InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Urineonderzoek: onderzoek van urine bij bepaalde klachten

Urineonderzoek: onderzoek van urine bij bepaalde klachten

Urineonderzoek: onderzoek van urine bij bepaalde klachten Urineonderzoek is een veelgebruikt (oriënterend of aanvullend) onderzoek om naar de oorzaak van klachten te zoeken. Door middel van urineonderzoek kan een (huis)arts op eenvoudige en niet-invasieve wijze checken of screenen op een aantal aandoeningen, bijvoorbeeld urineweginfecties, nierstoornissen, problemen met de lever en diabetes. Niet-invasief betekent dat de arts voor het onderzoek geen instrument in een orgaan hoeft in te brengen. Je hoeft alleen maar een plasje te plegen in een potje, wat vervolgens onderzocht wordt. Onderzoek van de urine behoort tot de dagelijkse routine van elke huisartsenpraktijk in Nederland. Met teststroken kan onder meer op bacteriën, bloed, eiwitten en suiker getest worden. Vaak lever je 's ochtends bij de huisarts urine in en kun je dezelfde dag nog bellen voor de uitslag. Soms is het nodig om de urine in een laboratorium te onderzoeken.

Urineonderzoek


Urinewegen / Bron: La Gorda/Shutterstock.comUrinewegen / Bron: La Gorda/Shutterstock.com

Urineonderzoek

Urineonderzoek is een zeer vaak gebruikt diagnostisch instrument, dat een aantal veel voorkomende ziekten kan opsporen. Het kan worden gebruikt voor het screenen op en/of het diagnosticeren van aandoeningen zoals urineweginfecties (zoals een blaasontsteking), nierstoornissen, leverproblemen, diabetes of andere metabolische stoornissen.

Urineonderzoek (met teststroken) wordt vooral veel gebruikt in de huisartsenpraktijk. De huisarts of doktersassistent kan je urine onderzoeken om de oorzaak van bepaalde klachten te achterhalen.

Mogelijkheden van urineonderzoek

Urineonderzoek kan op verschillende manieren plaatsvinden:
  • het aspect van de urine kan bekeken worden: kleur, geur en concentratie;
  • met een urinestrip kunnen verschillende bepalingen worden gemaakt, bijvoorbeeld een screening op urineweginfecties (wat vaak gebeurt bij de huisarts);
  • microscopisch onderzoek van de urine teneinde de aanwezigheid van rode bloedcellen, witte bloedcellen, epitheelcellen, cilinders (uit eiwit bestaande afgietsels van de niertubuli) of kristallen in de urinewegen aan te tonen.

Urineonderzoek in het ziekenhuis / Bron: Angellodeco/ShutterstockUrineonderzoek in het ziekenhuis / Bron: Angellodeco/Shutterstock

Wanneer wordt een urineonderzoek gedaan?

Een urineonderzoek kan worden gedaan als de huisarts vermoedt dat er bijvoorbeeld sprake is van een urineweginfectie of andere aandoening, zoals diabetes. Het kan ook worden uitgevoerd als routineonderzoek als je bijvoorbeeld wordt opgenomen in het ziekenhuis, of een operatie zal ondergaan. Tijdens de zwangerschap worden verschillende onderzoeken uitgevoerd, waaronder bloedonderzoek en urineonderzoek.

Veel voorkomende redenen

Een urineonderzoek zal waarschijnlijk worden uitgevoerd wanneer je bij je huisarts klaagt over symptomen die kunnen wijzen op een infectie van de urinewegen of andere urinewegenprobleem, zoals een nierziekte. Sommige tekenen en symptomen kunnen zijn:

Bij een urineweginfectie kan een kweek uitgevoerd worden in urine om te bepalen welke bacteriën de infectie veroorzaken. Urineonderzoek kan ook periodiek worden uitgevoerd als check bij mensen met een bepaalde aandoening. Bij diabetici wordt bijvoorbeeld regelmatig de concentratie albumine onderzocht.

Uitkomsten van het onderzoek

De uitkomsten van het urineonderzoek kan soms op veel manieren geïnterpreteerd worden. Abnormale bevindingen zijn een waarschuwing dat er iets verkeerd is, wat verder onderzocht moet worden. De (huis)arts moet de resultaten van het urineonderzoek beschouwen in het licht van de klachten die de patiënt naar voren brengt en andere onderzoeksresultaten (lichamelijk onderzoek, bloedonderzoek, beeldvormend onderzoek, etc.). Mogelijk dat andere onderzoeken nodig zijn om te kunnen achterhalen wat er aan de hand is of wat de beste behandeling is, zoals een compleet bloedonderzoek of een urinekweek.

Indicatie

In het algemeen geldt dat hoe groter de concentratie van de stof die verhoogd aanwezig is, zoals sterk toegenomen hoeveelheden glucose, proteïne, of rode bloedcellen, hoe waarschijnlijker het is dat er een probleem is dat behandeling behoeft. De resultaten geven alleen niet aan wat de oorzaak is van de afwijkende waarden, ook niet of een tijdelijke of chronische aandoening betreft.

