InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > De menstruatiecyclus en hoe hormonale klachten ontstaan

De menstruatiecyclus en hoe hormonale klachten ontstaan

De menstruatiecyclus en hoe hormonale klachten ontstaan Eén van de hoofdtaken van de vrouw is om - wat de natuur betreft - voor nakomelingen te zorgen. Bepaalde hormonen die betrekking hebben op de voortplanting spelen daarbij een grote rol. Wanneer deze hormonen onderling niet in balans zijn, kunnen er heftige menstruatieklachten ontstaan. Een teveel of een te geringe hoeveelheid van een bepaalde hormoon, kan ook voor problemen zorgen. Wat is de menstruatiecyclus precies en welke rol spelen de betrokken hormonen? Om de klachten te begrijpen is een goed begrip van de werking van deze hormonen essentieel.

Wat is een menstruatiecyclus?

Het lichaam van de vrouw bereidt zich tijdens de vruchtbare jaren maandelijks onder invloed van bepaalde hormonen voor op een eventuele zwangerschap. Een rijpe eicel komt dan telkens vrij (eisprong of ovulatie) om te worden bevrucht. De twee eierstokken geven daarvoor telkens om de beurt een rijpe eicel vrij. Die eicel komt in de loop van een paar dagen via een eileider in de baarmoeder terecht. Wanneer een rijpe eicel tijdens die tocht een spermacel tegenkomt, kan een bevruchting plaatsvinden (zwangerschap). Een bevrucht eitje kan in de baarmoeder dan verder uitgroeien tot aan de geboorte van het kind. De baarmoeder ondersteunt dat proces door maandelijks - ook weer onder invloed van hormonen - de baarmoederwand dikker te maken. Dit gebeurt door die wand te bekleden met baarmoederslijmvlies (het endometrium). Het bevruchte ei kan zich daar goed in nestelen (nidatie) en voedingsstoffen vinden.

Wanneer geen bevruchting plaatsvindt, worden die bedekkende laag en de onbevruchte eicel overbodig. De menstruatie treedt dan in. Tijdens de menstruatie, of anders gezegd de ongesteldheid, ontdoet het lichaam zich van het opgebouwde baarmoederslijmvlies en de onbevruchte eicel. Om dat te doen heeft de vrouw een aantal dagen achter elkaar bloedingen om het slijmvlies af te voeren. Dat begint gemiddeld veertien dagen na de eisprong. Dit alles bij elkaar is de menstruatiecyclus. Na de menstruatie begint het hele proces opnieuw.

De gehele menstruatiecyclus kan worden opgedeeld in vier stadia:
  • menstruatie;
  • post menstruatie. Dit wordt ook wel de folliculaire fase genoemd;
  • ovulatie;
  • pre-menstruatie. Dit wordt ook wel de luteale fase genoemd

een menstruatiecup / Bron: PatriciaMoraleda, Pixabayeen menstruatiecup / Bron: PatriciaMoraleda, Pixabay

Hygiëneproducten bij de menstruatie

Uiteraard moeten de bloedingen op een of andere manier opgevangen worden om te worden verwijderd. Daar zijn diverse producten voor te koop. Deze producten zijn onder meer afgesteld op de hevigheid van de bloedingen en wensen van de vrouw. De persoonlijke voorkeur van de vrouw is natuurlijk leidend. Een vrouw kan onder meer kiezen uit:
  • maandverband;
  • tampons;
  • inlegkruisjes;
  • menstruatiecups;

De keuze van de vrouw wordt wat deze producten betreft afgestemd op een persoonlijke voorkeur en bepaalde factoren, zoals de te dragen bovenkleding of te ondernemen activiteit.

Maandverband en tampons absorberen het af te voeren materiaal. Sommige vrouwen dragen liever maandverband tijdens de slaap, omdat dat prettiger zit en de kans op lekken minder is. Sommige vrouwen geven de voorkeur aan het dragen van tampons bij het sporten of het dragen van strakke onderkleding. Ook wordt wel eens gekozen voor een combinatie van diverse producten tijdens de 'zware' dagen en/of om doorlekken te voorkomen. Het gebruik van inlegkruisjes is handig, wanneer lichte, tussentijdse bloedingen plaatsvinden. Inlegkruisjes worden ook gebruikt bij afscheiding. Afscheiding kan ontstaan door hormonale problemen. Een menstruatiecup is een trechtervormige voorwerp dat ingebracht wordt in de vagina om het afgestoten materiaal op te vangen. Het kan na verwijdering worden afgespoeld en hergebruikt. Dit product wordt als een milieuvriendelijk alternatief gezien voor de andere producten. Daarnaast zijn de minder bekende menstruatiesponsjes, die ook een milieuvriendelijk alternatief vormen.

