activiteit, zodat de longen kunnen wennen aan de overgang van rust naar inspanning. Ook stress en hevige emoties kunnen, vooral bij inspanningsastma, de klachten verergeren. De temperatuur en de vochtigheid van de lucht kunnen ook invloed hebben bij inspanningsastma. Koude en vochtige lucht zijn vaak vervelend voor mensen met inspanningsastma.

Klaplong

Pneumothorax of klaplong is de aanwezigheid van lucht tussen de vliezen van de long en borstwand. Een deel van de long of de hele long is ingeklapt, wat tot pijn of een beklemd gevoel op de borst, benauwdheid en kortademigheid leidt.

Pleuravocht

Hierbij is er te veel vocht tussen de vliezen die om de longen heen zitten. Het opgehoopte vocht drukt de long eronder in, wat geleidelijk kortademigheid veroorzaakt.

Longfibrose

Voortschrijdende verdikking en ontsteking van de wanden van de longblaasjes, wat tot kortademigheid, hardnekkige, droge hoest en gewrichtspijn leidt.

Hartfalen

Hartfalen leidt tot een geleidelijk ontstaan van kortademigheid. Eén van de oorzaken van hartfalen is een lekkende hartklep. Als gevolg van een lekkende hartklep stroomt het bloed terug en moet het hart meer kracht zetten om dezelfde hoeveelheid bloed rond te pompen. Dit leidt tot klachten als vermoeidheid en kortademigheid bij inspanning. De patiënt is zich bewust van het krachtig kloppen van het hart.

COPD

COPD staat 'chronic obstructive pulmonary disease', wat voorheen chronische bronchitis en longemfyseem heette. Bij chronisch obstructief longlijden raken luchtwegen en longen geleidelijk beschadigd, wat toenemende kortademigheid veroorzaakt. Deze aandoening wordt vooral veroorzaakt door langdurige blootstelling van de longen aan schadelijke stoffen zoals tabaksrook.

Extrinsieke allergische alveolitis

Dit is een allergische reactie op geïnhaleerd stof of chemicaliën, waarbij meestal binnen vier tot acht uur na de eerste blootstelling symptomen ontstaan. Deze klachten omvatten koorts en rillingen, hoesten en piepende ademhaling en een beklemd gevoel op de borst en mogelijk kortademigheid.

Overgewicht

Doordat er bij overgewicht sprake is van een stapeling van vetten onder het middenrif en de borstwand, wordt de ademhaling gehinderd waardoor kortademigheid ontstaat. Kortademigheid kan na inspanning ontstaan, zoals na een stuk wandelen of fietsen, maar men kan ook al kortademig worden bij dagelijkse activiteiten zoals aankleden of traplopen.

Leukemie

Leukemie is de verzamelnaam voor verschillende soorten beenmergkanker. Er kunnen vele klachten optreden bij leukemie, waaronder vermoeidheid, bleke huid en kortademigheid bij inspanning vanwege bloedarmoede.

Longkanker

Longkanker is een verzamelnaam voor een aantal kwaadaardige tumoren die uitgaan van de longen. Kortademigheid is één van de klachten van longkanker.

Longontsteking

Longontsteking is een ontsteking van de longblaasjes, dat vaak door een infectie wordt veroorzaakt. De boosdoener is niet zelden aan bacterie. Eén van de kenmerken van een longontsteking is kortademigheid, een snelle oppervlakkige ademhaling, in rusttoestand.

Bronchiëctasieën

Dit is een abnormale verwijding van de bronchiën als gevolg van beschadiging van de bronchuswand. Een veel voorkomende oorzaak is een telkens terugkerende bacteriële luchtweginfectie bij patiënten met taaislijmziekte (cystische fibrose). Ook recidiverende infecties bij COPD kunnen leiden tot bronchiëctasieën.

Pulmonale hypertensie

Bij deze aandoening treedt er abnormaal hoge druk in de bloedvaten naar de longen op. Allerlei hart- en longziekten kunnen dit veroorzaken. Symptomen zijn kortademigheid die erger wordt bij inspanning en vermoeidheid.

