Verpleegkunde: de zorgvrager ondersteunen bij het wassen

Verpleegkunde: de zorgvrager ondersteunen bij het wassen Als verpleegkundige is het een van de taken om de zorgvrager te helpen bij het wassen en baden. Wanneer de zorgvrager hier zelf helemaal niet meer toe in staat is, neem je deze zorg volledig over. Het wassen van een zorgvrager kan erg lastig zijn voor de zorgvrager, omdat hij zich letterlijk aan jou als verpleegkundige moet blootgeven. Daarom is het van belang een zeer professionele houding te hebben en ervoor te zorgen dat de zorgvrager zich veilig voelt bij jou. Als je de zorgvrager gaat helpen met wassen en/of baden, zijn er een aantal dingen waar je rekening mee dient te houden. Zo moet je zorgen voor een goede hygiëne, dat je de juiste materialen gebruikt, de privacy van de zorgvrager waarborgt enzovoort.

Inhoud


Dagelijkse wasbeurt

Een dagelijkse wasbeurt van een zorgvrager bestaat uit het wassen van het gezicht (denk hierbij ook aan de neus en oren), de borst, rug, armen, buik, benen, stuit en genitaliën. Bij het wassen van een zorgvrager moet je als verpleegkundige uitgaan van drie simpele basisprincipes:
  • Was altijd van schoon naar vuil
  • Was van boven naar beneden (van gezicht naar de tenen)
  • Was van ver van je af naar jezelf toe

Aandachtspunten bij het wassen

Als verpleegkundige zijn er een aantal aandachtspunten die je in acht moet nemen als je de zorgvrager ondersteunt of helpt bij het wassen of baden.
  • Bij een incontinente zorgvrager (urine of ontlasting) draag je altijd (niet-steriele) handschoenen
  • Bij wondjes aan je eigen handen dien je ook altijd niet-steriele handschoenen te dragen
  • Laat de zorgvrager zoveel mogelijk zelf doen, ook al neemt dit meer tijd in beslag. Als de zorgvrager zelf doet wat hij nog kan doen, zorgt dit voor een versterkt gevoel van eigenwaarde
  • Wanneer de zorgvrager te vermoeid wordt, kan je sommige onderdelen van de verzorging tot later uitstellen.
  • De zorgvrager was je eerst altijd helemaal aan de voorkant, waarna je hem laat draaien en de achterkant wast. Materialen die je gebruikt hebt om de voorkant te wassen, gebruik je niet voor de achterkant, en andersom.
  • De zorgvrager kan zich schamen omdat hij hulp nodig heeft bij het wassen. Maak de situatie dan ook altijd zo dat de zorgvrager zich veilig voelt. Dit doe je door hem of haar professioneel te benaderen en door privacy en gevoelens bespreekbaar te maken. Ook al heeft de zorgvrager een raar uiterlijk, stinkt hij, of wat dan ook: dit laat je nooit aan de zorgvrager merken.

Waarom kan de zorgvrager zich niet zelf wassen?

Er zijn diverse redenen en oorzaken te bedenken waarom een zorgvrager zichzelf niet kan wassen. De oorzaken worden onderverdeeld in drie soorten, namelijk vaardigheidstekort, kennistekort of motivatietekort.

Vaardigheidstekort

Een zorgvrager heeft een vaardigheidstekort bij het wassen in de volgende situaties:
  • Hij mist de vaardigheid om zich te wassen omdat hij daar lichamelijk niet toe in staat is. Denk bijvoorbeeld aan twee gebroken armen of een dwarslaesie. Jij moet de zorg overnemen van de zorgvrager
  • De zorgvrager heeft bijvoorbeeld zijn arm gebroken en weet nu niet hoe hij zich moet wassen met die gebroken arm. De zorgvrager heeft dan instructie nodig, waarbij je de handelingen voordoet en laat zien welke lichaamsdelen hij zelf nog kan wassen.

Kennistekort

Met bepaalde doelgroepen, zoals mensen met een verstandelijke beperking of cliënten met een vorm van dementie, kan je te maken krijgen met het feit dat ze de kennis missen over hoe ze zich goed kunnen wassen. Denk hierbij aan:
  • Jonge kinderen hebben vaak een kennistekort. Je geeft ze dan voorlichting en informatie, zoals te vertellen waarom je pas als laatste de stuit en de genitaliën wast, en waarom je eerst met je gezicht start.
  • Vrouwelijke zorgvragers kan je bovendien uitleggen waarom de vagina niet met zeep wordt gewassen. Dat tast namelijk de zuurgraad van de vagina aan, zeker wanneer een zorgvrager een lage weerstand heeft. Wassen met zeep, zeker in combinatie met een lage of verminderde weerstand, kan een schimmelinfectie rond de vagina veroorzaken.

