InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Spiritueel > Engelen: een geschiedenis

Engelen: een geschiedenis

Engelen hebben steeds tot de verbeelding gesproken. Ze zijn afkomstig uit de godsdienst, ze zouden in de zeven sferen rond God zweven. Zo werd het althans verteld aan onze voorvaderen in de les Gewijde Geschiedenis. Hier een meer wetenschappelijke beschouwing.

Inleidend

De meeste theologen denken niet na over engelen. Toch zijn ze populair in Hollywood. De theologen hebben veelal een moderne stijl. Ze passen zich aan aan de moderniteit. Modernisering is secularisatie; de religie verliest invloed en functie. In de Middeleeuwse wetenschappen hadden engelen nog een belangrijke functie : ze waren de motoren van de hemellichamen. Deze functie hebben ze verloren; ze zijn nutteloos geworden.

De moderne Christene doet een theologische aanpassing. Hij ontmythologiseert de engel. Men extraheert de Christelijke boodschap uit het mythisch wereldbeeld; het omhulsel wordt overbodig. De Bijbel werd geschreven in mythische tijden maar in die periode leven we niet meer : we moeten het vertalen naar onze eigen moderne termen.

Nochtans gelooft 47% van de mensen (waar? Wanneer?) in engelen. Wat bedoelen ze daar dan mee? Het is een soort beschermende kracht die verschillende gedaantes kan aannemen. De vleugels doen er niet toe, dat is slechts een populair postmodern (consumptie)beeld van de engel.

Recontextualisering

Elke tijd heeft zo zijn engelenbeeld:
  • In de 5e eeuw na Chr. waren engelen mannen die gekleed gingen in lange witte gewaden. Daarna pas verloren ze hun geslacht.
  • In de 10e eeuw kregen ze een Russisch gewaad, later een rood gewaad.
  • In de Barok veranderen ze van gedaante en worden zuigelingen met vleugeltjes.
  • In de ME droegen engelen harnassen : het zijn goddelijke soldaten die de stad beschermen. In de 19e eeuw wordt de engel iets voor kinderen, één van de vroege tekens van de privatisering. Ze zijn hun beschermer tijdens het zware kinderarbeid.
Zo vertelt elke engel iets over zijn eigen tijd ("contextualisering").

Tegenwoordig is er de idee van de positieve beschermende kracht. Dit past prima in onze post-moderne context. (1) Er is een ietsistische heroriëntatie; de engel kanaliseert de goddelijke kracht. (2) Er is tevens een individualisering : de engel is een persoonlijke ervaring, cf bv de persoonlijke beschermengel, men gaat ervan uit dat die engel niet nog iemand anders te beschermen heeft ook. (3) Bovendien is de engel een eclectisch figuur : een verzameling van elementen uit een heel brede traditie, een levensbeschouwelijke bricolage. Ze komen voor in nagenoeg alle tradities. (4) Het komt tegemoet aan de nood die mensen tegenwoordig hebben om de grenzen van het wetenschappelijke en het economische te overschrijden, iets meer dan het aardse. Het vertegenwoordigt de spirituele kracht. (5) De post-moderne context wordt gekenmerkt door onzekerheid. Daarom hebben mensen nood aan geborgenheid en die kan geboden worden door de engelen.

Engelen in de hedendaagse beeldcultuur

In vergelijking met de Bijbelse (traditionele) engel is het huidige engelenbeeld veel persoonlijker. De persoonlijke beschermengel speelt slechts een zeer kleine rol in de bijbel. Daar is vooral de boodschapengel prominent aanwezig en de apocalypsengel die komt waarschuwen voor het einde der tijden.

De boodschap-engel

Doorheen de tijd kregen die Bijbelse engelen een aangepaste functie. In de 14e eeuw was er de annunciatie; de engel bracht de boodschap. De tekst was ondersteboven geschreven, het was immers God, niet de mens die de tekst voorbracht.
Ook in hedendaagse reclame komt de engel-boodschapper nog voor. Reclamemensen weten wat zal aanslaan bij het publiek : zo ook voor engelen blijkbaar. In tegenstelling tot andere bijbelse figuren zijn ze heel erkenbaar, flexibel en bovendien vertegenwoordigers van het Goede. De ideale promoboy/girl.
De engel in de reclame recycleert een Christelijke traditie. De engel symboliseert grensoverschrijding. Reclame speelt altijd met grenzen. Engelen stralen ook geborgenheid uit. Ze staan synoniem met vertrouwen. Het is het populairste religieus reclamethema.

De apocalyps-engel

Ook de apocalytische engel komt men nog tegen in onze beeldcultuur, meer bepaald in actiefilms. Na 9/11 waren er ook talrijke telefoons van getuigen die engelen zagen in de rookwolken die uit het puin opstegen. Het boek over de apocalyps spreekt trouwens ook over de engel van de afgrond. Voor fundamentalisten volstaat dat om in dergelijke gebeurtenissen het einde der tijden te voorspellen.

