Wat houdt het Donorschap in?

Wat houdt het Donorschap in? Een donor is iemand die vrijwillig delen van zijn lichaam ter beschikking stelt aan iemand anders. Je kan dan denken aan bloed, bot, hart, long, nier, hoornvlies, huid en sperma. In principe kan je twee groepen donoren onderscheiden: de levende en de dode. Bij de levende kan je denken aan bloed en sperma. Bij de dode kan je denken aan organen. Een donor is iemand die vrijwillig delen van zijn lichaam ter beschikking stelt aan iemand anders. Je kan dan denken aan bloed, bot, hart, long, nier, hoornvlies, huid en sperma. In principe kan je twee groepen donoren onderscheiden: de levende en de dode. Bij de levende kan je denken aan bloed en sperma. Bij de dode kan je denken aan organen.

Wanneer kan je donor worden

Iedereen die wilsbekwaam is kan tijdens zijn leven besluiten dat delen van zijn lichaam na zijn dood als donororganen – weefsel mogen worden gebruikt. Sinds 1998 wordt die wil landelijk geregistreerd in het Donorregister. Je bent alleen een donor als je (delen van) je lichaam beschikbaar stelt aan de geneeskunde. Je kan je lichaam na je dood ook beschikbaar stellen voor de wetenschap, maar dan ben je dus geen donor. Als je je lichaam zo beschikbaar wilt stellen moet je zelf contact opnemen met een academisch ziekenhuis of een medische faculteit van een universiteit.

De ontwikkeling van orgaantransplantatie

Het eerste wetenschappelijke artikel over orgaanoverplanting verscheen in 1902 en beschreef de autotransplantatie; dat is een transplantatie van het ene deel van het ene individu naar een ander deel van hetzelfde individu. Alexis Carrel ontwikkelde vervolgens een techniek voor de verbinding van bloedvaten, die transplantatie chirurgisch – technisch betrekkelijk eenvoudig maakte. Hij ontving hiervoor in 1912 de Nobelprijs. Carrel kwam erachter dat als een autotransplantatie goed uitgevoerd wordt er geen problemen zijn. Maar wanneer een orgaan van het ene individu wordt overgeplaatst naar het andere, worden de functies van dat orgaan in zes tot negen dagen nihil. Dit komt doordat het menselijk lichaam lichaamsvreemd weefsel afstoot. Maar Peter Medawar en Frank Burnet ontdekte manieren om afstotingsverschijnselen te voorkomen. Zo werd in 1959 ontdekte dat de afstotingsverschijnselen kunnen worden onderdrukt door het middel 6- mercaptopurine, dit middel wordt gebruikt in combinatie met azathioprine en bijnierschorshormonen. Een grote verbetering vormde de introductie van cidosporine in 1981, wat heel erg effectief bleek te zijn maar ook de nodige bijwerkingen bleek te hebben. Helaas kan je niet zomaar transplanteren, want bij elk type transplantatie moeten de bloedgroepen hetzelfde zijn, behalve de rode zijn ook de witte bloedcellen van belang.

De samenwerking en behandeling bij het donorschap

Diverse West – Europese landen werken op het gebied van orgaantransplantatie samen in de organisatie Eurotransplant, dat in 1967 is opgericht. Bij normale temperatuur mag er een uur tussen het overlijden van de donor en het moment waarop het orgaan opnieuw van bloed wordt voorzien in de ontvanger, zitten. F.O. Belzar en zijn medewerkers ontwikkelden een systeem waardoor langduriger bewaring (36 tot 48 uur en langer) van menselijke nieren mogelijk werd. Hetzelfde team ontwikkelde ook bewaarvloeistof die met name geschikt is voor het bewaren van de lever en de alvleesklier. Deze stof heet de UW – oplossing.

De transplantaties

De eerste klinische harttransplantatie werd verricht door Christiaan Barnard in Kaapstad in 1967. Hoewel er in de jaren zeventig en tachtig in de wereld enkele duizenden harttransplantaties werden verricht, staat vooral een tekort aan donorharten een zo groot mogelijk toepassing in de weg. Daarnaast is er behoefte aan betrouwbare diagnostische methoden om afstoting snel op te sporen en betere afweeronderdrukkende therapie om afstoting te voorkomen. Er is één heel belangrijk verschil tussen een niertransplantatie en transplantatie van andere inwendige organen. Als een transplantatie van een nier mislukt kan je aan de kunstnier worden gespoeld, maar als bijvoorbeeld een hart – of levertransplantatie mislukt is het onherroepelijk dodelijk, tenzij er onmiddellijk een donor voorhanden zou zijn.

