Verpleegkunde: de eetlust bevorderen bij patiënten

Verpleegkunde: de eetlust bevorderen bij patiënten Voor de gezondheid van mensen, is het belangrijk goed en gezond te eten. Zeker wanneer iemand ziek is, brandwonden heeft, herstellende is van een operatie of bijvoorbeeld ondervoed is, is het belangrijk goed te eten. Goede en gezonde voeding bevat namelijk bouwstoffen die ervoor zorgen dat het lichaam zich weer kan herstellen. Maar vaak hebben zieke zorgvragers minder honger, waardoor het belangrijk is dat de eetlust bevorderd wordt. Als verpleegkundige kan je de zorgvrager helpen om de eetlust te bevorderen, door een aantal dingen op te volgen.

Inhoud


Lichamelijke factoren die de eetlust bevorderen

Er zijn verschillende factoren die de eetlust van zorgvragers beïnvloeden. Zo zijn er bij de zorg voor voeding en vocht factoren waar je rekening mee moet houden. Met deze factoren hou je bovendien ook rekening als je voedingsadviezen aan de zorgvrager geeft. De eetlust van zorgvragers is onder andere afhankelijk van:
  • Groei van de zorgvrager
  • Activiteiten van de zorgvrager
  • Behoeften van de zorgvrager

De groei, activiteiten en behoeften van een zorgvrager hangen bovendien nauw samen met de levensfase van de zorgvrager. Zo zal een jong kind in de groei extra behoefte hebben aan eiwitten, voor de opbouw van nieuwe cellen. Daarnaast zijn er nog andere factoren die invloed hebben op de eetlust van zorgvragers.

Zorgvragers met een aandoening of stoornis kunnen juist een verminderde of verhoogde eetlust hebben. Wanneer je misselijk bent of je voelt je ziek, eet je vaak minder. Maar door bijvoorbeeld het gebruik van medicijnen (o.a. antidepressiva) kan de eetlust van een zorgvrager juist toenemen. Ook pijn kan de eetlust flink beïnvloeden. Hoe meer pijn iemand heeft, hoe minder eetlust die persoon vaak heeft. Bij langdurige inactiviteit of bedrust (de zorgvrager gebruikt dus minder energie) kan de eetlust ook afnemen.

Psychologische factoren die de eetlust bevorderen

Psychologische factoren kunnen de eetlust ook afremmen. De zorgvrager beleeft zijn wereld dan anders, waardoor hij ook anders kan reageren op eten. De voorkeuren en afkeuren die iemand heeft voor bepaalde voeding, zijn vaak psychologisch bepaald. Deze voedingsgewoonten krijgen mensen al als kind aangeleerd. Wanneer een kind zijn bord leeg eet, zal hij een compliment krijgen. Het hele bord leegeten zal een kind dus een positief gevoel geven – omdat hij hiervoor beloond worden. Het gebeurt dan al snel dat het leegeten van het bord een gewoonte wordt. Iemand blijft dooreten, zonder dat hij eigenlijk nog honger heeft.

Daarentegen kan voeding ook negatieve gevoelens veroorzaken, waardoor mensen bepaalde gerechten of voedingsmiddelen juist niet lekker vinden. Hierbij kan je denken dat een kind gedwongen wordt om een hele lading spruitjes op te eten, terwijl hij dit niet lekker vindt. Wanneer dit meerdere malen gebeurt, kan het kind een levenslange afkeer krijgen van spruiten.

De voedselgewoonte van een zorgvrager wordt mede bepaald door de genotswaarde van de maaltijd. Zo spelen smaak, kleur, geur, temperatuur en samenstelling van de voeding een grote rol daarin. Wanneer het gerecht lekker is, netjes is opgediend en bovendien de juiste temperatuur, kleur, geur en textuur heeft, wordt de eetlust van iemand aangewakkerd. Smaak is een heel persoonlijk iets, en er is geen definitie van een lekkere smaak te geven. Zo zal de ene persoon witlof als lievelingseten bestempelen, terwijl een ander er niets van wilt weten.

Zo kan de eetlust van een zorgvrager bij een instelling (of het nu een ziekenhuis, verzorgingshuis of verpleeghuis is) verminderen, omdat hij het eten daar gewoon niet lekker vindt. Dan zal de zorgvrager minder eten en valt hij uiteindelijk af. Maar het kan ook zo zijn dat de zorgvrager blij is dat hij niet meer hoeft te koken, of dat hij het instellingseten lekker vindt, waardoor hij juist meer eet dan hij normaal gesproken zou doen.

