InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Gezonde voeding > De geneeskracht van gewone vlier

De geneeskracht van gewone vlier

De geneeskracht van gewone vlier Vroeger maakte men fluiten van de vlier. Deze werden ´flierefluiten´ genoemd. De vlier kende van oudsher een groot aantal geneestoepassingen. Het werd onder andere gebruikt voor de luchtwegen en tegen koorts, verkoudheid en als vochtafdrijvend medicijn. Vlier is een plant die minstens vanaf de Steentijd door de mens wordt gebruikt. Nu kennen we een aantal geneeskrachtige werkzaamheden van deze plant , maar vroeger zag men er allerlei magische eigenschappen in.
Botanische tekening vlier / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)Botanische tekening vlier / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Inhoud:


Naamgeving vlier

De Latijnse, botanische naam voor gewone vlier is Sambucus Nigra. Sambucus is een verbastering van het Griekse sambuka wat ´fluit´ betekent. Van de jonge vlier stammetjes werd in het oude Griekenland fluitjes gemaakt. Nigra betekent zwart; de kleuir van de bessen van deze struik. Het Nederlands kent diverse volksnamen voor de vlier: Gewone vlier, Zwarte vlier, Europese vlier, Boltenboom, Flierenhout, Flieterhout, Geeraard, Geerd, Heulenteer, Holderboom, Holenteer, Hullunder, klapbussenhout, klapbuizenhout, Klotsenhout, Vlaardenboom, Vlierder, Vledder, Vleer, Vlinderboom en Vlaarboom.

De magie van vlier

Gewone vlier werd reeds gebruikt in de Steentijd. Er zijn resten aangetroffen van de vlier in nederzettingen uit dit prehistorische tijdperk. Aan vlier werden in vroegere tijden allerlei magische eigenschappen toegeschreven. Het is een heilige plant bij de zigeuners. In Duitsland nam men vroeger elke kaar als men voorbij een vlierbessenstruik liep de hoed af. Denemarken kende de hyldemoer aan wie iemand toestemming moest vragen voordat er vlierbessen geplukt mochten worden. Je mocht geen meubels maken van vlierhout en het niet als brandhout gebruiken. Wanneer een baby in een wiegje van vlierbessenhout lag dan zou de hyldemoer komen om de baby te doden. Aan de andere kant is in overige culturen vlierhout gebruikt om mensen of overledenen te beschermen. Een kruis van vliertakken werd in vroegere tijden gebruikt om de doden te beschermen. Het kruis werd in de lijkkist meebegraven. Een koetsier van een lijkwagen had een zweepje van vlier. Het kruis op Golgotha zou eveneens zijn gemaakt van vliertakken.

Vlierstruik / Bron: Willow, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)Vlierstruik / Bron: Willow, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)

Vlier bij de antieken

Hippocrates, een beroemd geneesheer uit de antieke Griekse tijd, beschouwde vlier als urinedrijvend midel. Dioscorides, pionier der geneeskunde en kruidenwetenschap, schreef het als urinedrijvend, galdrijvend en slijmoplossend middel voor. Vlierblad werd als omslag gebruikt om ontstekingen en zweren tegen te gaan. Plinius behoorde tot de antieke Romeinen. Hij was geneesheer en maakte een papje van vlierblad en parelgerst en bracht het aan op plekken waar een hond had gebeten. Galenus, eveneens een Romein, schreef de plant voor bij verkoudheid en slijmvliesproblemen.

Vlier van de Middeleeuwen tot nu

In de Middeleeuwen groeide de medicinale furore van vlier uit tot grote proporties. Vlier werd ´de medicijnkist van het volk´ genoemd omdat het veelvuldig en meervoudig inzetbaar was. Andere namen waren ´heilplant;´ of ´wonderboom´. Rembert Dodoens, de baanbrekende kruidenwetenschapper, erkende in de 16e eeuw dat vlier laxerende, vochtafdrijvende, slijmoplossende en zwellingsverminderende eigenschappen heeft. In de 18e eeuw werd het populair om vlierbloesemwater te gebruiken als was en bleekmiddel voor de huid; er zouden sproeten mee afgewassen kunnen worden. De bladeren werden tot groene zalf bereid welke werd aangewend om verstuikingen en kneuzingen te genezen, winterhanden en -voeten tegen te gaan, wonden te behandelen en aambeien te bestrijden. In de moderne wetenschap was het Dr. Mumcuoglu die de antivirale werking van proteïnen uit vlierbessen ruim heeft onderzocht en bewezen.