Geen garantie

Urineonderzoek waarbij geen bijzonderheden zijn vastgesteld, is geen garantie dat er in medisch opzicht niets aan de hand is. Vrij vroeg in een ziekteproces kan het zijn dat er nog geen verhoogde hoeveelheden van een stof worden aangetroffen in de urine. En soms wordt het slechts sporadisch vrijgeven overdag, waardoor het net gemist wordt in een urinemonster. In zeer verdunde urine, kunnen kleine hoeveelheden detecteerbaar zijn.

Aspect van de urine

Het aspect van de urine kan beoordeeld worden:

Kleur

Veel zaken zijn van invloed op de kleur van de urine, zoals de vochtbalans, voeding, medicijnen en bepaalde ziekten. Hoe donker of licht de kleur is, kan aangeven hoeveel water erin zit. Geconcentreerde urine is donker van kleur. Donkergele urine kan worden veroorzaakt door uitdroging. Vitamine B-supplementen kunnen urine felgeel doen kleuren. Door sommige geneesmiddelen of bloed in de urine, kan de urine rood-bruin worden. De urine kan ook donkerder kleuren door bepaalde voedingsmiddelen, zoals bramen, bieten en rabarber. Zeer lichte urine kan worden veroorzaakt door langdurige nierziekte of ongecontroleerde diabetes.

Transparant

Urine is doorgaans helder. Bacteriën, bloed, sperma, kristallen, of slijm, kunnen de urine troebel maken.

Geur

Urine ruikt niet erg sterk, maar heeft een iets 'nootachtige' geur. Sommige ziekten veroorzaken een verandering in de geur van urine. Zo kan een infectie met E. coli-bacteriën een slechte geur veroorzaken, terwijl diabetes of honger een zoete, fruitige geur kan veroorzaken.

Urineonderzoek met behulp van teststrips kan door de huisarts, doktersassistente of verloskundige worden verricht / Bron: Alexander Raths/ShutterstockUrineonderzoek met behulp van teststrips kan door de huisarts, doktersassistente of verloskundige worden verricht / Bron: Alexander Raths/Shutterstock

Teststroken

Met teststroken kan onder meer eiwit, glucose, ketonen, nitriet, pH, leukocyten en soortelijk gewicht bepaald worden. Afwijkende waarden kunnen wijzen op een onderliggende aandoening of ziekte. Eenvoudig oriënterend urineonderzoek met behulp van teststrips of teststroken kan door de huisarts(assistent) of verloskundige (tijdens de zwangerschap) gedaan worden.

Soortelijk gewicht

Normale urine heeft een soortelijk gewicht (sg) van circa 1010 g/L. Zuiver water heeft een sg van 1000 g/L. Is het sg van urine sterk verhoogd, dan is de urine sterk geconcentreerd en kan er sprake zijn van dehydratie. Het sg zegt iets over de hoeveelheid stoffen in de urine. Hoe hoger de dichtheid, hoe meer vast materiaal in de urine. Wanneer je veel vocht drink, produceren de nieren extra urine waardoor de urine is verdund en er licht uitziet. Deze verdunde urine heeft een laag soortelijk gewicht. Bij veel zweten en/of weinig drinken, ontstaat er een vochttekort in het lichaam. Op zo'n moment zorgen de nieren ervoor dat er weinig vocht wordt uitgescheiden. De urine is onder deze omstandigheden geconcentreerd en heeft een hoog soortelijk gewicht.

pH

De pH is een maat voor hoe zuur of alkalisch (basisch) urine is; het is een maat voor de zuurgraad. De pH van urine schommelt. Ochtendurine heeft vaak een pH van 5-7, licht zuur tot neutraal. Na een maaltijd is de urine vaak basisch, vanwege maagzuurproductie. De urine kan dan een pH van rond de 8 hebben. Indien je ochtendurine een pH heeft van 7 of hoger, kan er sprake zijn van een urineweginfectie. Bacteriën maken de urine basisch. Een verstoring van de zuurgraad van de urine, versterkt de neerslag van zouten in kristallen. Dit maakt de kans op steenvorming groter.

Eiwit

Eiwit wordt normaal niet aangetroffen in de urine. Koorts, zware lichamelijke oefening, zwangerschap en sommige ziekten, in het bijzonder nierziekten, kunnen zorgen voor eiwit in de urine (proteïnurie).

Glucose

Glucose is een vorm van suiker. Normaal is er weinig of geen glucose in de urine. Wanneer de bloedglucosespiegel zeer hoog is, zoals bij ongecontroleerde diabetes, zijn de nieren niet meer in staat om alle glucose tegen te houden en komt een deel ervan in de urine terecht. Glucose kan ook in de urine terechtkomen wanneer de nieren beschadigd of ziek zijn.

