InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Ziekten > Hartfalen: symptomen, oorzaak, behandeling en gevolgen

Hartfalen: symptomen, oorzaak, behandeling en gevolgen

Hartfalen: symptomen, oorzaak, behandeling en gevolgen Hartfalen symptomen bestaan uit vermoeidheid, kortademigheid en het vasthouden van vocht. Bij hartfalen is de pompfunctie van het hart verminderd, waardoor er niet genoeg bloed wordt rondgepompt. De pompfunctie is minder goed, waardoor aan- en afvoer van bloed in het gedrang komt. Weefsels en organen krijgen onvoldoende zuurstof en voedingsstoffen aangeleverd en afvalstoffen worden worden niet goed afgevoerd. Dit kan een scala aan klachten veroorzaken. Hartfalen heeft op den duur ernstige gevolgen. Wat zijn de symptomen van hartfalen en hoe kan hartfalen behandeld worden?

Hartfalen; symptomen en behandeling


Wat is hartfalen?

Nagenoeg alle hartziekten kunnen de pompfunctie van het hart aantasten. Als dat het geval is, spreekt men van hartfalen, ook wel pompfalen of decompensatio cordis genoemd. Hartfalen betekent dat de pompfunctie van het hart tekortschiet, met als gevolg dat sommige lichaamsdelen soms te weinig bloed aangeleverd krijgen. Het tekortschieten van de pompfunctie van het hart leidt ertoe dat het belangrijkste doel van de bloedcirculatie niet wordt bereikt. De bloedvoorziening van het lichaam raakt verstoord, waardoor weefsels en organen onvoldoende zuurstof en voedingstoffen aangeleverd krijgen. Ook wordt er in onvoldoende mate afvalstoffen afgevoerd. Deze verminderde pompfunctie van het hart kan een combinatie van verschijnselen veroorzaken. Hartfalen is in veel gevallen een chronische ziekte. Het is heel moeilijk om de verloren gegane pompkracht van het hart weer terug te winnen. Behandeling van hartfalen is er vaak op gericht om het proces van verdere achteruitgang te vertragen of een halt toe te roepen.

Hoe vaak komt hartfalen voor?

Volgens het Nationaal Kompas Volksgezondheid waren er op 1 januari 2011 naar schatting 141.600 personen met hartfalen, van wie 61.500 mannen en 80.100 vrouwen. Dat is 7,5 per 1.000 mannen en 9,5 per 1.000 vrouwen. Met de leeftijd neemt het aantal mensen met hartfalen sterk toe. In de leeftijd 15-64 jaar komt hartfalen nog nauwelijks voor. In 2012 overleden 6.761 personen ten gevolge van hartfalen (als primaire doodsoorzaak): 2.625 mannen en 4.136 vrouwen.[1]

Hartfalen symptomen

Bij hartfalen is die pompfunctie minder goed, waardoor aan- en afvoer van bloed in het gedrang komt. Weefsels en organen krijgen minder zuurstof en voedingsstoffen. De meestvoorkomende klachten en symptomen bij hartfalen zijn:
  • Vermoeidheid. Doordat spieren minder zuurstof en voedingsstoffen krijgen, voel je je sneller moe. Zelfs kleine inspanningen kosten je steeds meer moeite.
  • Vergeetachtigheid en gebrek aan concentratie. Dit komt doordat ook de hersenen minder bloed aangeleverd krijgen.
  • Kortademigheid bij inspanning (dyspneu d'effort) en soms ook bij platliggen (orthopnoe). Kortademigheid komt doordat je lichaam te weinig zuurstofrijk bloed krijgt, maar ook te veel vocht in de longen maakt je kortademig. Bij patiënten met ernstig hartfalen kan de kortademigheid toenemen als ze platliggen. Dit komt doordat bij platliggen een groter deel van de longen zich lager bevindt dan het hart (vergeleken bij rechtop zitten). Kortademigheid die afneemt bij rechtop zitten, wordt ook wel 'orthopneu' genoemd en is doorgaans een aanwijzing voor hartfalen. Ophoping van vocht in de longen gaat soms gepaard met een zacht borrelend geruis in de ademhaling. De ernst van de kortademigheidsklachten wordt vaak uitgedrukt in de validiteitsklassen volgens de New York Heart Association:
    • I Geen klachten
    • II Klachten bij zwaardere inspanning
    • III Klachten bij lichte inspanning
    • IV Klachten in rust
  • Enkeloedeem. Opgezette benen en enkels doordat het lichaam vocht vasthoudt. Het oedeem neemt vaak in de loop van de dag toe en vermindert met rusten.
    Gewichtstoename door het vasthouden van vocht / Bron: Istock.com/VladimirFLoydGewichtstoename door het vasthouden van vocht / Bron: Istock.com/VladimirFLoyd
  • Onrustig slapen en ís nachts vaak moeten plassen (nycturie). Doordat de nieren minder goed gaan werken kunt je overdag moeilijker plassen, maar ís nachts, als je inbed ligt., kan dat vocht evenwel gemakkelijker worden afgevoerd.
  • Droge kuchhoest, prikkelhoest of kriebelhoest, vooral bij plat liggen. Te veel vocht in de longen maakt je niet alleen kortademig, maar geeft ook een prikkelhoest of kriebelhoest.
  • Opgeblazen gevoel, opgezette buik en verminderde eetlust door vochtophoping in de buik(holte), de lever en de darmen.
  • Gewichtstoename als gevolg van het vasthouden van vocht.
  • Koude handen en voeten als gevolg van de slechtere bloedcirculatie.
  • Obstipatie (verstopping). Obstipatie (door stuwing in de bloedvaten van de darmen) treedt bij 30-40% van de patiënten met hartfalen op.
  • Witte vlekjes op de nagel (leukonychia) of witte nagels met een donkere of bruine rand (Terry's nagels).