De rolmodel-engel

De terroristen zelf beschouwden zich allicht als apocalyptische engelen, strijders voor de goede zaak tot het bittere eind. Men kan de parallel trekken met Rusland in 1917 : daar waren revolutionairen ook afgeschilderd als engelen. Het handige is aan engelen dat ze enkel zwart of wit kunnen zijn (eigenlijk alleen wit). In het wereldbeeld van revolutionairen komt dit goed uit; de geschiedenis zal hun acties zeker rechtvaardigen. Op dit raken christelijke fundamentalisten en terroristen elkaar dus.
Nog een illustratie is het project van een NY’s veiligheidsagentschap “Arch Angel Project”. Het wil een netwerk van privéspionnen uitbouwen om het gevaar van engelen te counteren. Het werkt met invulformulieren waarop alle verdachte figuren gesignaleerd worden. Burgers worden engelen. Het is een hedendaagse manier om de beschermengel af te beelden.

Grensoverschrijding en geborgenheid

We hebben dus 3 vormen van engelen gezien : de spirituele kracht, de reclame en de het rolmodel voor terrorisme én anti-terrorisme. Eigenlijk komen deze drie vormen op hetzelfde neer. Het gaat in elk van de gevallen om de behoefte aan grensoverschrijding en geborgenheid.

De terrorist doet aan grensoverschrijding, hij wil de horizonten verbreken. De antiterrorist aan geborgenheid, die hij zoekt in de civiele engelen. Beide kunnen ontsporen. Onder de twee behoeften steekt een dieper verlangen : dat naar onsterfelijkheid. De engel is daarvoor een ideaalbeeld. Engelen twijfelen nooit.

Ze zijn in de Bijbel nochtans ambiguë figuren. Ze zijn nooit helemaal positief, kunnen zelfs agressief zijn. Hun functie is eigenlijk niet om onsterfelijk te zijn, wel om bode te spelen. Men moet de functie van de engel radicaal relativeren; het is slechts een doorverwijzer. In de Bijbelse traditie is niet de engel maar Jezus, een menselijk figuur, het hoogste wezen. De mens staat hoger dan de engel omdat hij kwetsbaar (sterfelijk) is.

Illustratie van de idee van onsterfelijkheid

De drie engelen in de bijbel (kracht, bode en rolmodel) krijgen vanuit deze gedachte van onsterfelijkheid een nieuwe (contextuele) invulling die er oorspronkelijk niet of veel minder was.

De boodschapper-engel in de reclame wil aan onsterfelijke mensen nutteloze goederen aanbieden. Vergelijk dit met de Bijbel : daar was de ultieme boodschapper Jezus die uiteindelijk sterft én de dood overwint. In vergelijking met Jezus, die onsterfelijk is door de dood heen, is de engel slechts een “goedkope onsterfelijkheid”.

De apocalyptische engel is ook van betekenis veranderd. In de Bijbel vraagt die engel wat je voor de minste hebt gedaan. Dat komt niet terug bij de hedendaagse invulling. De beschermengel is voor de Bijbel geen superman. Hij verschijnt eerder als vreemdeling. (Cf Tobit : de vreemdeling klopt aan en blijkt een engel te zijn).
© 2007 - 2017 Guggenheimer, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Boekbespreking: Hoog in de hemelBoekbespreking: Hoog in de hemelHoog in de hemel is het tweede boek van de Ierse schrijfster Lorna Byrne. Beide boeken gaan over haar ervaringen met eng…
Onderwijs in NederlandOnderwijs in NederlandIn nederland is het voor ieder kind verplicht om onderwijs te volgen voor 12 volledige jaren. De meeste kinderen gaan na…
Soorten basisonderwijsSoorten basisonderwijsIeder kind in Nederland heeft recht op basisonderwijs. Het wordt gegeven aan kinderen van vier tot twaalf jaar en het is…
Boekrecensie: Healing met Engelen van Doreen VirtuerecensieBoekrecensie: Healing met Engelen van Doreen VirtueIn dit boek van Doreen Virtue wordt uitgelegd hoe iedereen de hulp van engelen kan inschakelen. De schrijftaal is duidel…
De beschermengel; Paulo CoelhorecensieDe beschermengel; Paulo CoelhoHet nieuwe boek van Paul Coelho heet "De beschermengel", eerste druk augustus 2010. In dit boek beschrijft Paul Coelho e…

Reageer op het artikel "Engelen: een geschiedenis"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Guggenheimer
Gepubliceerd: 20-03-2007
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Spiritueel
Schrijf mee!