baarmoeder, eileiders en eierstokken / Bron: Therapractice, Pixabaybaarmoeder, eileiders en eierstokken / Bron: Therapractice, Pixabay

De vruchtbare jaren van de vrouw

Het vrouwenlichaam ondergaat tijdens het leven - onder sterke invloed van bepaalde hormonen - diverse biologische fasen. Zo komt een meisje door toename van bepaalde geslachtshormonen in de puberteit. Haar lichaam verandert - biologisch gezien - in dat van een kind naar dat van een geslachtsrijpe, vruchtbare vrouw. Het meisje wordt ook voor het eerst ongesteld (menarche). Dit is het begin van de vruchtbare jaren, waarin de menstruatiecyclus zich maandelijks herhaalt.

Wanneer volgens de natuur deze vruchtbare periode voorbij is, verandert de onderlinge verhouding tussen de hormonen. Op een gegeven moment wordt de menstruatie onregelmatig. Bepaalde hormonen worden in deze fase minder aangemaakt en andere hormonen krijgen meer de overhand. De vrouw kan wel nog steeds zwanger worden. Op een gegeven moment blijft de menstruatie helemaal uit. De vruchtbare periode is echt voorbij.

Wanneer de lichaamsorganen prima werken (zoals de eierstokken bij de hormoonproductie), alles perfect in verhouding en balans is, dan gaat het in principe goed. Wanneer het lichaam de juiste hoeveelheid hormonen produceert op het juiste moment, dan is er niets aan de hand. Problemen kunnen de kop opsteken, wanneer de hormonen uit balans zijn of de organen niet goed functioneren.

Het zal duidelijk zijn, dat het de hormonen zijn, die de menstruatiecyclus bepalen. Ook tijdens de menstruatiecyclus kan de hormoonhuishouding verstoord zijn. Over welke hormonen hebben wij het precies?

Hormonen en de menstruatiecyclus

Het lichaam kent diverse hormonen. Ieder hormoon heeft een eigen rol. Sommige hormonen zijn actief op het gebied van de voortplanting en alles wat daarmee samenhangt. Tijdens de vruchtbare periode van een vrouw spelen bepaalde hormonen een bijzondere rol. Een vrouw heeft bijvoorbeeld oestrogeen en progesteron nodig om vruchtbaar te zijn. Die hormonen worden mede aangemaakt in organen die een bijzondere rol spelen bij de voortplanting, zoals de eierstokken en bijnieren. De belangrijkste (geslachts)hormonen, die een rol spelen bij de menstruatiecyclus zijn:
  • oestrogeen;
  • progesteron;
  • testosteron;
  • het luteïniserend hormoon (verder LH).
  • het follikel stimulerende hormoon (verder FSH).

Oestrogeen

Oestrogeen is een zogeheten steroïdhormoon. De term oestrogeen verwijst naar een specifieke groep hormonen. Oestrogeen zorgt bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van typisch vrouwelijke kenmerken in de puberteit, zoals de ontwikkeling van de borsten en de vetverdeling (rondingen). Oestrogeen is als groep onder te verdelen in drie soorten hormonen, te weten:
  • oestradiol. Dit is vooral aanwezig in het lichaam van vruchtbare vrouwen en wordt merendeels aangemaakt door de eierstokken;
  • oestriol. Dit is vooral aanwezig bij zwangeren;
  • oestron.

Oestrogeen is leidend in de eerste fase van de menstruatiecyclus, de folliculaire fase. Progesteron staat in de eerste fase meer op de achtergrond. Tijdens de menstruatie is slechts weinig oestrogeen en progesteron in het lichaam aanwezig. De hypofyse voorkwab merkt dat op via signalen vanuit de hypothalamus. Er is te weinig oestrogeen en progesteron in het lichaam aanwezig is om voor een eisprong te zorgen. Daar moet iets aan veranderen, omdat het lichaam - ingegeven door de natuur - moet zorgen voor het nageslacht. Het lichaam maakt daarom steeds meer oestrogeen en progesteron aan. Oestrogeen - op zijn beurt weer - stimuleert de afgifte van LH en FSH door de hypofyse. LH en FSH zijn zogenaamde hypofyse hormonen. Het lichaam bereidt zich onder invloed daarvan voor op een eisprong en mogelijke zwangerschap. Wat is de rol van oestrogeen in dit opzicht? Het is van invloed op de rijping van het eicel en de eisprong. Zonder voldoende oestrogeen komen LH en FSH te gering op gang en is er geen rijpe ei om te bevruchten of voldoende progesteron.