Astma Cardiale
De acute vorm van hartfalen wordt astma cardiale (of acuut longoedeem) genoemd en ontstaat door door stuwing van bloed in de kleine bloedsomloop van de longen door een slecht pompende linker hartkamer. De bloedvaten in de longen raken overvuld en vocht uit de bloedbaan hoopt zich op in het longweefsel. Dit veroorzaakt een aanval van ernstige benauwdheid (meestal nachtelijk), enkele uren na het slapen gaan. Deze kortademigheid kan gepaard gaan met een droge prikkelhoest of een piepende ademhaling. Bij een dergelijke aanval moet je direct contact opnemen met de huisarts, het ziekenhuis of het algemene alarmnummer 112.

Belangrijkste oorzaken van hartfalen

De meest voorkomende oorzaken van hartfalen (die solitair of in combinatie kunnen voorkomen) passeren hieronder de revue:
  • Eén of meer doorgemaakte hartinfarcten is in grofweg vier van de vijf gevallen de oorzaak van hartfalen. Bij een hartinfarct beschadigt een deel van de hartspier, wat de werking van het hart als geheel ondermijnt. De pompkracht van het hart kán door een hartinfarct minder worden. Dit is afhankelijk van de omvang van het hartinfarct en de schade die het heeft toegebracht.
  • Bij een te hoge bloeddruk moet het hart langdurig harder werken, omdat het tegen een te hoge weerstand in moet pompen. De hartspier wordt daardoor eerst dikker en later stijver, waardoor er steeds meer kracht gaat verloren. De pompkracht van het hart neemt allengs af. Dit proces versterkt zichzelf: des te stijver de spier, des te moeilijker het hart het heeft en des te groter het risico dat de overbelaste spier nog stijver wordt. Wanneer op oudere leeftijd de veerkracht van hart- en bloedvaten afneemt, versterkt dit het effect van hoge bloeddruk.
  • Slecht functionerende hartkleppen kan ook de oorzaak van hartfalen zijn. Bij klepgebreken, dat wil zeggen als één van de vier hartkleppen is vernauwd (stenose) of niet meer goed sluit (insufficiëntie), moet het hart harder werken om voldoende bloed de kleppen te laten passeren. De doorstroming van het bloed is dan belemmerd, het hart raakt hiervan overbelast en na verloop van tijd kan de hartspier zijn pompkracht verliezen.
  • Hartritmestoornissen zijn een vierde oorzaak van hartfalen. Een hartritmestoornis zoals boezemfibrilleren, waarbij het hart snel of onregelmatig pompt, kan van invloed zijn op de pompkracht van het hart.
  • Ziekte van de hartspier (cardiomyopathie) kan soms aanleiding geven tot hartfalen.

