Als verpleegkundige het slaapwaakritme observeren

Als verpleegkundige het slaapwaakritme observeren Eén van de taken van een verpleegkundige is het slapen en waken van zorgvragers observeren. Door het slaapwaakritme te observeren, kom je veel te weten over de conditie van een zorgvrager, eventuele aandoeningen en problemen die zich mogelijk in de toekomst kunnen voordoen. Waar moet je precies op letten als je het slaapwaakritme van een zorgvrager gaat observeren? Welke vormen van slaappatronen zijn er en hoe kan je problemen van het slaapwaakritme opsporen?

Inhoud


Een normaal slaappatroon

Mensen slapen gemiddeld 7 uur per etmaal. De meeste mensen slapen ’s nachts, dit is al van oudsher de normaalste gang van zaken. Tegenwoordig werken er steeds meer mensen in ploegendienst, waardoor sommige bevolkingsgroepen ook steeds vaker overdag slapen en ’s nachts wakker zijn. Dit hoeft geen probleem te zijn, maar het moet wel in de gaten gehouden worden.

Bij een normaal slaapwaakritme beginnen mensen tijdens de avonduren moe te worden, om later op de avond te gaan slapen. De mens slaapt 7 tot 8 uur, waarna men uitgerust wakker wordt in de ochtend.

Een verstoord slaappatroon

Het komt steeds vaker voor dat mensen een verstoord slaappatroon laten zien. Bij een verstoord slaappatroon kunnen er diverse oorzaken aan ten grondslag liggen. Ook de manier waarop het slaappatroon verstoord is, verschilt van persoon tot persoon. Zo kan iemand moeite hebben om in slaap te vallen, kan iemand te vaak wakker worden tijdens de slaap of wordt iemand juist veel te vroeg wakker. Ook kunnen er zich andere problemen voordoen tijdens het slaappatroon. Hierbij kan gedacht worden aan nachtmerries, paniekaanvallen en slaapwandelen.

Veranderingen signaleren bij het slapen en waken

De manier waarop iemand slaapt, en hoe goed iemand slaapt, zegt in de meeste gevallen veel over hoe het met iemand gaat. Zo kan je bijvoorbeeld heel snel zien als iemand niet goed slaapt. Dit is bijvoorbeeld goed te merken aan wallen onder de ogen, verminderde concentratie en vermoeidheid overdag. Niet goed kunnen slapen heeft invloed op zowel lichamelijk als geestelijk functioneren.

Niet altijd is weinig slapen een signaal van een onderliggend probleem of ziekte. Oudere mensen bijvoorbeeld slapen minder uren per etmaal, terwijl ze toch goed kunnen functioneren. Ook kunnen de meeste mensen prima met een nachtje minder slaap, als ze de nacht erop maar goed kunnen slapen.

Wanneer je als verpleegkundige veranderingen in het slaap- en waakpatroon van een zorgvrager wilt signaleren, kan je de volgende vragen stellen. Deze vragen kan je zelf beantwoorden, maar het is ook goed mogelijk de vragen aan de zorgvrager zelf te stellen.
  • Hoe lang duurt het voor de zorgvrager daadwerkelijk slaapt?
  • Heeft de zorgvrager last van dromen of nachtmerries?
  • Hoe ziet de ademhaling van de zorgvrager eruit? Is deze te snel, is er sprake van apneu of snurken?
  • Moet de zorgvrager ’s nachts vaak het bed uit om te plassen?
  • Is de zorgvrager onrustig tijdens de slaap? Beweegt hij of zij bijvoorbeeld veel?
  • Op welk tijdstip gaat de zorgvrager naar bed?
  • Op welk tijdstip wordt de zorgvrager wakker?
  • Hoe functioneert de zorgvrager overdag? (Denk hierbij zowel aan fysiek, cognitief als sociaal functioneren)
  • Doet de zorgvrager overdag regelmatig dutjes?

Meetinstrumenten voor het slapen en waken

In de meeste gevallen is de zorgvrager zelf in staat om het slaapwaakritme in kaart te brengen. Het kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg (CBO) heeft een richtlijn opgesteld: ‘Richtlijn Zorg bij een verstoord slaap-waakritme’.

Slaapdagboek

Wanneer een zorgvrager slaapproblemen heeft, of het vermoeden bestaat dat de zorgvrager slaapproblemen heeft, kan hij een slaapdagboek gaan bijhouden. Hierin schrijft de zorgvrager alles op omtrent slaap: hoe lang heeft hij geslapen, had hij moeite met in slaap vallen, werd hij ’s nachts vaak wakker, had hij nachtmerries, was hij overdag goed uitgerust of werd hij al moe wakker?