Vermoeidheid door bloedarmoede / Bron: Istock.com/dolgachovVermoeidheid door bloedarmoede / Bron: Istock.com/dolgachov

Bloedarmoede

Bloedarmoede of anemie is een medische aandoening waarbij er te weinig rode bloedcellen in het bloed aanwezig zijn en/of de rode bloedcellen werken niet naar behoren. Bij wat meer ernstige bloedarmoede kunnen de volgende symptomen optreden: vermoeidheid, gevoel van slapte, bleke huid, kortademigheid bij lichte inspanning of soms zelfs al in rust, hartkloppingen, oorsuizen, duizeligheid, licht in het hoofd, hoofdpijn en koude handen en voeten.

Bijwerking van sommige medicijnen

Sommige medicijnen kunnen als bijwerking kortademigheid geven.

Sarcoïdose

Sarcoïdose is een aandoening waarbij ontstekingen ontstaan in verschillende delen van het lichaam. Het wordt ook wel ziekte van Besnier-Boeck of ziekte van Besnier-Boeck-Schaumann genoemd, naar de ontdekkers ervan. Sarcoïdose in de larynx (strottenhoofd) bestaan uit kortademigheid, slikstoornissen en hoesten. Sarcoïdose in de longen kan ook klachten geven zoals kortademigheid of droge hoest.

Keelkanker

Bij keelkanker (strottenhoofdkanker of hoofd-halskanker) zit er een kwaadaardige tumor in of bij het strottenhoofd. Keelkanker veroorzaakt in een later stadium chronische hoest en veel slijm in de keel. Bij een grote tumor kan men ook last krijgen van kortademig en kunnen er slikklachten optreden.

Hyperventilatie

Kortademigheid kan ook veroorzaakt worden door hyperventilatie, wat vaak het gevolg is van angst of stress, waardoor je snel gaat ademhalen of diep gaat zuchten. Angst, hyperventilatie en paniekaanvallen verhogen de kans op dyspneu.

Veteranenziekte

Legionella Pneumophila is een bacterie die de veteranenziekte kan veroorzaken, waarbij er een longontsteking of een lichtere vorm van infectie -de legionellagriep- optreedt. Je kan geïnfecteerd raken door het inademen van besmet waternevel afkomstig uit een besmette waterbron.

Hartaanval

Kortademigheid is een belangrijk symptoom van een hartaanval.

Hartritmestoornis

Bij een hartritmestoornis is een steeds terugkerende verstoring van het hartritme, waarbij het hart te snel, te langzaam of te onregelmatig klopt. Eén van de symptomen die kunnen optreden is kortademigheid.

Bronchitis

Bronchitis is een acute ontsteking van de bronchiën en kan onder meer aanleiding geven tot kortademigheid.

Lage bloeddruk en hoge bloeddruk

Zowel Lage bloeddruk als hoge bloeddruk kunnen leiden tot kortademigheid.

Kortademigheid door vitamine B12-tekort / Bron: Istock.com/NatchaSKortademigheid door vitamine B12-tekort / Bron: Istock.com/NatchaS

Vitamine B12-tekort

Kortademigheid kan komen door een vitamine B12 tekort. Het lichaam in staat is grote reservehoeveelheden vitamine B12 op te slaan. Daarom ontstaat een tekort geleidelijk. Het kan een waaier aan klachten geven, waaronder kortademigheid.

Te snel werkende schildklier

Een te snel werkende schildklier (Hyperthyreoïdie) kan aanleiding geven tot een scala aan klachten, waaronder kortademigheid.

Tuberculose (tbc)

Tuberculose (tbc) is een bacteriële infectieziekte die onder meer kan leiden to kortademigheid. Andere klachten zijn aanhoudende hoest (soms met bloed), koorts, pijn op de borst, zweten tijdens de slaap (nachtzweten), vermoeidheid, verminderde eetlust en gewichtsverlies.

Arts inschakelen

Als je kortademig bent in rust of bij elke vorm van inspanning, dan is het verstandig je huisarts te raadplegen. Ook wanneer de kortademigheid verergert of optreedt in combinatie met één of meer van volgende symptomen, is het raadzaam om een arts te zien:

Alarmsymptomen
Bij kortademigheid in combinatie met de volgende symptomen, is het verstandig om meteen noodhulp in te schakelen en om de persoon in kwestie niet zelf in een auto te laten rijden omdat het risico bestaat op bewusteloosheid:
  • Duizeligheid;
  • Flauwvallen;
  • Kortademigheid die plotseling begint of ernstig is;
  • Misselijkheid of braken;
  • Pijn op de borst.