Hartfalen en andere aandoeningen

Het blijkt dat bij ongeveer 75 procent van de mensen met hartfalen hoge bloeddruk (hypertensie) in de voorgeschiedenis voorkomt. Er zijn daarom artsen en onderzoekers die claimen dat hartfalen grotendeels te voorkomen is door een te hoge bloeddruk adequaat te behandelen, evenals andere risicofactoren van hart- en vaatziekten:
  • roken
  • hoog cholesterol
  • overgewicht
  • diabetes
  • erfelijkheid (hart- en vaatziekten bij vader, moeder, broer of zus voor het 65e levensjaar)

Diabetes

Het is algemeen bekend dat hart- en vaatziekten een ernstige bijwerking kan zijn van diabetes. Diabetes is daarenboven een belangrijke, onafhankelijke risicofactor voor hartfalen. Diabetespatiënten hebben 65% meer kans op hartfalen dan mensen zonder diabetes en bovendien hebben diabetici 48% meer kans op een hartaanval.[2] Dit komt doordat diabetes tot versnelde slagaderverkalking (atherosclerose) leidt. Hartfalen na een hartinfarct word bij diabeten vaker gezien dan bij niet-diabeten en een stil hartinfarct komt ook vaker voor bij diabetici. In het laatste geval treedt een hartinfarct op zonder dat er sprake is van de gebruikelijke verschijnselen of klachten.

Sterk verminderde kwaliteit van leven
Uit onderzoek blijkt dat patiënten met hartfalen een lagere kwaliteit van leven en meer depressieve klachten hebben dan leeftijdsgenoten zonder deze aandoening. Dit effect is het sterkst bij mensen met hartfalen die tevens een andere medische aandoening hebben en bij vrouwen met hartfalen.[3]

Diagnose en onderzoek

Om een goede diagnose te kunnen stellen, zal de cardioloog je allerlei vragen stellen over je medische geschiedenis en die van je familie. Dit wordt 'anamnese' genoemd. Daarnaast kunnen er diverse onderzoeken verricht worden, zoals:
  • Lichamelijk onderzoek. Een paar voorbeelden waar de arts op zal letten. Hartgeruisen kan wijzen op een hartklepaandoening. Ook zal onderzocht worden of er sprake is van crepitatie, een krakend geluid over de longen. De arts zal je diep laten inademen, zodat de longblaasjes worden opengetrokken hetgeen de knisperingen teweegbrengt. Dit komt doordat vocht in de longen naar het laagste punt zakt en daar de longen enigszins samendrukt. Enkeloedeem is zichtbaar als een egale verdikking van de beide onderbenen. Je kunt er met je vinger putjes in drukken die binnen enkele minuten geheel verdwijnen.
  • Hartfilmpje of ECG. Een hartfilmpje registreert de elektrische activiteit van het hart.
    Hartfilmpje / Bron: Martin SulmanHartfilmpje / Bron: Martin Sulman
  • Röntgenonderzoek of thoraxfoto. Op de röntgenfoto van de thorax kan men vooral twee zaken zien: mogelijke tekenen van longstuwing en de grootte van de hartschaduw.
  • Echocardiogram. Met dit onderzoek wordt de toestand en de samentrekking van de hartspier beoordeeld, alsmede alle klepfuncties.
  • Hartkatheterisatie. Hierbij wordt onderzoek gedaan in het hart en de kransslagaders zelf door middel van een katheter die door de huid en via de bloedbaan naar de kransslagaders toegeleid wordt. Via de katheter wordt contrastvloeistof in de kransslagader gebracht, waarna het bloedvat en zijn vertakkingen stroomafwaarts goed zichtbaar zijn op een röntgenfilmpje.
  • MRI. Door middel van een MRI (Magnetic Resonance Imaging) kan heel gedetailleerd de structuur van het hartspierweefsel bestudeerd worden. Door contrastmiddel kan tevens littekenweefsel in beeld gebracht worden dat ontstaan is door bijvoorbeeld een hartinfarct. Voorts kan de hartfunctie bestudeerd worden of kan de ernst van eventuele klepafwijkingen berekend worden.
    Bloedafname / Bron: Istock.com/anna1311Bloedafname / Bron: Istock.com/anna1311
  • Bloedonderzoek. Een laboratoriumbepaling voor het hartfalen is de BNP-bepaling. BNP staat voor Brain Natriuretic Peptide. BNP is een stofje dat wordt afgescheiden door spiercellen in de hartkamers als deze langdurig onder verhoogde druk staan. Wanneer het bloed een laag BNP-gehalte heeft, dan kan zonder aanvullend onderzoek hartfalen uitgesloten worden.Wel dient rekening gehouden te worden met vals-negatieve uitslagen bij nierinsufficiëntie (nierfalen), longembolie en ouderdom.
  • Inspanningsonderzoek (fietstest of loopband). Hiermee kan men vaststellen hoe goed je je kunt inspannen. Het meten gebeurt met behulp van een elektrocardiogram (ECG). Een inspanningsonderzoek kan ook met isotopen verricht worden. Dit zijn stoffen die tijdelijk een radioactieve straling uitzenden, waardoor men afbeeldingen kan maken. De gezonde delen van het hart nemen meer van de stof op en lichtten dus meer op dan de beschadigde delen.