Checklist slaapkwaliteit en slaapkwantiteit

Naast het bijhouden van een slaapdagboek kan de zorgvrager ook een checklist slaapkwaliteit en slaapkwantiteit invullen. Alle vragen van deze checklist moeten met ja of nee worden beantwoord:
  1. Ik heb vannacht diep geslapen
  2. Ik vind dat ik vannacht heel slecht geslapen heb
  3. Ik lag gisteravond langer dan een half uur wakker voor ik insliep
  4. Ik ben vannacht meerdere malen wakker geworden
  5. Ik had vanochtend nadat ik wakker was geworden, een moe gevoel
  6. Ik ben vannacht naar mijn gevoel slaap te kort gekomen
  7. Ik ben vannacht opgestaan, of zou dat gedaan hebben als ik kon
  8. Ik voelde me vanochtend, nadat ik wakker was geworden, goed uitgerust
  9. k heb naar mijn gevoel vannacht maar een paar uur geslapen
  10. Ik vind dat ik vannacht goed geslapen heb
  11. Ik heb vannacht geen oog dichtgedaan
  12. Ik sliep gisteravond gemakkelijk in
  13. Ik had vannacht nadat ik wakker was geworden moeite weer in slaap te vallen
  14. Ik lag vannacht erg te woelen
  15. Ik sliep vannacht niet langer dan 5 uur

Afhankelijk van de gegeven antwoorden komt er een score uitgerold die wat vertelt over eventuele slaapproblemen bij de zorgvrager.

Voorkomende problemen bij het slapen en waken

Er zijn diverse soorten slaapproblemen. Zo wordt er een onderscheid gemaakt tussen inslaapproblemen, doorslaapproblemen en problemen tijdens de slaap. Als verpleegkundige is het belangrijk te letten op de volgende signalen die kunnen duiden op problemen bij slapen en waken.

Stoornissen in het slaapproces

  • De zorgvrager kan niet inslapen
  • De zorgvrager kan niet doorslapen
  • De zorgvrager heeft aanvallen van onbedwingbare slaap (narcolepsie)

Stoornissen in de hoeveelheid slaap

  • De zorgvrager heeft last van slapeloosheid
  • De zorgvrager heeft last van overmatig slapen (hypersomnia)
  • De zorgvrager heeft overdag last van slaperigheid (somnolentie)

Afwijkingen tijdens het slapen

  • De zorgvrager heeft ontlasting tijdens de slaap
  • De zorgvrager heeft last van bedplassen
  • De zorgvrager onderneemt activiteiten tijdens de slaap die hij zich later niet kan herinneren
  • De zorgvrager slaapwandelt
  • De zorgvrager snurkt
  • De zorgvrager praat tijdens de slaap
  • De zorgvrager is geregeld aan het tandenknarsen

Complicaties van de bedrust

Naast bovenstaande problemen, die allemaal met de slaap te maken hebben, zijn er ook diverse andere problemen die veroorzaakt kunnen worden door een langdurig verblijf in bed. Deze problemen worden ook wel ‘complicaties van de bedrust’ genoemd. Langdurige bedrust komt bijvoorbeeld voor bij comateuze zorgvragers of zorgvragers die na een ongeval of operatie een langere periode achtereen op bed moet blijven liggen.

De bekendste – en meest voorkomend complicatie – van de bedrust is decubitus. Daarnaast kan een zorgvrager bijvoorbeeld het dag-nachtritme gaan omdraaien wanneer hij dagen achtereen in bed doorbrengt, kan hij zich gaan vervelen of gaan vereenzamen omdat er door de bedrust minder tot geen contact met andere mensen mogelijk is.

Lees verder

© 2019 - 2020 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Verpleegkunde: zorgvragers stimuleren tot bewegenVerpleegkunde: zorgvragers stimuleren tot bewegenIedereen weet dat bewegen gezond is en dat het veel lichamelijke functies bevordert. Zorgvragers die ziek zijn, zijn er…
Verpleegkunde: een zorgvrager met diarree verzorgenVerpleegkunde: een zorgvrager met diarree verzorgenDiarree is een aandoening die voor veel ongemak kan zorgen. Zeker voor zorgvragers die in een instelling (verpleeghuis,…
Verpleegkunde: verandering signaleren bij persoonlijke zorgVerpleegkunde: verandering signaleren bij persoonlijke zorgAls verpleegkundige verleen je persoonlijke (lichamelijke) zorg aan jouw zorgvragers. Tijdens deze persoonlijke zorg is…
Verpleegkunde: de urinelozing en urine observerenVerpleegkunde: de urinelozing en urine observerenAls verpleegkundige ben je het eerste contact van de zorgvrager en sta je als professional het dichtst bij de zorgvrager…

Fietsen: Voordelen voor gezondheid van maken van fietstochtFietsen: Voordelen voor gezondheid van maken van fietstochtFietsen is een comfortabele vorm van lichaamsbeweging. Fietsers kunnen steeds de tijd, plaats en intensiteit veranderen…
Milde zeep: Voordelen en toepassingen van milde zepenMilde zeep: Voordelen en toepassingen van milde zepenDankzij zeep is het mogelijk om zweet van het lichaam te verwijderen. Mensen krijgen hierdoor een schone, fris aanvoelen…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Parentingupstream, Pixabay
  • Zorgpad
  • Eigen ervaringen
  • Gesprekken met verpleegkundigen/verzorgenden in zowel ziekenhuis als in verpleeghuis

Reageer op het artikel "Als verpleegkundige het slaapwaakritme observeren"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Laatste update: Juni 2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Verpleegkundige taken
Bronnen en referenties: 4
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!