Verpleegkunde: de urinelozing en urine observeren

Verpleegkunde: de urinelozing en urine observeren Als verpleegkundige ben je het eerste contact van de zorgvrager en sta je als professional het dichtst bij de zorgvrager. Je bent meerdere keren per dag in contact met de zorgvrager, bent degene die observaties doet en je bent daarnaast ook het eerste aanspreekpunt van de zorgvrager als hij vragen heeft. Eén van de taken die je als verpleegkundige hebt, is de urinelozing (mictie) en de urine van de zorgvrager observeren. Hierbij kijk je niet alleen naar de hoeveelheid urine die iemand produceert, maar ook of er mogelijk afwijkingen aan de urine te zien zijn (kleur, geur, helderheid). Aan jou de taak om, indien nodig, interventies toe te passen en de arts te attenderen op afwijkingen aan de urine.

Inhoud


Waar let je op bij de urinelozing en observatie van urine

Als verpleegkundige let je op een aantal dingen als het gaat om urinelozing en urine. Zo let je bij de urinelozing, ook wel mictie genoemd, op de frequentie, hoeveelheid en eventuele bijzonderheden. De urine wordt geobserveerd op kleur, helderheid en geur.

Frequentie van urinelozing

Hoe vaak iemand naar het toilet gaat per dag, verschilt van persoon tot persoon. Dit is vooral afhankelijk van hoeveel vocht iemand opneemt via drinken, voeding en eventuele infusen. Een mens krijgt aandrang tot urineren als de blaas ongeveer 250 ml urine bevat. De blaas heeft echter een veel grotere capaciteit, en kan dus meer urine bevatten. Gemiddeld genomen gaat een volwassen persoon vijf keer of vaker naar het toilet op een dag. Daarbij gaan de meeste mensen voor de eerste keer naar het toilet als ze ís morgens net uit bed komen. De andere momenten waarop de meeste mensen naar de wc gaan, zijn rondom de maaltijden en ís avonds voordat ze naar bed gaan.

Wanneer men koffie, thee en alcohol drinkt, wordt de blaas geprikkeld door stoffen die zich in dit drinken bevinden. Daardoor gaat iemand ook vaker naar het toilet. Wanneer iemand kleine beetjes plast, is dit vaak een teken dat er een blaasontsteking aanwezig is. Andere symptomen van een blaasontsteking zijn een pijnlijk en branderig gevoel tijdens en vlak na het plassen.

Mensen die vocht vasthouden door wat voor oorzaak dan ook, plassen niet vaak, de totale hoeveelheid urine die zij produceren is dan ook minder dan normaal.

Hoeveelheid van de urinelozing

De gemiddelde uitscheiding van urine (diurese genoemd) bij een gezond, volwassen persoon, is 1,2 tot 1,5 liter per 24 uur. De hoeveelheid hangt af van hoeveel vocht iemand inneemt en hoeveel hij afgeeft via andere uitscheidingsorganen (transpiratie, diarree, overgeven, uitademingsvocht). ís Nachts is de urineproductie minder dan overdag, maar het lichaam maakt wel 24 uur per dag urine aan.

In sommige gevallen is het belangrijk dat de precieze hoeveelheid 24-uursurine wordt gemeten. Dit wordt altijd in opdracht van de arts gedaan, en wordt bijvoorbeeld geregistreerd om te kijken of de nieren nog goed functioneren. De urine die door de zorgvrager wordt uitgescheiden, bewaar je dan in een bokaal. De hoeveelheid urine per etmaal meet je bijvoorbeeld van 8 uur ís morgens tot 8 uur de volgende ochtend. Je noteert dan de totale hoeveelheid urine en de tijd op een verzamellijst in het zorgdossier. Dan zet je bijvoorbeeld neer: 9.00 uur ís morgens: 150 ml urine.

Er zijn aandoeningen, zoals hartafwijkingen of een slechte nierfunctie, en gebruik van bepaalde medicijnen die ervoor zorgen dat de hoeveelheid urine kan veranderen. Maar ook onvoldoende drinken of een ernstige bloeding kan ervoor zorgen dat iemand minder urine produceert dan normaal.