Motivatietekort

De derde categorie bevat het motivatietekort. Zorgvragers kunnen een motivatietekort hebben om zich te wassen. De zorgvrager bezit dan wel de vaardigheid en de kennis om zich te wassen, maar is niet gemotiveerd genoeg om zichzelf te wassen. Hij ziet bijvoorbeeld het nut van wassen niet in, of is er moeilijk toe aan te zetten. Wanneer je zorgvragers met een motivatietekort begeleidt, hou je rekening met de volgende aspecten:
  • Ga altijd uit van de gewoonten en gebruiken van de zorgvrager van voordat hij ziek werd
  • Besef als verpleegkundige altijd dat verwarde, passieve en sombere zorgvragers vaak geen positief zelfbeeld hebben en dat het een negatief effect heeft op dat zelfbeeld als ze gedwongen worden om onder de douche te gaan of om zich te moeten wassen.

Daarnaast is het soms best lastig om als verpleegkundige om te gaan met zorgvragers die weinig aandacht besteden aan hun persoonlijke verzorging. Vraag aan de zorgvrager hoe vaak hij zich minimaal wil wassen en wat zijn maximum per week is. Bespreek met het team collega’s wat jullie minimaal en maximaal willen bereiken. Daarna bespreek je de hoeveelheid haalbare wasbeurten per week met de zorgvrager, maak daar concrete afspraken over en schijf deze op in het verpleegplan.

Hulpmiddelen bij het wassen

Er zijn veel hulpmiddelen op de markt die de zorgvrager kunnen helpen om zichzelf te wassen en/of te baden. Denk hierbij aan een rugborstel of matjes voor in bad om niet uit te glijden. Er zijn echter ook zorgvragers die aan deze hulpmiddelen niet genoeg hebben. Soms moet het huis aangepast worden om de persoonlijke verzorging uit te kunnen voeren, zodat de douchacabine bijvoorbeeld groter wordt of er een andere douchebak geïnstalleerd kan worden. Voor in bad en onder de douche zijn er verschillende hulpmiddelen om de veiligheid van de zorgvrager te vergroten, zoals een douchestoel.

Minder mobiele zorgvragers, zorgvragers met valgevaar of zorgvragers met een beperking kunnen baat hebben bij hulpmiddelen, zoals:
  • Beugels en handsteunen die ervoor zorgen dat de zorgvrager makkelijker in- en uit bad en de douchecabine kan stappen
  • Douchekrukken en douchestoelen voor onder de douche. Er zijn ook speciale stoelen voor in bad, die goed schoon te maken zijn, water doorlaten en niet roesten. Zo kan de zorgvrager niet wegglijden en vallen.
  • Een thermostatische mengkraan (ook wel thermostaatkraan genoemd) waarmee je de temperatuur van het water goed kan instellen. De temperatuur moet echter altijd nog gecontroleerd worden, omdat de kraan ongemerkt versteld kan zijn.
  • Antislipmatten. Deze zijn verkrijgbaar in allerlei soorten en maten
  • Handige hulpmiddelen voor mensen die maar één arm goed kunnen gebruiken, zoals een zeeppompje en een matje met dubbele zuignapjes om de zeep op te leggen.
  • Rechte en gebogen badborstels, waardoor de zorgvrager makkelijk alle delen van zijn lichaam kan bereiken met maar één hand.

Daarnaast zijn er eventueel nog grote aanpassingen te doen, zoals een douchebak met een lage instap of een speciale wastafel voor een zorgvrager die in een rolstoel zit. Ook zijn er speciale kantelspiegels verkrijgbaar die iets naar beneden gericht kunnen worden, zodat ook de zittende zorgvrager zichzelf goed kan zien tijdens de persoonlijke verzorging.

Wasdoekjes

In de zorg wordt vaak gebruik gemaakt van wasdoekjes in plaats van washandjes, handdoeken en water. Redenen voor het gebruik van wasdoekjes:
  • De fysieke belasting bij gebruik van wasdoekjes is tot wel 25% minder dan bij een wasbeurt met waskom. De fysieke belasting geldt zowel voor de verpleegkundige als voor de zorgvrager.
  • Waar vier handelingen (zeep aanbrengen, naspoelen, drogen, insmeren met lotion) gebruikt worden bij het gebruik van washandjes, handdoeken en water, wordt het met de wasdoekjes in één handeling gedaan. Hierdoor duurt een wasbeurt geen 20 tot 25 minuten meer, maar 13 tot 15 minuten.
  • Het risico op kruisbesmetting wordt verminderd door gebruik van wasdoekjes.

De manier van wassen met wasdoekjes staat ook bekend als verzorgend wassen.

