Jakobskruiskruid: gezondheidsvoordelen en giftigheid

Jakobskruiskruid: gezondheidsvoordelen en giftigheid Jakobskruiskruid is een mooie, geelbloeiende maar giftige plant die vooral gevreesd wordt door paardeneigenaren. Jakobskruiskruid komt voor op zonnige bermen en weilanden in heel Europa. In vroegere tijden werd de plant medicinaal gebruikt tegen menstruatiepijnen (de bovengrondse plantdelen) en als laxeermiddel (de wortel). Anno 2020 wordt onderzocht of de plant geschikt is ter behandeling van kanker. Bij inwendig gebruik bestaat echter de kans op leverschade. Jakobskruiskruid is giftig voor de meeste zoogdieren, alsook voor de mens. Dat komt doordat de plant zestien verschillende alkaloïden bevat. Dit zijn werkzame stoffen die hoofdzakelijk in planten voor komen en die als giftig worden beschouwd. De bloemen van Jakobskruiskruid bevatten tweemaal zoveel gif als de bladeren.
Zebrarupsen op jakobskruiskruid / Bron: Rasbak, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Zebrarupsen op jakobskruiskruid / Bron: Rasbak, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is Jakobskruiskruid?

Plant uit de composietenfamilie

Jacobskruiskruid (Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris) behoort tot de composietenfamilie (Compositae of Asteraceae), die samen met de orchideeënfamilie de omvangrijkste plantenfamilie vormt.

Herkennen van de plant

Jacobskruiskruid is een tweejarige plant die een hoogte bereikt van 40 tot 100 cm. Het is een giftige plant welke veel schade aan kan richten bij paarden en overig vee en daarom is het belangrijk om de plant te kunnen herkennen. De gelobde bladeren van de plant zijn aan de bovenkant donkergroen en aan de onderkant enigszins wit van kleur. De plant heeft in zijn eerste jaar groene veelvormige bladeren en zeer jonge planten hebben dikwijls een rozetvormige groeiwijze. De plant heeft een paarsige kern. De tweejarige plant is te herkennen aan (meestal) rode stengels, gele bloemknoppen en groene veelvormige bladeren.

Profiel van Jakobskruiskruid

De kenmerken van Jakobskruiskruid zijn:
  • Botanische naam: Jacobaea vulgaris subsp. vulgaris
  • Plantenfamilie: composietenfamilie (Compositae of Asteraceae)
  • Gebruikte plantendelen: bovengronds bloeiend kruid
  • Inhoudsstoffen: etherische oliën, erucifoline, flavanoïden, germacreen D, jacobine, pyrrolizidine-alkaloïden, senecionine
  • Verzameltijd: juli-augustus
  • Toepassing in de volksgeneeskunde: amenorroe, artritis, bijensteken, dysmenorroe, ontsteking, jicht, urinaire urgentie, huidziekten, ischias, zenuwpijn (neuralgie) en reuma
  • Bijwerkingen: leverschade
  • Contra-indicatie: zwangerschap, leverziekte, leverschade

Jakobskruiskruid  / Bron: Carl Axel Magnus Lindman, Wikimedia Commons (Publiek domein)Jakobskruiskruid / Bron: Carl Axel Magnus Lindman, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Inhoudsstoffen

Jakobskruiskruid bevat pyrrolizidine-alkaloïden. Deze stoffen zijn volgens het RIVM schadelijk als mensen ze in te grote hoeveelheden binnenkrijgen. Ze hebben kankerverwekkende eigenschappen en kunnen de lever ernstig beschadigen, niet alleen oraal maar zelfs in contact met de huid. Het gehalte van deze stof in de bloemen is meestal tot twee keer zo hoog als in de rest van het kruid. Specifiek gaat het om de stoffen acetyl, E- en Z-erucifoline, 21-hydroxyintegerrimin, integerrimin, jacobine, jacolin, jaconine, jacozin, retrorsin, ridelline, senecionine, seneciphylline, senecivernine, spartioidine en usaramine. Bovendien zijn sesquiterpeenlactonen in de plant aanwezig, zoals in alle planten die tot de composietenfamilie behoren. Deze stoffen kunnen allergische of toxische reacties geven bij overdosis. Grazend vee kan hier de dupe van worden.