Wanneer de hoeveelheid urine per etmaal afwijkt van normaal, worden hiervoor de volgende termen gebruikt:
  • Oligurie: minder dan 500 ml urineproductie per 24 uur
  • Anurie: minder dan 50 ml urineproductie per 24 uur
  • Polyurie: meer dan 2 liter urine per 24 uur
  • Nycturie: de urineproductie neemt in de nacht toe

Bijzonderheden bij de urinelozing

Wanneer je als verpleegkundige de urinelozing observeert, ga je ook na of er nog bijzonderheden zijn, zoals moeilijk kunnen plassen of uitplassen, pijn bij het plassen en problemen met de continentie. Dit doe je door in gesprek te gaan met de zorgvrager en hier direct naar te vragen. Zo kan je bijvoorbeeld vragen of de zorgvrager in staat is zijn plas goed op te houden, of dat hij af en toe last heeft van ongewenst urineverlies. Deze antwoorden moet je altijd in het zorgdossier van de zorgvrager bijschrijven, ook dien je deze observaties nog mondeling aan de leidinggevende door te geven.

Kleur van de urine

Normaal gesproken is urine lichtgeel tot strogeel van kleur. Urine die sterk geconcentreerd is, is donkerder van kleur. De eerste ochtendurine is vaak donkerder van kleur, omdat er ís nachts minder urine geproduceerd wordt en de hoeveelheid afvalstoffen dan geconcentreerder is. Ook door bepaalde voedingsmiddelen of medicijnen kan urine van kleur veranderen. Zo zorgen rode bieten er vaak voor dat de urine rood van kleur wordt, en bepaalde medicijnen die gebruikt worden voor onderzoek kunnen voor een blauwe kleur urine zorgen.

De meest voorkomende afwijkingen van de urinekleur zijn:
  • Heldere en lichtgekleurde urine: wanneer de concentratie van de afvalstoffen in de urine laag is, bij een hoge productie
  • Donkergele urine: bij een minimale productie waarbij de concentratie afvalstoffen hoog is
  • Donkerbruin met geel schuim: dit duidt op een hoog gehalte aan galkleurstof (bilirubine) in de urine
  • Roodbruin vleesnatkleurig: bloed in de urine

Helderheid van urine

Wanneer iemand net naar het toilet is geweest, is urine helder en doorzichtig. Bij een urineweginfectie (een infectie aan de blaas of aan het nierbekken) is de urine troebel. Als er slijmproppen in de urine drijven kan er sprake zijn van een beginnende infectie, maar dit kan ook veroorzaakt worden door vaginale afscheiding of sperma. De urine kan ook troebel worden wanneer deze te lang bewaard wordt. Bij vrouwen die ongesteld zijn, kan het voorkomen dat er wat bloed in de urine aanwezig is.

Geur van de urine

De urine die net geloosd is moet licht aromatisch ruiken. Bepaalde voedingsmiddelen, zoals asperges, kunnen de geur van urine beïnvloeden. Bij een urineweginfectie ruikt de urine vaak sterk naar ammoniak. Als de urine naar aceton (een zoetige geur) ruikt, is er sprake van een ernstige ontregeling door suikerziekte (diabetes mellitus). Ook ruikt geconcentreerde urine vaak wat sterker dan licht geconcentreerde urine.

Urineren (mictie) bevorderen op natuurlijke manieren

Er zijn medicijnen op de markt die ervoor kunnen zorgen dat het urineren makkelijker verloopt. Maar voordat er tot medicatie wordt overgegaan, kan er geprobeerd worden om de mictie op natuurlijke manieren te bevorderen bij zorgvragers. Let er wel altijd op dat de medische situatie van de zorgvrager het toelaat om deze manieren toe te passen. Mocht je hierover twijfelen, neem dan contact op met de behandelend arts van de betreffende zorgvrager.