De wettelijke regelingen

In Nederland kan men in het Donorregister vastleggen dat organen ten behoeve van orgaantransplantatie mogen worden gebruikt. Als een mogelijke donor niet (meer) bij kennis is en er ook geen registratie is, kan de familie om toestemming worden gevraagd. De wet laat verschillende vormen van verzet toe; verzet is het niet toestaan van transplantatie. Er is een officieel geregelde uitdrukking van verzet, via het gemeentebestuur, die in het rijksregister wordt geregistreerd. De arts moet echter ook rekening houden met andere uitdrukkingen van verzet, bijvoorbeeld door de persoon zelf tijdens zijn leven of door zijn familie na zijn overlijden. Maar de familie kan zich niet verzetten wanneer de betrokkene tijdens zijn leven uitdrukkelijk heeft toegestemd in de wegneming van een orgaan of weefsel. Als een donor overlijdt moet de dood doordrie verschillende artsen worden vastgesteld. De identiteit van de donor mag niet worden verteld aan de ontvanger van het orgaan of weefsel.

De oorzaken van het donorentekort

Er zijn natuurlijk verschillende oorzaken van het donorentekort. Je kan niet zomaar donor worden, daar zijn verschillende eisen aan verbonden. Niet alleen heb je met die eisen te maken, ook moet er rekening gehouden worden met de gevoelens en wensen van de mens. Sommige mensen hebben er persoonlijke problemen mee om organen en weefsels af te staan ten behoeve van iemand anders.

Eisen voor het donorschap

Omdat een donor een belangrijk orgaan of weefsel afstaat worden er verschillende eisen gesteld aan de lichamelijke conditie van een donor. Ten eerste moet de donor in een goede fysieke conditie zijn. Als een donor geen goede fysieke conditie heeft is de kans groot dat een transplantatie misgaat, omdat organen dan niet in orde zijn. Ten tweede mag een donor niet te oud zijn. Als een mens ouder wordt kan hij nog zo gezond zijn, zijn organen gaan toch steeds slechter hun werk doen, en met slecht werkende organen help je iemand niet, daar maak je het probleem eigenlijk alleen maar groter mee. Ten derde mogen de organen of weefsels niet zijn aangetast door kanker of infecties. Dit is logisch want een orgaan of weefsel dat is aangetast verliest een gedeelte van zijn functie en zal nooit meer volledig werken.

Natuurlijk kan ook niet iedereen zomaar een orgaan ontvangen, alhoewel het ontvangen minder eisen heeft als het geven.
Ten eerste moet de donor van een orgaan of weefsel dezelfde bloedgroep hebben als de ontvanger van het orgaan of weefsel. Als dat niet het geval is stoot het lichaam het orgaan of weefsel af. Meer hierover in het hoofdstuk “het donorschap”. Ten tweede mag het lichaam van de ontvanger ook geen hoge hoeveelheden antistoffen bevatten, want door teveel antistoffen wordt het orgaan of weefsel snel afgestoten.

Persoonlijke overwegingen

Veel mensen hebben persoonlijke problemen met het feit dat als zij donor worden hun orgaan of weefsel naar een ander persoon wordt getransplanteerd. Deze mensen willen niet dat tijdens hun leven of na hun dood een orgaan of weefsel ter beschikking wordt gesteld van anderen. Hierdoor en door de bovengenoemde eisen is er een groot tekort aan donoren, want het is nog altijd zo dat er minder mensen in de positie zijn, volgens de eisen en hun persoonlijke gevoelens, om een orgaan of weefsel af te staan dan dat er mensen zijn die een orgaan of weefsel nodig hebben.

De betrokkenen

Er zijn velen betrokkenen bij het donoren probleem. In dit hoofdstuk noemen we wat van die betrokkenen en wat hun belangen bij dit probleem zijn.

De donor

Na vaststelling van de Wet orgaandonatie in de Tweede en Eerste Kamer zal iedereen van 18 jaar en ouder een donorformulier worden gestuurd. Het formulier moet naar het landelijk donorregister worden gestuurd, waar alle wilsbeschikkingen worden opgeslagen. Het register stuurt de geregistreerde een bevestiging zodat deze kan controleren of de juiste registratie is opgenomen. Keuzemogelijkheden: kenbaar maken of je je vitale organen en weefsels wel of niet beschikbaar stelt na overlijden, de keuze overlaten aan de nabestaanden, een ander dan wettelijke nabestaanden machtigen om de keuze te maken. Als het donorformulier niet wordt ingestuurd, wordt de beslissing overgelaten aan de nabestaande.
In principe kan iedereen toestemming geven voor donatie, ongeacht gezondheid en leeftijd. Iemand van bijvoorbeeld 80 jaar kan nog donor zijn van hoornvliezen en huid. Of iemand uiteindelijk ook donor wordt, hangt af van het moment, de oorzaak en de plaats van overlijden. Ook de lichaamsconditie van de overleden donor en de kwaliteit van de organen en weefsels zijn hierbij van belang.

De patiënt

Als de patiënt een nieuw orgaan nodig heeft om verder te kunnen leven, wordt hij meestal op een wachtlijst gezet. Voor de patiënt is het van belang dat er genoeg organen ter beschikking zijn, want dan gaan de transplantaties sneller en heeft de patiënt meer kans op overleven.

De nabestaanden

Als iemand overlijd die niet heeft aangegeven of hij zijn organen ter beschikking wilt stellen, moeten de nabestaanden daarover beslissen. Het is dus handig als iemand van te voren beslist of hij donor wil worden, want anders zitten de nabestaanden met een lastige beslissing.