Giftigheid van Jakobskruiskruid

In vroegere tijden was Jakobskruiskruid erg populair als medicinale plant, vooral de delen van de plant boven de grond werden tijdens de bloeiperiode gebruikt. Omdat de pyrrolizidine-alkaloïden in de plantendelen een giftige werking hebben, wordt medicinaal gebruik anno 2020 afgeraden. De alkaloïden kunnen onherstelbare leverschade veroorzaken, ongeboren kinderen beschadigen, het genetisch materiaal veranderen en kanker veroorzaken. De giftige stoffen zitten in alle delen van de plant, maar het grootste aandeel zit in de bloemdelen. De belangrijkste gifstoffen zijn jacobine en senecionine, wat ook aanwezig kan zijn in de melk van grazend vee. Sommige zaden van Jakobskruiskruid zijn ook aangetroffen in honing of granen. Kenmerkende vergiftigingsverschijnselen die kunnen optreden bij het gebruik van Jakobskruiskruid zijn maag-darmproblemen, maagkrampen, darmkrampen, coördinatieproblemen, gewichtsverlies, vermindering van het bewustzijn, gevoeligheid voor licht (lichtgevoeligheid) en ernstige leverschade, die bij dieren tot de dood kan leiden. Vooral paarden zijn er erg gevoelig voor.

Jakobskruiskruid / Bron: AnemoneProjectors, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)Jakobskruiskruid / Bron: AnemoneProjectors, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)
Vergiftiging komt zelden voor bij mensen, hooguit wanneer theemengsels, die je vaak drinkt, besmet zijn met het kruid. Dan kunnen symptomen optreden zoals vermoeidheid, verlies van eetlust, haaruitval en dergelijke. Bovendien kan contact met de plant contactallergie veroorzaken.

Gezondheidsvoordelen

Jakobskruiskruid werd tot de jaren negentig van de vorige eeuw gebruikt als veelzijdige medicinale plant; in de volksgeneeskunde werd het vooral toegepast voor urinaire urgentie, pijnlijke menstruatie (dysmenorroe) en reumatische klachten. Een kompres gemaakt van versgeperste bladeren werd toegepast bij neuralgie, ischias, gewrichtsproblemen, huidontsteking en huidziekten. Het speelde ook een belangrijke rol bij neusbloedingen en menstruatiestoornissen. De plant werd op veel verschillende manieren gebruikt. Waterige aftreksels en extracten gemaakt van het kruid waren bijzonder populair. Ze werden gebruikt als gorgeldrank tegen keelpijn, amandelontsteking (tonsillitis), koorts en diarree, griep, neusbloedingen en astma. Anno 2020 wordt het gebruik van Jakobskruiskruid afgeraden vanwege de toxische werking: de giftige alkaloïden kunnen blijvende leverschade veroorzaken.

Ondanks zijn geneeskrachtige eigenschappen is Jakobskruiskruid een zeer giftige plant die je nooit inwendig in welke vorm dan ook of uitwendig op open wonden mag gebruiken. De plant kan ook huiduitslag veroorzaken bij gevoelige mensen, simpelweg door aanraking.

Interacties met geneesmiddelen

Jakobskruiskruid wordt afgebroken door de lever. Sommige chemicaliën die ontstaan wanneer de lever Jakobskruiskruid afbreekt, kunnen schadelijk zijn. Medicijnen die stimuleren dat de lever Jakobskruiskruid afbreekt, kunnen de toxische effecten van de toxische stoffen in het kruid versterken. Enkele van deze geneesmiddelen zijn carbamazepine (een medicijn dat de verschijnselen van epilepsie onderdrukt), fenobarbital (vooral gebruikt als kalmeringsmiddel), fenytoïne (een al lang bestaand anti-epilepticum), rifampicine (een antibioticum), rifabutine (een bactericide antibioticum dat primair gebruikt wordt bij de behandeling van tuberculose).