Hartfalen behandeling

Als het enigszins mogelijk is probeert men de oorzaak van hartfalen weg te nemen. Bijvoorbeeld door een operatieve vervanging van een lekkende en/of vernauwde klep. In het algemeen is er echter geen operatie mogelijk bij hartfalen en kan de oorzaak niet worden weggenomen. Men zal in dat geval een medicamenteuze behandeling voorstaan. Patiënten met hartfalen kunnen verschillende soorten medicijnen voorgeschreven krijgen, met als doel je hart zoveel mogelijk te ontlasten en de pompkracht te verbeteren. Deze medicijnen moet je waarschijnlijk je hele leven blijven gebruiken. Veelal is hartfalen een chronische aandoening die niet meer overgaat. Bepaalde leefregels kunnen helpen je zo goed mogelijk te leren leven met hartfalen. De belangrijkste leefregels zijn:
  • Neem medicijnen in volgens voorschrift en zorg dat je therapietrouw bent.
  • Voorkom ondergewicht en overgewicht. Overgewicht kan tot overbelasting van je hart leiden en ondergewicht tot verzwakking van spieren en verminderde weerstand als gevolg van een verminderde lichamelijke conditie. Je kunt met de Body Mass Index (BMI) en de middelomtrek bepalen of je een gezond gewicht hebt.
  • Houd je aan een zoutbeperkt dieet. Een diëtist kan je hierbij eventueel helpen. Bij hartfalen kan het lichaam het zout niet goed kwijt vanwege een verminderde pompfunctie van het hart. Natrium en water zijn in een vrij constante verhouding in het lichaam aanwezig en daarom leidt ophoping van natrium bij hartfalen tot ophoping van water. Dit veroorzaakt gewichtstoename en vocht in de enkels of in de longen.
    Bewegen is gezond! / Bron: Istock.com/monkeybusinessimagesBewegen is gezond! / Bron: Istock.com/monkeybusinessimages
  • Drink 1½ liter vocht per dag, tenzij anders afgesproken met je behandeld arts.
  • Weeg dagelijks en meld veranderingen. Een toename van gewicht kan erop wijzen dat je lichaam vocht vasthoudt,
  • Blijf zo veel als mogelijk in beweging, maar neem ook op tijd voldoende rust. Genoeg bewegen houdt hart en bloedvaten in conditie en verlaagt de bloeddruk. Het zorgt ook voor een betere algehele conditie, wat belangrijk is voor mensen met hartfalen.
  • Neem in ieder geval een middagrust van 1½ tot 2 uur.
  • Rook niet. Roken verhoogt het risico op hart- en vaatziekten.
  • Beperk je alcoholgebruik tot een glas per dag, tenzij de arts anders adviseert.
  • Haal (in overleg met je arts) elk jaar de griepprik. Mensen met hartfalen kunnen erg ziek worden van de griep.

Pacemaker

Bij bepaalde patiënten met hartfalen kan een pacemaker uitkomst bieden. Soms trekken de wanden van de linkerhartkamer niet meer tegelijkertijd (synchroon) samen, waardoor het hart pompkracht verliest. In dat geval kan je een speciale pacemaker geïmplanteerd krijgen die zorgt voor een normale hartslag en ervoor zorgt dat de twee hartkamers tegelijk samentrekken. Er zijn ook patiënten met hartfalen die hartritmestoornissen krijgen en heel snelle hartritmes kunnen levensbedreigend zijn. Ook zij kunnen een bepaald type pacemaker geïmplanteerd krijgen die elektrische pulsen of schokken afgeeft waardoor de hartslag weer rustig wordt.

Harttransplantatie

In het uiterste geval komen patiënten met hartfalen in aanmerking voor een harttransplantatie.

Wat is de levensverwachting bij hartfalen?

De levensverwachting bij hartfalen is niet gunstig. Uit onderzoek is naar voren gekomen dat van alle patiënten bij wie de diagnose hartfalen wordt gesteld, ongeveer de helft na vijf jaar is overleden.[4] Uiteraard bestaan er grote verschillen al naar gelang de ernst en de soort van het onderliggende hartlijden en de mogelijkheden tot behandeling.

