InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Gezonde voeding > Wat is stofwisseling en hoe kan ik die berekenen?

Wat is stofwisseling en hoe kan ik die berekenen?

Het menselijk lichaam heeft energie nodig om te kunnen bestaan. Deze energie wordt uit het voedsel gehaald. De macronutriënten (koolhydraten, vetten en eiwitten) leveren energie. Het verteren, absorberen en verwerken van voedsel kost echter ook energie. De energie die dit kost wordt specifiek dynamische werking of thermisch effect genoemd. Verder bestaat de energiestofwisseling uit de ruststofwisseling en fysieke activiteit. Bij kinderen en sporters vraagt groei en herstel ook energie.

Ruststofwisseling, basaalmetabolisme

De ruststofwisseling is die hoeveelheid energie die het lichaam nodig heeft om het lichaam in stand te houden en basale energievragende processen te laten verlopen. Hier valt bijvoorbeeld te denken aan de constante hersenactiviteit, het hart wat constant blijft slaan, de nieren die hun werk blijven doen. De hersenen gebruiken 20% van de totale ruststofwisseling, terwijl ze maar 2% van het totale lichaamsgewicht uitmaken.

De ruststofwisseling wordt gemeten minimaal 12 uren na de laatste maaltijd. Ook moeten mensen 12 uren inactief zijn geweest om de ruststofwisseling te meten. De ruststofwisseling wordt in liggende toestand bij een behaaglijke temperatuur gemeten.

De hoeveelheid vetvrije massa (veel spiermassa) heeft veel invloed op de ruststofwisseling. Wanneer de vetvrije massa groot is, zal de ruststofwisseling ook groot zijn. Om deze reden zullen mannen doorgaans een hogere ruststofwisseling, dan vrouwen. Jonge mensen zullen ook een hogere ruststofwisseling hebben, dan ouderen. Met onder andere de Harris en Benedict formule kan de ruststofwisseling berekend worden. Klik hier om de ruststofwisseling te berekenen.

Bij mensen met een matig actief (kantoorbaan en ongeveer 30 minuten matig intensieve lichamelijke activiteit per dag) bestaan maakt de ruststofwisseling ongeveer 60% van het totale energiegebruik uit.

Specifiek dynamische werking (SDW) of thermisch effect

Het lichaam heeft energie nodig. Deze energie wordt uit het voedsel gehaald. De macronutriënten (koolhydraten, eiwitten en vetten) leveren deze energie. Koolhydraten en eiwitten leveren 4 kcal per gram, vetten leveren 9 kcal per gram. Het lichaam moet voeding verteren en absorberen, zodat er vervolgens energie uit gehaald kan worden. Het verteren, absorberen en vervolgens verwerken van voeding kost het lichaam energie. Dit wordt de Specifiek Dynamische Werking (SDW) of thermische effect genoemd. Eiwitten hebben de hoogste SDW. Ongeveer 25% van de hoeveelheid energie die eiwitten leveren gaat verloren aan SDW. De SDW van koolhydraten en vetten ligt een stuk lager, dan van eiwitten.

Om deze reden zijn eiwitrijke diëten zeer populair voor mensen die af willen vallen. De ingenomen eiwitten verhogen namelijk het energiegebruik (energieverbruik), omdat eiwitten energie van het lichaam vragen om verteerd en geabsorbeerd te worden. Een andere reden dat eiwitten zo populair zijn, is dat ze voor een hoog verzadigingsgevoel zorgen, waardoor mensen minder snel weer gaan eten. Extreem veel eiwitten eten belast echter wel de lever en de nieren en is wellicht niet geheel zonder gevaar.

Naast eiwitten verhogen ook voedingsvezels de SDW. Volkoren producten, groente en fruit bevatten veel voedingsvezels en verhogen dus de SDW. Voor een goede gezondheid (en voor mensen die af willen vallen) zijn volkoren producten, groente en fruit een onmisbare component van de dagelijkse voeding.

Een voeding van gemiddelde samenstelling (10% van de energie wordt geleverd door eiwitten, 50-55% door koolhydraten en 35-40% door vetten) resulteert in een SDW die ongeveer 10-15% van het totale energiegebruik uit maakt.

Fysieke activiteit

Om inspanning (bewegen, sporten, arbeid) te kunnen leveren heeft het lichaam energie nodig. De component fysieke activiteit bestaat uit twee componenten; onwillekeurige fysieke activiteit en willekeurige fysieke activiteit. Onwillekeurige fysieke activiteit is alle fysieke activiteit waarvan men niet bewust is. Bijvoorbeeld het tikken met vingers, of het wiebelen met het been wanneer men nerveus is. Het blijkt dat mensen die veel onwillekeurige fysieke activiteit hebben, doorgaans een hoger energiegebruik (metabolisme) hebben, dan mensen die weinig onwillekeurig fysiek actief zijn. De andere component van fysieke activiteit is willekeurige fysieke activiteit. Fysieke arbeid, sporten, bewegen zijn voorbeelden van willekeurige fysieke activiteit.