Waarom heet het een eisprong? De eileider is de buisverbinding die naar de baarmoeder leidt. Het lichaam heeft twee eileiders (tubae) evenals twee eierstokken (ovaria). De eierstokken zijn de geslachtsklieren van de vrouw en staan in de onderbuik links en rechts van de baarmoeder, evenals de eileiders dat doen. De eileiders zijn zo'n acht tot tien centimeter lang. De smalle uiteinde van eileider is verbonden met de baarmoeder. De andere uiteinde heeft een trechtervorm. Die buigt zich over de eierstok heen. De trechter vangt de rijpe eicel op. Het ei maakt als het ware een 'sprong' naar de eileider toe.

Te weinig of te veel oestrogeen kan voor allerlei problemen zorgen. Wanneer oestrogeen dominant is (te veel), kunnen de volgende lichamelijke en/of psychische klachten opdoemen:
  • pijnlijke borsten
  • slaapstoornissen;
  • gewichtstoename (heupen, taille en de bovenbenen);
  • Premenstrueel syndroom (PMS);
  • heftig menstrueren en vleesbomen;
  • haaruitval;
  • opgeblazen gevoel;
  • stemmingswisselingen;
  • angstgevoelens, enzovoorts.

Wanneer er te weinig oestrogeen (oestrogeentekort) wordt aangemaakt, kunnen de volgende problemen zich voordoen:
  • droge vagina (pijnlijke gemeenschap);
  • hoofdpijn en het verergeren van bestaande migraine;
  • onregelmatige menstruatie of uitblijven ervan;
  • vaker urineweginfecties;
  • pijnlijke borsten;
  • stemmingswisselingen;
  • neerslachtigheid, enzovoorts.

Progesteron

Progesteron is een steroïdhormoon en de voorloper (precursor) van allerlei andere steroïdhormonen zoals testosteron, oestradiol en oestron. Te weinig progesteron is van invloed op de ontwikkeling van deze andere hormonen. Vóór de eisprong maken de eierstokken progesteron aan in kleine hoeveelheden. Na de eisprong is het hormoon progesteron leidend en belangrijker dan oestrogeen. De rol van progesteron is om een bevruchte eicel naar wasdom te zien uitgroeien tot aan de geboorte. De fase na de eisprong wordt ook wel de luteale fase genoemd. Na de eisprong is de oestrogeen productie minder en neemt de aanmaak van progesteron toe. De aanmaak van progesteron wordt gestimuleerd door FSH en LH. Progesteron wordt na de eisprong aangemaakt in het zogeheten gele lichaam, (het corpus luteum).

Progesteron heeft diverse rollen in deze fase. Het neemt de rol van oestrogeen over en maakt de wanden van de baarmoeder aantrekkelijk voor een bevruchte eicel door het baarmoederslijmvlies verder te verdikken en te zorgen voor voedingsstoffen voor een ingenestelde eicel. Het verandert het structuur van de slijm in de baarmoedermond om spermacellen zoveel mogelijk te weren en het remt ook de aanmaak van LH af. Deze twee laatste functies zijn om de kans op meerlinggeboortes te voorkomen, omdat dit het eerste bevruchte eicel in gevaar kan brengen. Tot slot onderdrukt progesteron de prikkeling van de spieren rondom de baarmoeder, omdat dit tot afstoting van de vrucht kan leiden. Te weinig progesteron of teveel progesteron leidt tot een scala aan klachten.

Wanneer progesteron dominant is, kunnen de volgende problemen opgemerkt worden:
  • gewichtsschommelingen;
  • lichte duizelingen;
  • opgeblazen gevoel;
  • slaperig voelen;
  • iets neerslachtig voelen;
  • libido-afname;
  • pijn in de benen, enzovoorts

Een progesteron tekort kan de volgende verschijnselen hebben:
  • hoofdpijn of migraine;
  • pijnlijke gewrichten;
  • libido-afname;
  • stemmingswisselingen;
  • acne;
  • gewichtstoename;
  • PMS, enzovoorts;

Testosteron

Testosteron staat met name bekend als het mannelijke steroïdhormoon. Het wordt bij de vrouw onder meer aangemaakt in de eierstokken. Het speelt een rol in de aanloop naar de eisprong en verhoogt het libido. Te veel testosteron kan zorgen voor ongewenste haargroei en acne bijvoorbeeld.

Wat doet LH?

Een vrouw heeft veel, maar wel een eindig aantal eicellen (eiblaasjes) in het lichaam. Onder invloed van een toename aan LH (zogeheten LH-piek) dat in de hypofyse wordt aangemaakt, komt tijdens de menstruatiecyclus maandelijks de eisprong tot stand. Dat gebeurt ongeveer in het midden van de menstruatiecyclus.