Verzorgend wassen op bed

Voordat je de zorgvrager op bed kunt wassen, leg je als verpleegkundige alle benodigdheden klaar. De volgende materialen heb je nodig:
  • 1 pakje washandjes of -doekjes (5 of 8 stuks)
  • handschoenen (niet-steriel)
  • overschort
  • bij incontinentie: incontinentiemateriaal
  • deodorant naar wens
  • bodylotion naar wens
  • indien nodig: reinigingsschuim of incontinentiedoekjes
  • onderlegger
  • tissue, wanneer huidplooien niet goed drogen. Hier kan ook een handdoekje voor gebruikt worden
  • (schone) kleding
  • wasmand
  • afvalbak

Bij het wassen van een zorgvrager op bed moet je eerst alle benodigdheden klaarzetten, zodat de zorgvrager niet te veel hoeft af te koelen. Je verzorgt in stappen. Als verpleegkundige draag je beschermende kleding (handschoenen en schort) wanneer je handen en/of kleding in contact kunnen komen of komen met lichaamsvocht. Denk hierbij aan bloed, ontlasting, urine, wondvocht. Gebruik de wasdoekjes op de door de zorgvrager gewenste temperatuur. Ze zijn heel goed op te warmen in de magnetron.

Verdeel het wassen in stappen. Zo was je eerst het bovenlichaam (gezicht, hals, bovenste deel borst) en met een tweede doekje de rest van de borst, armen en buik. Verzorg dan eerst het bovenlichaam en help de zorgvrager met aankleden. Met een derde en vierde doekje was je de benen en vervolgens de genitaliën. Als laatste pak je een wasdoekje waarmee je de rug, en vervolgens de billen en stuit wast.

Bedek het gedeelte van het lichaam dat je niet wast steeds met kleding en/of een handdoek. Tijdens het wassen dek je zo veel mogelijk andere blote lichaamsdelen af om de schaamtegevoelens van de zorgvrager te doen afnemen, en zorg je er tegelijkertijd voor dat de zorgvrager niet te veel afkoelt.

De zorgvrager aan de wastafel wassen

Zorgvragers die aan de wastafel gewassen worden, kunnen een deel van de handelingen vaak zelfstandig uitvoeren. Zorg dat je goed weet bij welke handelingen de zorgvrager ondersteuning nodig heeft. Alle benodigdheden voor het wassen leg je vooraf klaar in de buurt van de wastafel, zorg hierbij dat de zorgvrager voldoende tijd heeft om zich te wassen. Zorg er ook altijd voor dat de zorgvrager kan gaan zitten of dat hij zich aan een stang kan vasthouden.

De zorgvrager helpen met baden

Het is wetenschappelijk bewezen dat een bad ontspannend en pijnverlichtend werkt. Voor zorgvragers kan het dan ook zeer goed zijn om in bad te liggen. Let bij het baden wel altijd op de veiligheid van de zorgvrager, zoals een steun waaraan hij zich vast kan houden en antislipmatjes op de vloer en in het bad. Ook de temperatuur van het bad moet gecontroleerd worden, vooral bij jonge kinderen, oudere zorgvragers en zorgvragers met een verstandelijke beperking. Ook bij gebruik van een thermostaatkraan moet de temperatuur gecontroleerd worden. Wanneer een zorgvrager in bad zit, blijf je altijd bij hem. Dit omdat de zorgvrager door de warmte onwel kan worden, of door een eventuele medische oorzaak waarbij het nodig is dat hij altijd onder toezicht in bad zit.

Een zorgvrager helpen met douchen

Doucheruimtes staan erom bekend klein te zijn. Daarom is douchen voor sommige zorgvragers erg ongemakkelijk. Een zorgvrager is gebaat bij een steun aan de muur, een kruk of stoel en een antislipmat op de vloer. In de thuiszorg kan je een douchestoel vaak lenen bij de thuiszorgwinkel. Ook tijdens het douchen kan een zorgvrager onwel worden door de warmte. Vooral oudere en jongere zorgvrager, en zorgvragers met een verstandelijke beperking, hebben moeite de watertemperatuur correct af te stellen. Stel daarom altijd zelf de juiste temperatuur in en controleer de temperatuur ook.

Geslachtsorganen wassen met water

Bij het wassen van geslachtsorganen – zowel bij mannen als vrouwen – bedek je het lichaam tussendoor steeds met een handdoek, om schaamtegevoelens bij de zorgvrager te voorkomen. Gebruik bij het wassen van de geslachtsorganen en stuit een aparte waskom met schoon water en een aparte handdoek en apart washandje. Gebruik nooit zeep voor het wassen van de mannelijke en vrouwelijke geslachtsorganen, omdat dit voor irritatie kan zorgen.