Medicatie bij kortademigheid / Bron: Stevepb, PixabayMedicatie bij kortademigheid / Bron: Stevepb, Pixabay

Behandeling

Behandeling van kortademigheid richt zich primair op de onderliggende oorzaak ervan.

Medicatie
De arts kan medicatie voorschrijven om het overmatige slijm uit de luchtwegen te verwijderen en de ademhaling te verbeteren. De arts schrijft corticosteroïden of luchtwegverwijdende geneesmiddelen in om de luchtwegen te openen zodat de ademhaling beter verloopt. Astma reageert normaal gezien goed op medicijnen. Bij een bacteriële infectie, zoals een bacteriële longontsteking, kan antibiotica zinvol zijn. De arts kan zo nodig ook opiaten, anti-inflammatoire medicijnen (ontstekingsremmers) en medicijnen tegen angst voorschrijven.

Dieet en lichaamsbeweging
Als overgewicht of obesitas en een slechte conditie de oorzaak zijn van de kortademigheid die je ervaart, dan is het belangrijk om onder leiding van een diëtist veranderingen in leefstijl door te voeren, zoals dieetveranderingen en meer bewegen. Als er een medische aandoening waardoor je een bewegingsbeperking hebt, bespreek dan met de huisarts wat voor jou een geschikt bewegingsprogramma is. Mogelijk biedt fysiotherapie uitkomst.

Extra zuurstof
COPD en andere longproblemen vereisen de zorg van een longarts, een arts die gespecialiseerd is in de gezondheid van je longen en ademhalingsstelsel. Je hebt wellicht extra zuurstof nodig. Er zijn verschillende zuurstofsystemen voor thuis met verschillende eigenschappen. Daarnaast zijn er allerlei mobiele systemen op de markt. Alle soorten hebben met elkaar gemeen dat de zuurstof via een slangetje je neus ingaat, waar het zich vermengt met de lucht die je inademt. Extra zuurstof kan de kwaliteit van je leven sterk
verbeteren. Dit kun je zelf doen om de therapie te bevorderen:
  • Rook niet.
  • Beweeg voldoende.
  • Volg de voorschriften van je arts goed op.

Longrevalidatie
Longrevalidatie kan ook zinvol zijn. Dit is een programma met ademhalingsoefeningen, waarbij goede verbeteringen van de symptomen bereikt kunnen worden. Het programma richt zich op:
  • Meer kennis over je ziekte.
  • Het verkrijgen van een betere conditie, door bijvoorbeeld fietsen, wandelen en krachttraining.
  • Het leren omgaan met je longziekte en je beperkingen binnen je gezin, werk of in je vrije tijd.
  • Het goed verdelen van energie over de dag.

Cardiale revalidatie
Kortademigheid is een van de symptomen van hartfalen. Cardiale revalidatie kan je helpen om te herstellen en je klachten te verbeteren. Het programma bestaat uit fysieke trainingen voor patiënten die werden opgenomen voor hartproblemen.

Bewegen is gezond! / Bron: Istock.com/monkeybusinessimagesBewegen is gezond! / Bron: Istock.com/monkeybusinessimages
Leefstijlaanpassingen
Het doorvoeren van aanpassingen in de leefstijl is belangrijk om de ernst van de symptomen te verminderen zoals:
  • Gewicht verliezen indien nodig;
  • Stoppen met roken;
  • Vermijden van blootstelling aan verontreinigende stoffen en een rokerige omgeving;
  • Meer bewegen.

Preventie en voorkomen

Stoppen met roken
Het voorkomen van kortademigheid betekent het vermijden of onder controle krijgen van de vele mogelijke oorzaken. De meest voor de hand liggende risicofactor voor kortademigheid is roken. Als je rookt, vraag je huisarts dan om hulp bij het stoppen met roken. Er zijn anno 2017 veel effectieve producten en therapieën beschikbaar die je kunnen helpen om te stoppen. Het is nooit te laat. De gezondheid van je hart en longen verbetert binnen enkele uren nadat je je laatste sigaret hebt uitgedrukt.