Nitriet

Nitriet is een stof die ontstaat bij het omzetten van nitraat en behoort niet aantoonbaar te zijn in urine. Bacteriën die een infectie van de urinewegen veroorzaken kunnen deze omzetting mogelijk maken. Nitriet in de urine wijst op een urineweginfectie.

Leukocyten

Leukocyten zijn witte bloedcellen en deze zijn vooral betrokken bij je afweersysteem. Leukocyten horen normaal gesproken niet in de urine thuis. De aanwezigheid van witte bloedcellen in de urine kan wijzen op een urineweginfectie.

Ketonen

Wanneer vet wordt omgezet in energie, maakt het lichaam stoffen genaamd 'ketonen'. Deze worden doorgegeven in de urine. Grote hoeveelheden van ketonen in de urine kan wijzen op een zeer ernstige aandoening: ketoacidose ofwel verzuring van het bloed. Dit treedt op bij sterk ontregelde diabetes mellitus, als er veel glucose in de bloedbaan aanwezig is en te weinig insuline. Een dieet met weinig suikers en zetmeel (koolhydraten), sterk vasten, zware lichamelijke inspanning, koorts of ernstig braken kan ook leiden tot ketonen in de urine, evenals hyperthyreoïdie (een te snel werkende schildklier).

Urineonderzoek in het laboratorium / Bron: Tyler Olson/ShutterstockUrineonderzoek in het laboratorium / Bron: Tyler Olson/Shutterstock

Microscopisch onderzoek (op sediment)

In deze test wordt urine gecentrifugeerd in een speciale machine (centrifuge) zodat de vaste stoffen (sediment) naar de bodem zakken. Een druppel van het sediment wordt in het laboratorium bekeken onder een microscoop.

Bacteriën en andere micro-organismen

Er wordt gekeken naar de aanwezigheid van bacteriën, gistcellen en parasieten. Er zijn normaal geen bacteriën, gistcellen en parasieten aanwezig in de urine. Indien deze wel aanwezig zijn, kan het betekenen dat je een infectie hebt.

Rode en witte bloedcellen

Er wordt gekeken naar rode en witte bloedcellen (welke afkomstig zijn van de nieren). Bloedcellen worden normaal niet aangetroffen in de urine. Ontsteking, ziekte of letsel aan de nieren, ureters, blaas of urethra kan leiden tot bloed in de urine. Zware lichamelijke inspanning, zoals het lopen van een marathon, kan ook leiden tot bloed in de urine. Witte bloedcellen kunnen een teken zijn van een infectie of een nierziekte.

Kristallen

Voorts wordt gekeken naar de vorm van de cellen en naar eventueel aanwezige kristallen of andere stoffen. Gezonde mensen hebben vaak slechts enkele kristallen in de urine. Een groot aantal kristallen of de aanwezigheid van bepaalde kristallen, kan wijzen op nierstenen of een probleem met de manier waarop het lichaam voedsel metaboliseert.

Lees verder

© 2016 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Met je plas naar de dokter: alles over urine-onderzoekMet je plas naar de dokter: alles over urine-onderzoekMet urineonderzoek heeft ieder mens af en toe te maken. Waarom en wanneer is onderzoek gewenst van het in onze nieren ge…
Prostatitis; ontsteking van de prostaatProstatitis; ontsteking van de prostaatAlle mannen hebben een prostaat. In de prostaat wordt het vocht aangemaakt waar de zaadcellen in zwemmen. Het is de klie…
Fout negatieve test of uitslagFout negatieve test of uitslagWanneer er een test wordt gedaan, volgt er een uitslag. Deze uitslag kan zowel positief als negatief zijn. In de medisch…
Wat toont een urine-onderzoek aan?Wat toont een urine-onderzoek aan?Urine is een heldere, gele vloeistof die wordt uitgescheiden door nieren en urinewegen. Bij een urinetest worden specifi…
Afscheiding uit de penis: oorzaken, symptomen en behandelingAfscheiding uit de penis: oorzaken, symptomen en behandelingMen spreekt van afscheiding uit de penis wanneer heldere of troebele vloeistof uit de penis komt. Zowel de dikte als de…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: ImagePixel/Shutterstock
  • https://labtestsonline.org/understanding/analytes/urinalysis/tab/test/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Urineonderzoek
  • http://www.webmd.com/a-to-z-guides/urine-test#1
  • http://www.medics4medics.com/nl/medische-analysen/microscopisch-urineonderzoek
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Urineweginfectie
  • https://www.labuitslag.nl/urine/nitriet/
  • https://www.labuitslag.nl/urine/leukocyten/
  • Afbeelding bron 1: La Gorda/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 2: Angellodeco/Shutterstock
  • Afbeelding bron 3: Alexander Raths/Shutterstock
  • Afbeelding bron 4: Tyler Olson/Shutterstock

Reageer op het artikel "Urineonderzoek: onderzoek van urine bij bepaalde klachten"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 23-07-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Urine kleur en geur
Bronnen en referenties: 12
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!