Josephine Kermode, toen ze circa 22 jaar oud was / Bron: Jamesfranklingresham, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Josephine Kermode, toen ze circa 22 jaar oud was / Bron: Jamesfranklingresham, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Nationale bloem van het eiland Man

De naam Jakobskruiskruid is terug te voeren tot de bloeidatum rond 25 juli, dat is de naamdag van Sint Jacob, al begint de bloeitijd al begin juni. Maar de bloei van de plant ontwikkelt zich pas later ten volle. Jakobskruiskruid is de zogenaamde nationale bloem van het eiland Man (Engels: Isle of Man) en wordt er ‘Cushag’ genoemd. Josephine 'Cushag' Kermode (1852-1937), een dichteres van het eiland, schreef het volgende gedicht over de plant:

The Cushag

Now, the Cushag, we know,
Must never grow,
Where the farmer's work is done.
But along the rills,
In the heart of the hills,
The Cushag may shine like the sun.
Where the golden flowers,
Have fairy powers,
To gladden our hearts with their grace.
And in Vannin Veg Veen,
In the valleys green,
The Cushags have still a place.
© 2020 - 2021 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Jakobskruiskruid - een giftige plant voor mens en dierJakobskruiskruid - een giftige plant voor mens en dierJakobskruiskruid is een tweejarige, giftige plant die dodelijk kan zijn voor koeien, paarden en varkens. In het eerste j…
Vergiftiging door Jakobskruiskruid bij paardenJakobskruiskruid is een plantensoort die in Nederland voor vergiftigingen bij paarden kan zorgen. Paarden herkennen het…
Lijst van giftige planten voor paardenIedere paardeneigenaar weet dat er planten voorkomen die zeer ongezond zijn voor paarden. Jakobskruiskruid is bijvoorbee…
Nieuwe bestrijding paardengif JakobskruiskruidJakobskruiskruid is een berucht plantje in het weiland. Voor grazers, zoals paarden, kan het uiteindelijk tot de dood le…

Echt duizendguldenkruid: gezondheidsvoordelen van het kruidEcht duizendguldenkruid: gezondheidsvoordelen van het kruidEcht duizendguldenkruid (Centaurium erythraea) is een tweejarige plantensoort van de gentiaanfamilie (Gentianaceae), een…
Korenbloem: gezondheidsvoordelen & inhoudsstoffen korenbloemKorenbloem: gezondheidsvoordelen & inhoudsstoffen korenbloemDe korenbloem (Centaurea cyanus), ook wel wilde korenbloem genoemd, is een plant uit de composietenfamilie. Met deze een…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Trish Steel, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)
  • Dr. Jörg Grünwald en Christof Jänicke. Praktisch handboek plantengeneeskunde van A tot Z. Zuidnederlandse uitgeverij NV, zj.
  • Frank J. Lipp. Kruidenleer. Librero, 2004.
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Jakobskruiskruid
  • https://edepot.wur.nl/520953
  • https://www.healthbenefitstimes.com/facts-and-benefits-of-ragwort/
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Jacobaea_vulgaris
  • https://www.herbal-supplement-resource.com/ragwort-uses.html
  • https://nioo.knaw.nl/nl/pers/laat-buren-jakobskruiskruid-bestrijden
  • https://www.santiago.nl/vereniging/25-juli-de-naamdag-van-sint-jacob
  • https://www.gov.im/media/402197/cushag_code_july_2013.pdf
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Josephine_Kermode
  • https://www.hartog-lucerne.com/kennisbank-hartog/jacobskruiskruid-herkennen
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Composietenfamilie
  • https://www.emedicinehealth.com/tansy_ragwort/vitamins-supplements.htm
  • http://www.ragwort.org.uk/component/content/article/7-i/15-horse-pastures-and-ragwort-prevention-is-easier-than-cure
  • https://plants.usda.gov/plantguide/pdf/pg_seja.pdf
  • https://www.hunebednieuwscafe.nl/2019/01/jacobskruiskruid-giftig-en-waardplant/
  • https://www.ourfood.nl/info/botanie/alkaloide.html#gsc.tab=0
  • https://www.bijenhouden.nl/phpbb/viewtopic.php?t=16149&start=30
  • https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/090437001.pdf
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Carbamazepine
  • https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-256/tansy-ragwort
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Rifabutine
  • Afbeelding bron 1: Rasbak, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Carl Axel Magnus Lindman, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: AnemoneProjectors, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)
  • Afbeelding bron 4: Jamesfranklingresham, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Tartuffel (2.976 artikelen)
Laatste update: 28-08-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Bronnen en referenties: 28
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.