InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Stress en het autonoom zenuwstelsel

Stress en het autonoom zenuwstelsel

Stress en het autonoom zenuwstelsel We zijn allemaal bekend met stress en de sensaties die daarmee gepaard gaan. Stress kent verschillende uitingsvormen. De één krijgt buikpijn, de ander ervaart hartkloppingen en weer een ander krijgt hoofdpijn. De fysieke grondslag voor stress is echter voor iedereen gelijk. Wat is stress en wat gebeurt er nu eigenlijk in het lichaam?

Positieve en negatieve stress

Tijdens een stressvolle situatie reageert ons lichaam. Stress is dan ook een reactie op een prikkel die spanning veroorzaakt. Er bestaan gezonde vormen van stress en ongezonde vormen van stress. Dit wordt ook wel positieve stress versus negatieve stress genoemd. We spreken van positieve stress wanneer we alert zijn en in staat zijn om een goede prestatie te leveren. Stel dat je aan het fietsen bent, er komt een auto op je af en je wendt je af van het gevaar, in dit geval de auto. Of je geeft een presentatie op je werk en de dosis stress maakt dat jij op je best van je kunnen presteert. Dit zijn voorbeelden van positieve stress. Positieve stress zorgt er dus voor dat we in (nood)situaties adequaat kunnen handelen. Over het algemeen kunnen we zeggen dat stress negatief wordt naarmate de stresstoestand langdurig is, of bij een ernstige dreiging. Denk aan een kind dat in een onveilige gezinssituatie leeft, aan een gezin dat zich in een oorlogssituatie bevindt, of als een voortdurende spanning op het werk wordt ervaren. Om dit te begrijpen kijken we naar ons lichaam ten tijde van stress.

Zenuwstelsel

Het stresssysteem in ons lichaam wordt gereguleerd door het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel bestaat uit de hersenen en het ruggenmerg. We onderscheiden het willekeurig zenuwstelsel en het onwillekeurig, of autonoom zenuwstelsel. Als we een kopje in de vaatwasser zetten, vindt dat willekeurig ofwel bewust plaats. Door bewuste aansturing kunnen we de beweging snel of langzaam uitvoeren, stoppen of opnieuw beginnen. Functies van bijvoorbeeld de spijsvertering of ademhaling voltrekken zich echter buiten ons bewustzijn. Dit noemen we het onwillekeurig of autonoom zenuwstelsel. De wijze waarop het lichaam omgaat met een stressvolle situatie vindt plaats binnen het autonome zenuwstelsel. Binnen het autonoom zenuwstelsel is er het gedeelte dat zorgt voor activatie van het zenuwstelsel en de-activatie of ontspanning. Activatie van het zenuwstelsel noemen we het sympathisch zenuwstelsel en ontspanning van het zenuwstelsel parasympathisch.

Sympathisch zenuwstelsel

Tijdens een stressvolle situatie wordt het sympathisch zenuwstelsel geactiveerd. Er komt direct adrenaline vrij. Deze adrenaline zet het lichaam in een vecht- of vluchtreactie. Deze reactie is noodzakelijk voor overleving, al verschillen de manieren van overleven in de loop der tijd. Bedreigende roofdieren hebben plaatsgemaakt voor examens, ontslag, werkeloosheid en werkdruk. Het lichaam reageert echter hetzelfde. Spieren worden aangespannen, de bloeddruk en hartslag gaan omhoog en longen en pupillen verwijden zich. Het lichaam reageert in feite heel slim. Lichaamsfuncties die niet handig zijn om te overleven worden geremd. Als we moeten rennen voor een bedreigende leeuw of als we de goed voorbereide presentatie op het werk geven, is het bijvoorbeeld niet gewenst dat we onze blaas moeten ledigen. De spijsvertering wordt dan ook geremd. Na enkele minuten komt ook het stresshormoon cortisol vrij. De suikerspiegel stijgt en de stofwisseling zet een tandje bij. Nu zijn we klaar om met de stressvolle situatie om te gaan.

Na de stressvolle situatie treedt normaliter het parasympatisch zenuwstelsel in werking. De neurotransmitter acetylcholine gaat de werking van adrenaline tegen. De hartslag, suikerspiegel en bloeddruk kunnen dalen en de spijsvertering kan harder werken.

Disbalans autonoom zenuwstelsel

Als er sprake is van langdurige stress, ontstaat er een disbalans in het functioneren van het autonoom zenuwstelsel. Dit is de situatie die eerder negatieve stress is genoemd. Het sympathisch zenuwstelsel blijft langdurig geactiveerd, terwijl het parasympatisch zenuwstelsel niet meer zorgt voor ontspanning. Klachten als spierpijn, vermoeidheid, rugpijn, hyperventilatie, pijn in de borst, constipatie of juist diarree, maar ook angst en depressie kunnen symptomen van deze disbalans zijn. In feite houdt ons lichaam ons voor de gek door stresssymptomen te produceren die feitelijk niet meer van nut voor de overleving zijn. Niet iedere persoon heeft dezelfde stressdrempel. De ene mens zal sneller in een disbalans raken dan een ander.

Invloed op stress

Hebben we dan helemaal geen invloed op negatieve stress? Ons zenuwstelsel is immers autonoom. Het is de kunst om ons lichaam weer te laten geloven dat we in een ontspannen situatie zijn beland. Bij een ernstige situatie, zoals een gewelddadige gezinssituatie, kan het noodzaak zijn de situatie blijvend te ontvluchten. Bij chronische werkdruk kan het vinden van een nieuwe baan een oplossing zijn. Soms zullen we destructieve gedachteprocessen moeten bijsturen naar meer functionele of constructieve gedachten. Ook beweging, het maken van muziek, en ademhalingsoefeningen kunnen bijdragen aan het creëren van een ontspannen situatie. Uiteindelijk is het de bedoeling dat ons zenuwstelsel de ontspanning herkent. Voor degenen die zichzelf herkennen in een situatie van negatieve stress kan het raadzaam zijn om steun te zoeken. Dit kan steun binnen een sociaal netwerk, maar ook professionele ondersteuning zijn.
© 2017 Nhartelman, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Zenuwstelsel; indelingen van het zenuwstelselHet zenuwstelsel kan op verschillende manieren ingedeeld worden. Het deel van het zenuwstelsel wat binnen de schedel en…
Het autonome zenuwstelsel: parasympatisch en orthosympatischHet autonome zenuwstelsel: parasympatisch en orthosympatischHet autonome of vegetatieve zenuwstelsel regelt samen met het hormoonstelsel het constant houden van de omstandigheden i…
Organisatie van het zenuwstelselHet zenuwstelsel ontvangt, verwerkt en integreert prikkels uit het inwendige en uitwendige milieu (prikkels van binnen e…
Zenuwstelsel; het autonome zenuwstelselHet autonome zenuwstelsel zorgt voor de onbewuste regulering van de interne organen en hormoonklieren. Het autonome zenu…
Zenuwstelsel; het ontstaan van reflexenEen reflex is de eenvoudigste integratie van het sensorische (afferente) en motorische (efferente) zenuwstelsel. Een ref…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay (bewerkt)
  • Leef, uitgave van Service Apotheek (91)
  • Remedies tegen angst en spanning, genezen met kruiden (Jill Wright),

Reageer op het artikel "Stress en het autonoom zenuwstelsel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Nhartelman
Gepubliceerd: 24-10-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!