Luchtvervuiling
Luchtvervuiling en blootstelling aan chemicaliën, kunnen ook leiden tot ademhalingsproblemen. Dus als je in een omgeving met slechte luchtkwaliteit werkt, overweeg dan het gebruik van een masker en zorg ervoor dat je werkplek goed geventileerd is. Woon je vlak naast een snelweg, overweeg dan om te verhuizen.

Gezond gewicht
Het behoud van een gezond gewicht kan je helpen bij het voorkomen van een aantal gezondheidsproblemen. Als je hulp nodig hebt om gewicht te verliezen, schakel dan een voedingsdeskundige of diëtist in.

Lees verder

© 2012 - 2018 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Kortademigheid: oorzakenKortademigheid: oorzakenKortademigheid kan best beangstigend zijn, maar kan ook een lichte vorm hebben. Bij zware inspanning, zoals sport of zwa…
Kortademig, oorzaak en behandelingKortademig, oorzaak en behandelingKortademig: letterlijk een korte adem hebben. Kortademigheid komt vooral voor bij inspanning maar kan ook vele andere oo…
Kortademig en zwangerKortademig en zwangerTijdens de zwangerschap kan je kortademig worden. Je hebt het gevoel dat je te weinig adem krijgt, moet extra veel of di…
Hyperthyreoïdie: oorzaken, symptomen, behandelingHyperthyreoïdie: oorzaken, symptomen, behandelingHyperthyreoïdie wil zeggen dat er teveel schildklierhormoon wordt aangemaakt, door een te hard werkende schildklier. Dit…
De ademhaling als medicijnDe ademhaling als medicijnVeel mensen hebben vage medische klachten zonder dat ze zich realiseren dat ze dit te danken hebben aan een verkeerde ma…
Bronnen en referenties
  • Healthline. Dyspnea. http://www.healthline.com/health/dyspnea#overview1 (ingezien op 18-9-2017)
  • http://www.tigch.nl/medisch/kortademigheid.htm
  • http://www.gezondheidsplein.nl/topic/438/inspanningsastma.html
  • http://www.kankerwiehelpt.nl/zorgtraject/longkanker/verloop-van-de-ziekte/kortademigheid-2004.html
  • http://www.longtransplantatie.nl/Benny/Longemfyseem.htm
  • http://www.stichtingopvoeden.nl/kortademigheid
  • Longfonds. Longrevalidatie. https://www.longfonds.nl/copd/behandeling-van-copd/longrevalidatie (ingezien op 24-9-2017)
  • Longfonds. Zuurstof thuis, wat moet ik weten? Brochure, zj.
  • www.pallialine.nl/dyspnoe
  • www.kiesbeter.n
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/dolgachov
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/NatchaS
  • Afbeelding bron 3: Stevepb, Pixabay
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/monkeybusinessimages

Reageer op het artikel "Kortademigheid bij inspanning of rust: vormen en oorzaken"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

H. J. Reijnhoudt, 30-09-2017 12:35 #3
Ik gebruik al enige maanden ivm een hernia, Fentanylpleisters (morfine) en diclofenac. Kan mijn kortademigheid hierdoor worden veroorzaakt. Er wordt in bijsluiter wel van gesproken. Reactie infoteur, 02-10-2017
Kortademigheid (dyspneu) kan als bijwerking optreden bij zowel fentanyl als diclofenac. Krijg je last van één van de bijwerkingen die in de bijsluiter staan vermeld of een bijwerking die niet in deze bijsluiter staat? Neem dan contact op met uw (huis)arts of apotheker.

Harry van Rijswijk, 22-05-2016 09:57 #2
Heb al maanden last van kortademigheid en verstopte neuzen en vooral na een fietstocht of warm weer heb ik er heel veel last van.
Heb al enkele malen een antibioticakuur gehad en gebruik al maanden een neusverstuiver maar het helpt allemaal niets.

Slurink, 03-06-2013 12:38 #1
Onze zoon Erik heft bronchiectasieen en veel longontsteking ook heft hij de preudo-. monasbacterie. Er wordt verneveld met collestine en tabi maar ligt nu al vele malen achtereen met kortademigheid en zuurstof tekort in het ziekenhuis. Wat zijn nog de mogelijkheden?

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 06-10-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Piepende ademhaling
Bronnen en referenties: 14
Reacties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!