Problemen van de zorgvrager met de afhankelijkheid

Het komt voor dat zorgvragers (tijdelijk al dan niet continu) afhankelijk zijn van de hulp van anderen bij het eten en drinken. Dit kan bij zorgvragers emoties oproepen en ervoor zorgen dat de eetlust afneemt of juist toeneemt. Het wordt vaak gezien dat zorgvragers die tijdelijk of voor altijd afhankelijk zijn van hulp bij eten en drinken de volgende reacties laten zien:
  • De zorgvrager is ongelukkig in zijn afhankelijke situatie. Hij kan de situatie zelfs als vernederend ervaren, vooral als bijvoorbeeld een jonge verpleegkundige of een stagiaire hem komt helpen eten en drinken. Het is voor zorgvragers bovendien ook kwetsend als degene die hem/haar helpt met eten, op een kinderlijke manier tegen de zorgvrager praat.
  • De zorgvrager kan zich flink schuldig voelen dat hij hulp nodig heeft met eten en drinken. “De verpleging heeft het al zo druk, en dan moeten ze mij ook nog helpen met de maaltijd.” Dit schuldgevoel kan nog versterkt worden wanneer de zorgvrager het idee heeft of de indruk krijgt dat de zorgverlener haast heeft. Zeker in dat laatste geval zal de zorgvrager aangeven dat hij genoeg gegeten heeft, terwijl hij eigenlijk nog honger heeft.
  • Zorgvragers die geholpen worden met de maaltijd kunnen zowel verbaal als fysiek agressief reageren. De zorgvrager is dan niet in staat de situatie te verwerken en vraagt zich af waarom juist hij geholpen moet worden met eten. Dit wordt vaak gezien nadat iemand door een verlamming of een CVA niet meer in staat is om zelfstandig te eten. Hij zal dan het blad wegduwen of het eten uitspugen. Ook verbaal agressief gedrag komt voor, door bijvoorbeeld de zorgverlener uit te schelden.
  • De zorgvrager die hulp nodig heeft met voeding kan zich afhankelijk gaan opstellen en zich aan alles aanpassen. Hij zal zelfs dooreten als hij al heeft aangegeven dat hij genoeg heeft gehad – maar als de zorgverlener gewoon door blijft gaan met eten geven.

Eetlust en honger

Eetlust kan je ook omschrijven als ‘zin om te eten’. Iedereen heeft op regelmatige tijden trek in eten, omdat hij allerlei activiteiten verricht. De eetlust kan variëren en veranderen. Zo zal een zwangere vrouw door veranderde hormoonspiegels juist zin krijgen in bepaalde voedingsmiddelen. Ook zal iemand die flink sport vaker honger of trek hebben dan iemand die de hele dag op de bank zit. Honger is te omschrijven als een leeg gevoel in de maag, dat gepaard gaat met samentrekkingen en gerommel van de maag. Dit gevoel wordt door de meeste mensen als onaangenaam omschreven, en kan zelfs aanleiding geven tot pijn in de bovenbuik. Ook kan je eetlust hebben zonder dat je daadwerkelijk honger hebt.

Geeuwhonger

Geeuwhonger, ook wel acorie genoemd, is een ander soort honger. Dit is vaak een symptoom van een ziektebeeld, zoals vaak bij suikerziekte of een te snel werkende schildklier wordt gezien. Zorgvragers met geeuwhonger hebben aanvallen van hevige honger, waarbij ze in staat zijn grote hoeveelheden voedsel te eten.

Gebrek aan eetlust bij volwassenen

De eetlust bij volwassenen kan om veel verschillende redenen verminderd zijn.
  • Als symptoom van een ziekte, maar ook als apart verschijnsel. Als verpleegkundige moet je op de hoogte zijn van de ziektebeelden, medicamenten en behandelingen waarbij een gebrek aan eetlust kan optreden.
  • Bepaalde medicijnen kunnen de smaak en geur doen veranderen, waardoor de maaltijden anders smaken. Ook dan heb je als verpleegkundige de taak om achter de beleving en wensen van de zorgvrager te komen. Dit doe je heel makkelijk door vragen te stellen, maar ook door hem of haar te observeren.
  • Psychische en/of sociale problemen kunnen ook een gebrek aan eetlust veroorzaken. Hierbij kan je denken aan spanningen, stress, heimwee of angst.
  • Wanneer een zorgvrager ziek is, kan het gebrek aan eetlust zowel een gevolg zijn van psychosociale als van lichamelijke oorzaken zijn.