Noten:
  1. Rutten FH (Julius Centrum), Poos MJJC (RIVM), Engelfriet PM (RIVM). Hoe vaak komt hartfalen voor en hoeveel mensen sterven eraan? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidstoestand\Ziekten en aandoeningen\Hartvaatstelsel\Hartfalen, 5 juni 2014.
  2. The Health and Social Care Information Centre (HSCIC) en collega's, National Diabetes Audit 2010-11 (2012)
  3. Lesman-Leegte I, Jaarsma T, Coyne JC, Hillege HL, Veldhuisen DJ van, Sanderman R.Quality of life and depressive symptoms in the elderly: a comparison between patients with heart failure and age- and gender-matched community controls. J Card Fail, 2009; 15(1): 17-23.
  4. Dr. A.J. Six (in samenwerking met dr. J.H. Kirkels, dr. R.P.J. Budde, dr. M.J.M. Cramer en drs. B.E. Backus): De cardiologie vereenvoudigd. Boom Lemma Uitgevers, Den Haag, vijfde herziene druk, 2011, pag.92.

Lees verder

© 2014 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hartfalen: Symptomen, diagnose, BNP en behandelingHartfalen is een aandoening, waarbij je hart er niet meer in slaagt om het lichaam tijdig te kunnen voorzien van genoeg…
Aandoeningen: oorzaken van hartfalenHartfalen is het onvermogen van het hart om voldoende bloed rond te pompen. Het hart is niet in staat goed te pompen. De…
Hartfalen, oorzaken en gevolgenIeder jaar sterft ongeveer 4% van de Nederlanders aan de gevolgen van hartfalen. Hieronder vallen meer mannen (62%) dan…
Last van hartfalenLast van hartfalenHartfalen is een vervelende aandoening waarbij de pompfunctie van het hart vermindert is. We kennen 2 soorten hartfalen…
Gezondheidsproblemen bij honden: Bloed en bloedsomloopHartafwijkingen komen bij honden vaker voor dan bij welk huisdier dan ook. Het meest algemeen is schade aan de hartklepp…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Istock.com/RicardoImagen
  • Dr. A.J. Six (in samenwerking met dr. J.H. Kirkels, dr. R.P.J. Budde, dr. M.J.M. Cramer en drs. B.E. Backus): De cardiologie vereenvoudigd. Boom Lemma Uitgevers, Den Haag, vijfde herziene druk, 2011.
  • Lesman-Leegte I, Jaarsma T, Coyne JC, Hillege HL, Veldhuisen DJ van, Sanderman R.Quality of life and depressive symptoms in the elderly: a comparison between patients with heart failure and age- and gender-matched community controls. J Card Fail, 2009; 15(1): 17-23.
  • Prof. dr. D.H. Ford, prof. dr. J.P. Schadé, dr. J. Tomson (hoofdredactie). Het grote medische handboek. Rebo Productions, Lisse, 2009.
  • The Health and Social Care Information Centre (HSCIC) en collega's, National Diabetes Audit 2010-11 (2012)
  • Rutten FH (Julius Centrum), Engelfriet PM (RIVM), Blokstra A (RIVM). Wat is hartfalen en wat is het beloop? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas VolksgezondheidGezondheidstoestandZiekten en aandoeningenHartvaatstelselHartfalen, 30 januari 2012.
  • Rutten FH (Julius Centrum), Poos MJJC (RIVM), Engelfriet PM (RIVM). Hoe vaak komt hartfalen voor en hoeveel mensen sterven eraan? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas VolksgezondheidGezondheidstoestandZiekten en aandoeningenHartvaatstelselHartfalen, 5 juni 2014.
  • www.hartstichting.nl
  • www.hartwijzer.nl
  • www.symptomen-behandeling.nl
  • www.umcg.nl
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/VladimirFLoyd
  • Afbeelding bron 2: Martin Sulman
  • Afbeelding bron 3: Istock.com/anna1311
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/monkeybusinessimages

Reageer op het artikel "Hartfalen: symptomen, oorzaak, behandeling en gevolgen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Elisabeth, 16-01-2017 15:27 #1
Goedenmiddag

ik heb sinds mijn hartinfarct een verminderde pompfunctie gekregen., wat eerst 44 % was is nu 39 % geworden., raak snel buiten adem en ben vaak moe., fiets graag maar geen lange einden meer.,wel zou ik graag willen weten of het erger wordt en wat is de levensverwachting.
,met vriendelijke groet Reactie infoteur, 06-02-2017
In de meeste gevallen is hartfalen een chronische, progressieve aandoening. Dit betekent dat het kan worden behandeld en gecontroleerd, maar dat het een langdurige ziekte is. Lees hier verder: https://goo.gl/h0NoUu.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 12-09-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Special: Hart en hartaandoeningen
Bronnen en referenties: 15
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!