Wat doet FSH?

FSH zorgt ervoor dat in de eierstok een follikel rijpt (eiblaasje met eicel en omringende cellagen). Het follikel zorgt ook voor de aanmaak van oestrogeen en progesteron. Na de eisprong (blaasje laat rijpe ei los) nemen FSH en LH af. Zij hebben hun werk gedaan. Het eitje is klaar om bevrucht te worden. Een disbalans in LH- en FSH-afgifte kan ook voor klachten zorgen. Wanneer het lichaam detecteert dat te weinig LH en FSH wordt aangemaakt, gaat het extra oestrogeen aanmaken. Dit kan ook voor hormonale schommelingen zorgen.

Het corpus luteum

Het corpus luteum of het gele lichaam is het lege omhulsel of anders het lege follikel dat na de ovulatie van het eicel achterblijft. Het geeft oestrogeen en progesteron af. Beide hormonen zorgen samen voor het baarmoederslijmvlies. Wanneer er geen zwangerschap ontstaat, krimpt het gele lichaam. De aanmaak van progesteron neemt af. De cirkel is dan weer rond. De hypofyse merkt via de hypothalamus, dat er te weinig hormonen zijn voor een eisprong. Het reageert door de eierstokken en bijnieren door te geven dat aanmaak van oestrogeen en progesteron gewenst is.

Lees verder

© 2019 Meus, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Hoe wordt de menstruatie aangestuurd door hormonen?Hoe wordt de menstruatie aangestuurd door hormonen?Om de vrouw de mogelijkheid te geven zwanger te worden tijdens de vruchtbare periode dient de vrouw te menstrueren. Door…
ZwangerschapshormonenZwangerschapshormonenWat voor hormonen spelen een belangrijke rol tijdens de zwangerschap? Wat is de rol van deze hormonen? En wat zijn de ge…
MenstruatiecyclusMenstruatiecyclusDe menstruatiecyclus is een verandering in het lichaam van de geslachtsrijpe vrouw die periodiek voorkomt tussen de pube…
PMS en overgangsklachten door hormonale onbalans progesteronPMS en overgangsklachten door hormonale onbalans progesteronArtsen schrijven bij PMS en overgangsklachten al vrij snel oestrogenen voor. De alternatieve genezers spreken echter bij…
Voortplantingsstelsel; hormonen en voortplantingDe voortplantingshormonen gonadotrofine Releasing Hormone (GnRH), follikel stimulerend hormoon (FSH), luteïniserend horm…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Charlesdeluvio, Unsplash (bewerkt)
  • https://www.healthline.com/health/high-estrogen
  • http://home.kpn.nl/b1beukema/progesteron.html
  • https://www.fitengezondleven.nl/progesteron-tekort/
  • https://www.restartmed.com/high-progesterone-symptoms/
  • https://www.libresse.nl/v-zone/alles-over-ongesteld-zijn/wat-is-een-menstruatiecyclus/
  • https://www.gezondheidsplein.nl/menselijk-lichaam/eierstokken-en-eileiders/item45062
  • https://acupuncturist.nl/specialisme/menstruatieklachten-pms-acupunctuur/
  • https://www.everydayhealth.com/testosterone/womens-health/
  • https://www.gezondheidsnet.nl/menstruatie/alles-wat-je-moet-weten-over-de-menstruatie
  • https://www.drnorthrup.com/wisdom-of-menstrual-cycle/
  • http://www.yourhormones.info/hormones/follicle-stimulating-hormone/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Corpus_luteum
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Oestrogeen
  • https://www.healthline.com/health/womens-health/low-estrogen-symptoms
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Lute%C3%AFniserend_hormoon
  • http://www.yourhormones.info/hormones/follicle-stimulating-hormone/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Polycysteus-ovariumsyndroom
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Ovulatie
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Progesteron
  • https://www.biodoen.nl/lesmateriaal.php?go_to=312202
  • https://www.startpagina.nl/v/natuur/biologie/vraag/581257/houdt-gele-lichaam-corpus-luteum/
  • https://www.dehormoonfactor.nl/hypothalamus
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Gonadotropin-releasing_hormone
  • https://www.24baby.nl/zwanger/zwangerschap-zo-werkt-het/progesteron/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Precursor
  • Afbeelding bron 1: PatriciaMoraleda, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Therapractice, Pixabay

Reageer op het artikel "De menstruatiecyclus en hoe hormonale klachten ontstaan"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Meus
Gepubliceerd: 04-01-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 28
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!