Lichamelijke oorzaken van verminderde eetlust

Er zijn diverse lichamelijke oorzaak die de eetlust van zorgvragers kunnen verminderen:
  • pijn
  • medicijngebruik
  • misselijkheid en/of braken
  • kauwproblemen
  • slikproblemen
  • koorts
  • bestraling (bij kanker)
  • inactiviteit (bijvoorbeeld bedlegerigheid)
  • aandoeningen van het spijsverteringskanaal, hoofd- en halsgebied, neurologische aandoeningen en schildklierproblemen
  • roken
  • alcoholisme

Als verpleegkundige kan je hierop inspelen door na te gaan of de zorgvrager last heeft van één of meer van bovenstaande factoren. Indien mogelijk kan je de oorzaak wegnemen, of het hier met de zorgvrager over hebben om ervoor te zorgen dat de eetlust weer terugkeert.

Psychosociale oorzaken van verminderde eetlust bij volwassenen

Volwassen zorgvragers kunnen daarnaast ook last hebben van psychosociale oorzaken die de eetlust verminderen:
  • Heimwee naar huis en verandering van omgeving en dus ook van gewoonten
  • verdriet en boosheid in verband met de ziekte die hij doormaakt
  • angst en onzekerheid over de ziekte, onderzoeken en hoe de toekomst eruit komt te zien
  • een slechte sfeer op de afdeling of thuis
  • eenzaamheid, depressiviteit
  • verveling

Gebrek aan eetlust bij kinderen

Bij kinderen kunnen de oorzaken van gebrekkige eetlust verschillen van de verminderde eetlust bij volwassenen. In principe geldt dat de psychosociale en lichamelijke oorzaken die bij volwassenen genoemd zijn, ook gelden voor een verminderde eetlust bij kinderen. Bij kinderen kan je daarnaast ook nog denken aan de volgende oorzaken van een verminderde eetlust:
  • een vieze luier
  • vermoeidheid en slaperigheid
  • heimwee
  • te druk en opgewonden zijn voor en tijdens de maaltijd
  • problemen op school
  • problemen met vriendjes
  • voor de maaltijd teveel gesnoept hebben
  • voor de maaltijd teveel gedronken hebben
  • op onregelmatige tijden of te laat eten
  • problemen om de maaltijd te eten als er vreemden bij zijn
  • de maaltijd is anders klaargemaakt dan het kind van huis uit gewend is

De eetlust bevorderen

Om de eetlust van zorgvragers te bevorderen, is het belangrijk dat je de oorzaak of de oorzaken weet op te sporen die het gebrek aan eetlust veroorzaakt. Om hierachter te komen ga je in gesprek met de zorgvrager. Eten is voor eigenlijk iedereen een gemakkelijk onderwerp om over te praten. Wanneer een zorgvrager echter veel praat over eten, of hier bijvoorbeeld over klaagt, kan dit ook betekenen dat hij ontevreden is over andere aspecten van de verleende zorg. Hou dit altijd in je achterhoofd als verpleegkundige en ga, indien nodig, hierover het gesprek aan met de zorgvrager.

Aandachtspunten om de eetlust te bevorderen

Als verpleegkundige zijn er een aantal aandachtspunten die je in acht kunt nemen wanneer je de eetlust van een zorgvrager wilt bevorderen of vergroten.
  • Zo kan je samen met de zorgvrager overleggen hoe je de maaltijd opdient. De ene persoon wil alle voeding door elkaar, terwijl iemand anders het liefst alle voedingsmiddelen gescheiden van elkaar op het bord heeft liggen.
  • Een half uur voor de maaltijd kan je de zorgvrager een kopje heldere bouillon zonder vulling aanbieden. Ook, indien mogelijk, een alcoholisch drankje. Dit zorgt ervoor dat iemand meer honger krijgt.
  • Laat de zorgvrager, indien deze dit wenst, voor de maaltijd zijn handen en gezicht wassen.
  • Zorg ervoor dat het eten op een verzorgde manier is opgediend. Een vies bord of eten dat plompverloren op het bord is gegooid, zal de eetlust doen afnemen.
  • Laat de zorgvrager een goede houding aannemen.
  • Eet de maaltijd samen met de zorgvrager aan tafel.
  • Zorg voor een goede sfeer tijdens het eten. Spanning of haast kan de eetlust doen afnemen.
  • Geef de zorgvrager kleine en gezonde tussendoortjes, maar geeft dit niet teveel en ook niet vlak voor het eten.
  • Je kan de zorgvrager vijf kleinere maaltijden verdeeld over de dag geven, in plaats van drie grotere maaltijden.