De artsen

Er zijn genoeg artsen die een transplantatie kunnen verrichten, maar er zijn lang niet genoeg donoren. Hun belang is dan ook dat er meer mensen donor moeten worden. Het is ook belangrijk dat zij de transplantatie goed verrichten. Want anders overlijd de patiënt misschien alsnog.

De ziekenhuizen

Voor de ziekenhuizen is het belangrijk dat zij de mogelijkheden hebben om transplantaties te verrichten. Niet elk ziekenhuis heeft dat, en dan moeten de patiënten overgebracht worden naar andere steden, dit is ook lastig voor de familie van de patiënt. Dus het is gewoon belangrijk dat zoveel mogelijk ziekenhuizen transplantaties kunnen verrichten.

Welk beleid voert de overheid?

De overheid heeft tot nu toe een beleid dat eigenlijk niet veel aan donoren helpt. Het zit namelijk zo: als je achttien bent geworden, krijgt iedereen automatisch een donorformulier toegestuurd. Hierop kan je aangeven of je wel of geen donor wilt worden. Zo ja, dan kan je ook aangeven welke organen je wilt afstaan, na je overlijden. Als dit formulier niet is ingevuld, en je overlijdt, dan wordt er aan de familie om toestemming gevraagd. Met dit beleid ontstaan er zeker problemen: er zijn veel meer mensen die organen nodig hebben, dan mensen die ze afstaan. Daarom voeren veel landen (bijvoorbeeld België) een ander beleid. Hierbij ben je sowieso geregistreerd als donor, tenzij je een formulier invult dat je het niet wilt zijn. Automatisch komen hier veel meer geregistreerden te staan. De overheid discussieert hier al best wel lang over, of ze niet een ander beleid in moeten voeren.

Momenteel wachten zo’n 1320 mensen op een donor, terwijl er jaarlijks ongeveer 360 transplantaties plaatsvinden. Natuurlijk zijn er ook een aantal (strenge) eisen verbonden aan de donoren, daarom valt er weer een behoorlijk deel af van het aangeboden aantal. De eisen zijn:
  • De organen moeten operatief uit het lichaam worden verwijderd terwijl het hart van de donor nog klopt;
  • De donoren mogen niet te oud zijn en niet zijn aangetast door kanker of andere infecties;
  • Als de patiënt niet geregistreerd staat in het donorregister, moet er toestemming zijn van de familie om het orgaan uit te nemen.

In het kader van de Wet op de Orgaandonatie hebben alle volwassen Nederlanders in 1998 een formulier ontvangen om hun wensen ten aanzien van orgaandonatie kenbaar te maken. Het resultaat valt behoorlijk tegen: slechts eenderde van de mensen reageerde. Daarvan liet ruim de helft zich als donor registreren in het donorregister.
© 2008 - 2020 Lisa2008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Donor Donorregistratie & DonorcodicilDonor Donorregistratie & DonorcodicilDonor worden en Donorregistratie. Wel van plan om donor te worden, maar kom je er niet toe om tot donorregistratie over…
OrgaantransplantatieJaarlijks worden er levens gered door middel van orgaantransplantatie. Maar dit kunnen er veel meer zijn. Niet iedereen…
Februari 2018: de nieuwe donorwet, wat verandert er?Februari 2018: de nieuwe donorwet, wat verandert er?In Nederland is er een groeiend tekort aan goede en gezonde donororganen. Al jarenlang wordt op verscheidene manieren aa…
Erkenning van het vaderschapAls biologisch vader ben je niet direct juridisch vader. Toch brengt slechts dit laatste rechten met zich mee. Lees de a…

Natuurlijke haarverzorging: HaaruitvalKaal worden komt opmerkelijk genoeg voornamelijk voor onder blanken. Geleerden zijn het er niet over eens of dit gevrees…
Ginkgo, een oude boom voor nieuwe kwalenGinkgo biloba is samen met de Ginsengwortel afkomstig uit de Oude Chinese farmacopee. Samen hebben zij het Westen verove…
Bronnen en referenties
  • De Donorstichting

Reageer op het artikel "Wat houdt het Donorschap in?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Sluijter, 05-11-2016 13:25 #3
Wij zijn nu 71 en 85. Zijn wij nog geschikt als donor, wat we al 40 jaar zijn? En wat te doen bij overlijden buiten het ziekenhuis. Hoe regel je dan het doneren?

B. Jörgens, 28-09-2016 22:52 #2
L S
Ik ben donor en heb ook mijn lichaam ter beschikking van de wetenschap gesteld. Daartoe droeg ik altijd in mijn portefeuille een donor-verklaring en een kaartje met vermelding van mijn bloedgroep. Doordat mijn portefeuille mij laatst ontfutseld is heb ik die twee documentjes niet meer. Waar kan ik die weer verkrijgen?

M. Vroegrijk, 11-08-2010 14:27 #1
Is het mogelijk om thuis opgebaard te worden wanner ik kom te overlijden en mezelf als donor beschikbaar heb gesteld?

Infoteur: Lisa2008
Gepubliceerd: 24-11-2008
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!