Vrouwelijke geslachtsorganen wassen

Wanneer je de vrouwelijke zorgvrager gaat ondersteunen bij het wassen van de geslachtsorganen, was je eerst de liezen, de schaamheuvel (van boven naar beneden in één richting) en vervolgens was je de buitenkant van de schaamlippen. Gebruik voor elke streek die je doet een schoon stukje van de washand om te voorkomen dat er micro-organismen vanuit de anus in de urinewegen terecht komen.

Daarna draai je de washand een slag, spreid je met de ene hand de schaamlippen en was je tussen de schaamlippen van boven naar beneden. Was de binnenkant van de schaamlippen niet met zeep, dit verstoort de zuurgraad van het slijmvlies waardoor infecties kunnen ontstaan. Spoel en droog in dezelfde volgorde vervolgens de geslachtsorganen af. Droog de liezen en tussen de schaamlippen deppend.

Mannelijke geslachtsorganen wassen

Wanneer je de geslachtsorganen van een man gaat wassen, begin je bij het wassen van de liezen, het scrotum (de balzak) en de penis. Gebruik geen zeep. Draai de washand een slag en trek de voorhuid van de penis voorzichtig terug en was de eikel. Spoel en droog alles in dezelfde volgorde af. De eikel droog je niet af. Breng de voorhuid daarna weer helemaal terug over de glanspenis.

Wees altijd voorzichtig bij mannen die een vernauwing van de opening van de voorhuid hebben (phimosis). Trek de voorhuid dan niet terug, omdat dit erg pijnlijk en gevaarlijk is. Vooral bij oudere mannen is de eikel erg gevoelig. Rapporteer bijzonderheden in het zorgdossier en geef ze door aan een arts.

Hoe ga je om met een zorgvrager die een erectie heeft tijdens het wassen?
Het kan voorkomen dat een mannelijke zorgvrager tijdens de wasbeurt een erectie krijgt. Besef dat de zorgvrager hier in de meeste gevallen niets aan kan doen, hij zal het vaak nog vervelender vinden dan jij. Mocht de zorgvrager een erectie krijgen, kan je (indien de situatie het toelaat) even weglopen om daarna terug te komen. Wanneer dit niet mogelijk is, vertel je de zorgvrager dat hij zich niet hoeft te schamen en je vraagt hem vriendelijk om zich even om te draaien, zodat je eerst de stuit kunt wassen. Bedek de geslachtsorganen met een handdoek.

De stuit wassen

Bij het wassen van de stuit neem je de volgende stappen:
  • Zeep de washand aan beide kanten in en spoel billen, billen en stuit, van de anus naar de rug. Begin bij het been dat boven ligt, ga van knieholte over de stuit naar de andere knieholte.
  • Draai de washand een slag en was de bilnaad, van het perineum naar de rug toe.
  • Droog alles goed af en controleer de huid op defecten.

Lees verder

© 2020 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Visies binnen de zorgBinnen de zorg zijn vele visies die een eigen kijk hebben op het verplegen van zorgvragers. Er zijn drie visies die op h…
Verpleegkunde: zorgvragers stimuleren tot bewegenVerpleegkunde: zorgvragers stimuleren tot bewegenIedereen weet dat bewegen gezond is en dat het veel lichamelijke functies bevordert. Zorgvragers die ziek zijn, zijn er…
Verpleegkunde: verandering signaleren bij persoonlijke zorgVerpleegkunde: verandering signaleren bij persoonlijke zorgAls verpleegkundige verleen je persoonlijke (lichamelijke) zorg aan jouw zorgvragers. Tijdens deze persoonlijke zorg is…

Verpleegkunde: een zorgvrager met diarree verzorgenVerpleegkunde: een zorgvrager met diarree verzorgenDiarree is een aandoening die voor veel ongemak kan zorgen. Zeker voor zorgvragers die in een instelling (verpleeghuis,…
Verpleegkunde: de urinelozing en urine observerenVerpleegkunde: de urinelozing en urine observerenAls verpleegkundige ben je het eerste contact van de zorgvrager en sta je als professional het dichtst bij de zorgvrager…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Jackmac34, Pixabay
  • https://www.zorgvoorbeter.nl/verzorgend-wassen/werkwijze
  • Zorgpad
  • Eigen ervaringen
  • https://website.thiememeulenhoff.nl/ikzorgerwelvoor/nieuws/werkkaarten/wassen-op-bed.html
  • https://nl.wikibooks.org/wiki/Verpleegkundige_technieken/Bedbad
  • https://www.werkhoudingvvt.nl/verzorging-verpleging/verzorging-verpleging/wassen-in-de-douche-hoe-doe-ik-het-juist/

Reageer op het artikel "Verpleegkunde: de zorgvrager ondersteunen bij het wassen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Laatste update: 15-06-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Verpleegkundige taken
Bronnen en referenties: 7
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!