Aandachtspunten eetlust bevorderen bij kinderen

Naast bovenstaande aspecten kan je de eetlust van kinderen ook bevorderen door onderstaande aandachtspunten op te volgen:
  • Geef gezonde tussendoortjes op vaste tijden en niet vlak voor het eten.
  • Spreek met de ouders van het kind af wanneer het kind als tussendoortje een snoepje mag hebben, bijvoorbeeld na het eten of voor het tandenpoetsen).
  • Geef zo weinig mogelijk tussendoortjes met kleurstoffen en suiker, maar geef liever een rijstwafel, soepstengel, fruit of een ander gezond product.
  • Geef de maaltijden op vaste tijdstippen en drie tot vijf keer per dag.
  • Laat het kind zo veel mogelijk zelfstandig eten en drinken.
  • Bij jonge kinderen moet je er als verpleegkundige voor zorgen dat de maaltijd niet te heet wordt opgediend.
  • Geef eten dat minder heet gekruid is en doe ook minder zout op de voeding.
  • Je kan een spelletje maken van het eten geven, door bijvoorbeeld een raadspelletje te doen. Wanneer het kind een goed antwoord geeft, moet hij een hapje nemen.
  • Zorg voor een rustige en gezellige sfeer aan tafel, waarbij ook het kind inbreng heeft en aandacht krijgt.
  • Laat zelf het juiste eetgedrag zien. Complimenteer het kind ook regelmatig als hij het goed doet. Dit werkt veel beter dan het kind te corrigeren wanneer het iets fout doet.

Lees verder

© 2020 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Visies binnen de zorgBinnen de zorg zijn vele visies die een eigen kijk hebben op het verplegen van zorgvragers. Er zijn drie visies die op h…
Verpleegkunde: zorgvragers stimuleren tot bewegenVerpleegkunde: zorgvragers stimuleren tot bewegenIedereen weet dat bewegen gezond is en dat het veel lichamelijke functies bevordert. Zorgvragers die ziek zijn, zijn er…
Verpleegkunde: een zorgvrager met diarree verzorgenVerpleegkunde: een zorgvrager met diarree verzorgenDiarree is een aandoening die voor veel ongemak kan zorgen. Zeker voor zorgvragers die in een instelling (verpleeghuis,…
Eetlust: opwekken en verminderenEetlust: opwekken en verminderenEetlust: opwekken, vermeerderen en verminderen. De eetlust wordt door de maag voortgebracht: wanneer de maag lange tijd…

Borstvoeding: voordelen voor de gezondheid van moedermelkBorstvoeding: voordelen voor de gezondheid van moedermelkMoedermelk biedt de ideale voeding voor zuigelingen. Het heeft een bijna perfecte mix van vitamines, eiwitten en vet; al…
Speeksel: functie, te weinig of te veel en speekselklierenSpeeksel: functie, te weinig of te veel en speekselklierenVoor de speekselproductie hebben mensen twee oorspeekselklieren (glandula parotis), twee onderkaakspeekselklieren (gland…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Silviarita, Pixabay
  • Zorgpad
  • Eigen ervaringen
  • https://www.ze.nl/artikel/243309-eetlust-verhogen-zo-doe-je-dat-op-een-gezonde-manier
  • https://www.malnucare.nl/als-eten-een-zorg-wordt/eetlust-bevorderen.htm
  • https://www.voedingenkankerinfo.nl/voedingstips-bij-slechte-eetlust-en-snel-een-vol-gevoel/
  • https://www.goedgevoedouderworden.nl/tips-bij-minder-eetlust/

Reageer op het artikel "Verpleegkunde: de eetlust bevorderen bij patiënten"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Gepubliceerd: 05-03-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Verpleegkundige taken
Bronnen en referenties: 7
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!