Werkzame stoffen vlierbloesem en vlierbes

Van vlier worden de vlierbloesem en de vlierbessen gebruikt. De bast wordt niet gebruikt en de bladeren zijn alleen voor uitwendig gebruik geschikt. Er zitten de volgende werkzame stoffen in de bloemen: de flavonoíden rutine, quercetine, isoquercitrine, hyperoside, antragoline, kaemferol, eldrine en ribosome inactieve proteïne. Verder bevat vlierbloesem looistoffen, slijmstoffen, triterpenen, fenolzuren zoals chlorogeenzuur, koffiezuren, p-coumaarzuur en feruleenzuren. Ook zitten er etherische olie, sterolen, vetzuren, organische zuren zoals appelzuur, valeriaanzuur en wijnsteenzuur, sporen blauwzuurglycosiden, kalium, proteïnen, bitterstoffen, hars choline en N-alkanen in. De bessen hebben een andere samenstelling. In vlierbessen zitten de flavonoïden rutine, isoquercitrine en hyperoside, anthocyanisidenzoals chrysanthemine, sambucyanine, sambucine, ribosoom, inactieve proteïne, de organische zuren citroenzuur, wijnsteenzuur, appelzuur en valeriaanzuur, cyaanzuurglycosiden waaronder sambunigrine, holocine, zierine en prunaserine, de suikers fructose, glucose en sucrose en catechinelooistoffen in. Vlierbessen bevatten de volgende inhoudsstoffen in mindere mate: vezels, pectine, vitamine A, B1, B2, B3, B6, C, choline en biotine. Voorts bevat het de mineralen, calcium, ijzer en fosfor.

Vlierbloesem tegen koorts en griep

Aangezien vlier een zweetdrijvende werking heeft kan het goed worden ingezet bij griep. Proteïnen uit vlier spelen een belangrijke rol bij het voorkomen van bacteriële infecties en de versterking van de weerstand in het algemeen. Het is niet alleen antiseptisch maar het weert ook virussen. Anthocyanen, flavonoïden en de vitamine A en C helpen de proteïnen mee bij het uitvoeren van de antiseptische werkingen. Om deze medicinale redenen wordt vlier door een fytotherapeut voorgeschreven bij:
Vlierbessen / Bron: 4028mdk09, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Vlierbessen / Bron: 4028mdk09, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Griep, grippale aandoeningen,
  • Verkoudheden met koorts, koorts,
  • Kinderziekten.

Vlierbloesem tegen mond-, neus- en keelproblemen

Vlier werkt samentrekkend en ontstekingsremmend door de looistoffen en ursolzuur dat het bevat. Het remt overvloedige slijmklierafscheiding, verhoogt de bronchiale secretie wat wilt zeggen dat het een slijmoplossend middel is. Hierdoor wordt vlier voorgeschreven bij de volgende indicaties:
  • Verkoudheid, bronchitis, hoest, droge hoest, hooikoorts, allergische rhinnitis,
  • Chronische mondslijmvliesontsteking, bijholteontsteking,
  • Keelpijn, amandelontsteking, strottenhoofdontsteking, heesheid.

Door de mild diuretische werking werkt vlierbloesem om vochtopeenhopingen tegen te gaan waardoor ook artritis, artrose en jicht wordt bestreden. De milde vochtafdrijvende werkzaamheid zorgt er eveneens voor dat het kan worden ingezet voor bloedzuivering en voorjaarsmoeheid.

Uitwendige toepassing vlierbloesem

De samentrekkende werking en de ontstekingswerende eigenschappen zijn samen met de verzachtende eigenschappen goed voor enkele uitwendige toepassingen van vlierbloesem. Hier staan ze vermeld, gerangschikt op verwerkingsvorm:
Vlierbloesem / Bron: Frank Vincentz, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Vlierbloesem / Bron: Frank Vincentz, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Spoelen en gorgelen:
  • Mondslijmvliesontsteking,
  • Keelpijn, amandelontsteking,
  • Strottenhoofdontsteking.

Huidlotion:

  • Kneuzingen, Zwellingen,
  • Ontstekingen,
  • Ruwe huid, kloven.

Ooglotion:

  • Oogbindvliesontsteking,
  • Jeukende huiduitslag.