Om de urineproductie van de zorgvrager te bevorderen, moet je eerst weten wat het normale mictiepatroon van deze persoon is. Wanneer er problemen ontstaan bij de mictie, zijn er natuurlijke maatregelen om de mictie te bevorderen. Zorgvragers kunnen om diverse redenen moeite hebben
met plassen, bijvoorbeeld doordat:
  • Ze in een andere omgeving verblijven dan ze gewend zijn
  • De liggende houding of het op de po zitten problemen geeft
  • Ze onvoldoende privacy hebben
  • Ze door de aanwezigheid van andere personen moeilijk kunnen ontspannen
  • Er een onderliggende aandoening is, zoals een blaasontsteking

Natuurlijke middelen of maatregelen om de urinelozing te bevorderen, zijn:
  • Veel lichaamsbeweging
  • Zorg voor een prettige houding tijdens het urineren. Het beste is om goed rechtop te zitten met een goede ondersteuning
  • Zorg voor voldoende privacy, streef naar rust en afzondering
  • Drink voldoende vocht, minimaal 1,5 tot 2 liter vocht per etmaal. Eventueel kan er een vochtbalans bijgehouden worden
  • Geef vooral voeding dat rijk is aan vocht, zoals peer, komkommer, meloen, selderij
  • Zo min mogelijk zout toevoegen aan de maaltijden, zout zorgt ervoor dat er vocht wordt vastgehouden
  • Bespreek eventuele schaamtegevoelens met de zorgvrager
  • Laat de kraan zachtjes lopen
  • Indien bedrust: biedt een lauwe po aan i.p.v. een koude, of doe lauw water in de po
  • Bij een mannelijke zorgvrager: staand urineren gaat vaak beter dan zittend urineren
  • Bij een vrouwelijke zorgvrager: op een postoel of op het toilet laten plassen indien toestand dit toelaat.

Wanneer de zorgvrager na bovenstaande natuurlijke middelen nog niet goed genoeg kan urineren, neem dan contact op met de leidinggevende. Eventueel kan een arts ook besluiten om een katheter in te brengen.

Lees verder

© 2020 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Urine en onderzoek: betekenis medische termenUrine en onderzoek: betekenis medische termenDe termen die op een formulier voor laboratoriumonderzoek staan zijn niet voor iedereen bekend. Het zijn niet alleen de…
Verpleegkunde: verandering signaleren bij persoonlijke zorgVerpleegkunde: verandering signaleren bij persoonlijke zorgAls verpleegkundige verleen je persoonlijke (lichamelijke) zorg aan jouw zorgvragers. Tijdens deze persoonlijke zorg is…
Een gewassen plas opvangen: wat is dat, hoe doe je dat?Een gewassen plas opvangen: wat is dat, hoe doe je dat?Voor onderzoek van de urine bij de huisarts of op het laboratorium is vaak gewassen plas nodig. Wat is een gewassen plas…
Prostaatontsteking: symptomen en behandelingProstaatontsteking: symptomen en behandelingEen acute of chronische ontsteking van de prostaat, is meestal het gevolg van een infectie. Acute prostaatontsteking wor…

Verpleegkunde: de zorgvrager ondersteunen bij het wassenVerpleegkunde: de zorgvrager ondersteunen bij het wassenAls verpleegkundige is het een van de taken om de zorgvrager te helpen bij het wassen en baden. Wanneer de zorgvrager hi…
Duloxetine: een medicijn bij o.a. depressie en/of zenuwpijnDuloxetine: een medicijn bij o.a. depressie en/of zenuwpijnVeel mensen voelen zich weleens neerslachtig. Dit kan verschillende oorzaken hebben en gaat meestal na een tijdje weer o…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Frolicsomepl, Pixabay
  • Zorgpad
  • Eigen ervaringen
  • https://www.zorgvoorbeter.nl/hygiene/richtlijnen-infectiepreventie/richtlijn-urinelozing-stoelgang
  • https://www.rivm.nl/documenten/wip-richtlijn-urinelozing-en-stoelgang-vwk
  • https://www.nursing.nl/7-vragen-over-urinelozing-en-stoelgang-bij-ouderen/

Reageer op het artikel "Verpleegkunde: de urinelozing en urine observeren"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Laatste update: 15-06-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Verpleegkundige taken
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!