Mensen die goed getraind zijn, hebben tijdens inspanning met een bepaalde intensiteit een hoger energiegebruik (energieverbruik), dan mensen die niet goed getraind zijn die met dezelfde intensiteit inspannen. Inspanning verhoogt het energiegebruik. Klik hier om te bekijken wat het energiegebruik bij bepaalde vormen van bewegen en sporten is. Fysieke activiteit maakt bij matig actieve mensen ongeveer 30% van het totale energiegebruik uit. Bij atleten kan fysieke activiteit wel 50% van het totale energiegebruik uit maken. Bij Tour de Francerenners kan fysieke activiteit wel 70-80% van het totale energiegebruik zijn. Het totale energiegebruik bij Tour de Francerenners kan tijdens zware etappe's oplopen tot 9000 kcal. Hiermee gebruikt een Tour de Francerenner bijna vier keer zoveel energie als een man die matig actief is. Een matig actieve man heeft dagelijks 2500 kcal nodig.

Groei en herstel

Bij babys, peuters, kleuters, pubers, adolescenten en sporters zal er meer groei en herstel nodig zijn. Groei en herstel vraagt energie en verhogen dus het totale energiegebruik. Bij genoemde groepen zal groei en herstel ook een aandeel vormen in het totale energiegebruik. Groei en herstel kunnen 5-10% van het totale energiegebruik uit maken bij genoemde doelgroepen. Mensen die willen afvallen doen er goed aan om meer te sporten, om zo ook het energiegebruik wat voor groei en herstel nodig is te verhogen.

Factoren die de stofwisseling (energiegebruik/energieverbruik) verhogen

Een aantal factoren kunnen de stofwisseling verhogen. Bekende factoren zijn zenuwachtig zijn, extreme koude en warmte.
  • Mensen zenuwachtig zijn, hebben een hoger energiegebruik. De stresshormonen (adrenaline, noradrenaline, cortisol) die bij zenuwachtig zijn vrijkomen, verhogen onder andere de hartslag en de lichaamstemperatuur.
  • Bij extreme koude heeft het lichaam meer energie nodig om de lichaamstemperatuur te handhaven. Hierdoor stijgt het energiegebruik.
  • Bij extreme warmte neemt het energiegebruik juist toe omdat het het lichaam energie kost om af te koelen. Bij extreme warmte neemt de doorbloeding van de huid toe, om zo warmte kwijt te raken. Het hart moet meer bloed per minuut pompen. Dit kost energie.

Andere factoren die het energiegebruik licht kunnen verhogen zijn cafeinehoudende (koffie, cola, thee) producten, roken (nicotine) en extreem gekruid eten. Ook bij ziekte neemt het energiegebruik toe. Bijvoorbeeld bij extreme brandwonden kan de ruststofwisseling verdubbelen. Ook koorts verhoogt de ruststofwisseling fors. Elke graad koorts laat het energiegebruik met 10% toenemen. Bij 38 graden koorts is het energiegebruik 10% verhoogd. Bij 39 graden koorts is het energiegebruik met 20% verhoogd. Bij 40 graden koorts is het energiegebruik met 30% verhoogd.

Lees verder

© 2011 - 2017 Wieschrijft, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Inspanningsfysiologie; componenten van het energiegebruikHet totale energiegebruik bestaat uit ruststofwisseling, thermogenese (Specifiek Dynamische Werking; SDW) en fysieke act…
Afvallen door het verhogen van de stofwisselingMensen die willen afvallen, denken al snel dat zij minder moeten eten. Door minder en anders te eten, wordt er minder en…
Energiegebruik (energieverbruik, energiebehoefte) metenHet energiegebruik, ook wel energieverbruik en energiebehoefte genoemd, bestaat onder andere uit ruststofwisseling. Rust…
Wat is mijn ruststofwisseling (basaal metabolisme)?Wat is mijn ruststofwisseling (basaal metabolisme)?Het wordt vaak gebruikt als excuus: ‘ik heb een trage stofwisseling!’ Men bedoelt hiermee hun basaal metabolisme (in de…
Inspanningsfysiologie; MET-waarde en indirecte calorimetrieVoor verbranding zijn brandstoffen en zuurstof nodig. Bij verbranding komt onder andere energie en koolstofdioxide vrij.…
Bronnen en referenties
  • Ellie Whitney, Rolfes, SR,. (2008) Understanding Nutrition, Wadsworth JF de Wijn, Hekkens, WTJM,. (1994) Fysiologie van de voeding, Bohn Stafleu en Van Loghum, Houten/Zaventum Victor L Katch, McArdle WD, Katch FI (2011) Essentials of Exercise Physiology, Lippincott Wiliams & Wilkins, Baltimore http://gezondheidsraad.nl/sites/default/files/2006@A06_08_3.pdf

Reageer op het artikel "Wat is stofwisseling en hoe kan ik die berekenen?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Wieschrijft
Laatste update: 07-03-2011
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Gezonde voeding
Special: Voeding en metabolisme
Bronnen en referenties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!