De geneeskracht van vlierbessen

  • Vlierbessen verkorten de duur van een griep doordat er zweetdrijvende en infectiewerende stoffen in zitten. Het werkt zowel antibacterieel als antiviraal. Het wordt door een fytotherapeut aangewend bij: griep, grippale infecties, koorts en verkoudheid die met koorts gepaard gaat.
  • De ontstekingsremmende werking van vlierbessen zorgt er ook voor dat zenuwpijn vermindert wordt. Daarnaast geven de flavonoïden de vlierbes een antioxidantwerking. Het kan worden ingezet bij aangezichtspijn, Ischias en migraine. Je kunt dan het sap van vers geperste vlierbessen drinken. Gebruik geen onrijpe bessen en drink niet teveel vers vlierbessensap.
  • De diuretische werking zorgt dat het goed inzetbaar is tegen artrose, artritis en jicht. Hiervoor kun je het sap gebruiken dat eerst is verwarmd, bijvoorbeeld door en een moes of gelei van te maken. Hiervan kun je meer eten dan van rauw perssap.
  • De rauwe bes werkt laxerend en kan daarom worden ingezet bij constipatie,
  • Een siroop, moes of gelei van vlierbessen kan worden gebruikt als kalmerend middel.

De geneeskracht van de bladeren van de vlier

Normaliter zul je de bladeren weinig gebruiken maar in noodgevallen kan het handig zijn om te weten dat je de bladeren kunt kneuzen om ze als verzachtend middel voor een wond te gebruiken. De wond zal sneller helen. Een groter aantal gekneusde bladeren kun je als omslag gebruiken op een plek waar een kneuzing of verzwikking heeft plaats gevonden.

Raadpleeg een fytotherapeut

Wie vlier als geneeskrachtig middel wilt gebruiken wordt aangeraden een consult te nemen bij een fytotherapeut. Vlierextracten en medicijnen in de vorm van moedertincturen, poeders, nebulisaat, vloeibaar extract, zalf, creme en capsules dienen alleen op voorschrift van bevoegden gebruikt te worden. Een fytotherapeut kan je daarover mer vertellen net als over de eventuele bijwerkingen en interacties met andere medicijnen of kruiden. Daarnaast bestaan er heilzame combinaties met kruiden. Alle in dit artikel genoemde medicinale werkingen van dit geneeskruid zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en komen uit het Groot Handboek Geneeskrachtige Planten van Geert Verhelst, een standaardwerk op het gebied van genezende planten. Het boek wordt gebruikt in de fytotherapie.

Lees verder

© 2013 - 2019 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Bloemen in mijn bord, VlierbloesemBloemen in mijn bord, VlierbloesemIs het omdat hij overal te gemakkelijk groeit, dat we die prachtige struik zo weinig waarderen? Nochtans is hij niet all…
Tuinkruiden: Vlier, Sambucus NigraDe vlier is altijd onderwerp geweest van legenden en folklore. Dat u vlierbomen vooral bij oude huizen aantreft houdt mi…
De geneeskracht van vlierbessenDe geneeskracht van vlierbessenVlierbessen groeien uiteraard aan de overbekende vlierbessenstruik die je her en der in Nederland ziet groeien. Hij is h…
De vlier en haar toepassingenDe vlier en haar toepassingenVlierbloesems van de vlier zijn te gebruiken voor allerlei lekkernijen. Zo kan er limonade van gemaakt worden, cider of…
Zelf jam en siroop van eetbare planten makenZelf jam en siroop van eetbare planten makenRecepten voor jam en siroop van eetbare planten: Vlierbloesem en –bessen, Kerspruimen, Gele Kornoelje en Kweepeer. Zelf…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "De geneeskracht van gewone vlier"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Joke Slavenburg-Fakkel, 13-01-2017 14:15 #3
Prachtig informatief artikel. Dank je wel!

Certyn Anne, 26-06-2016 11:07 #2
Mijn moeder, vader hebben hun hele leven vlier siroop gemaakt.wij de kinderen moesten elke dag een lepel in nemen, bij deze wij zijn weinig verkouden geweest, ziel.mijn ouders zijn 94,87jaar geworden in hele goede gezondheid tot op laats, zijn ze overleden aan korte dementie'.ik zelf neem het ook elke winter, oude recepten zijn nog altijd de beste zuivere medicatie.ooit soep of dergelijk its van brandnetel gemaakt? doen zou ik zeggen heel goed tegen ouder doms kwaaltjes. Reactie infoteur, 07-09-2016
Wat een goede tip! En vlierbessensiroop maken is helemaal niet zo moeilijk! Brandnetelsoep, iets heel anders, is inderdaad ook erg lekker!

Gerrit Goudriaan, 11-06-2015 15:39 #1
Erg leerzame site.

Infoteur: Tom008
Gepubliceerd: 25-03-2013
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Gezonde voeding
Special: Geneeskrachtige bomen
Bronnen en referenties: 7
Reacties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!