Echt duizendguldenkruid: gezondheidsvoordelen van het kruid

Echt duizendguldenkruid: gezondheidsvoordelen van het kruid Echt duizendguldenkruid (Centaurium erythraea) is een tweejarige plantensoort van de gentiaanfamilie (Gentianaceae), een familie van tweezaadlobbige planten. De kruidachtige plant wordt ongeveer 30 cm hoog en na de kieming vormt zich eerst een rozet met 1-2 cm brede bladeren. Dit rozet is elliptisch tot spatelvormig. In het tweede jaar loopt de vertakte bloemsteel uit met kleinere, rechtopstaande (bloei)stengels. Aan het stengel is een schermvormige tros van kleine, lichtrode of roze bloemen met een buisvormige kroon die aan de randen in vijven is gespleten. De vruchten zijn langwerpige, tweelobbige doosvruchten met veel zeer kleine zaadjes. De bloeitijd is juli tot oktober.
Echt duizendguldenkruid / Bron: Donald Macauley from Carshalton, Surrey, UK, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)Echt duizendguldenkruid / Bron: Donald Macauley from Carshalton, Surrey, UK, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)

Profiel echt duizendguldenkruid

Echt duizendguldenkruid heeft de volgende kenmerken:
  • Botanische naam: Centaurium erythraea
  • Plantenfamilie: gentiaanfamilie (Gentianaceae)
  • Andere namen: Centaurium minus, Erythraea centaurium
  • Zaaitijd/planttijd: april - mei
  • Bloeiperiode: juli - oktober
  • Oogsttijd: augustus - oktober
  • Locatie/standplaats: zonnig en beschut tegen de wind; leemachtige, kalkrijke en voedselrijke bodems
  • Gebruik als medicinaal kruid: onder meer verlies van eetlust, diarree, hepatitis (leverontsteking) en galproblemen
  • Gebruik (als kruid) in de keuken: in koolgerechten, in hartige soepen en likeuren

Botanische tekening duizendguldenkruid / Bron: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)Botanische tekening duizendguldenkruid / Bron: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)

Wat is echt duizendguldenkruid?

Echt duizendguldenkruid is een kruidachtige plant die voorkomt vanaf het Marokkaanse Atlasgebergte tot aan de kusten van de Oostzee en zowel op droge hellingen als op weilanden en open plekken in het bos. Terwijl de benedictijnse abdis Hildegard van Bingen het kruid gebruikte om gebroken botten te genezen, waardeerde de priester en een van de grondleggers van de natuurgeneeskunde, Sebastian Kneipp, zijn maagsapvormende eigenschappen en wist hij hoe hij het kruid moest gebruiken voor spijsverteringsklachten zoals winderigheid of brandend maagzuur. Dit effect is te danken aan de bitterstoffen in de plant. Hoewel het kruid vooral bekend staat om het verlichten van spijsverteringsklachten en maagaandoeningen, heeft het een algehele positieve werking op het lichaam en helpt het bijvoorbeeld ook tegen bloedarmoede, overgewicht, slechte bloedsomloop, verkoudheid en nog veel meer. Daarom werd het kruid in vroegere tijden reeds zeer gewaardeerd, iets wat gemakkelijk te herkennen is aan de naam. Volgens de overlevering komt de naam van een rijke man die duizend gulden beloofde aan iemand die hem een ​​geneesmiddel voor zijn ziekte gaf. Toen dit gebeurde, werd het 'duizendguldenkruid' genoemd. Helaas is het kruid zo zeldzaam geworden dat het ten onzent een beschermde status heeft. De plant staat vanwege de zeldzaamheid op de Rode Lijst voor planten. Hierop komen plantensoorten voor die in Nederland met uitsterving bedreigd worden en/of beschermd zijn.

Herkennen van echt duizendguldenkruid

Echt duizendguldenkruid is een bladverliezende tweejarige kruidachtige plant met een hoogte van 20 tot 50, soms tot 60 centimeter. De plant groeit op droog grasland, natte weilanden en open plekken in het bos. De plant heeft een vierkante, holle stengel van twee millimeter dik. Echt duizendguldenkruid heeft tegenoverstaande stengelbladeren. De bladeren zijn tot tien centimeter lang en vijf centimeter breed. De lichtroze tot paars gekleurde bloemen bestaan ​​uit vijf bloembladen. Hoewel ze geen nectar leveren, trekt het stuifmeel toch veel insecten aan. De bloemen gaan alleen open in de zon. De bloeiperiode is van juli tot oktober. Doosvruchten met talrijke zaden ontwikkelen zich uit de bloemen. De plant heeft een zwak kruidige geur en een sterk bittere smaak.

Echt duizendguldenkruid slaat lang niet overal goed aan / Bron: John Tann from Sydney, Australia, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)Echt duizendguldenkruid slaat lang niet overal goed aan / Bron: John Tann from Sydney, Australia, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)

Zaaien

Zaden van echt duizendguldenkruid zijn online goed verkrijgbaar. Deze worden tussen februari en mei ter plaatse gezaaid. De plant heeft voedselarme grond nodig die meer droog dan te vochtig is. Hij houdt van halfschaduw tot zonnige locaties. Echt duizendguldenkruid gedijt niet in elke tuin, zelfs niet op de best mogelijke locatie. Als het echter aanslaat op één locatie, heeft het niet veel verzorging nodig.

Gezondheidsvoordelen van echt duizendguldenkruid

Medicinaal gebruik

Het medicinale gebruik van duizendguldenkruid kan worden teruggevoerd tot de 5e eeuw voor Christus. De Griekse arts, farmacoloog en botanicus Pedanius Dioscorides (circa 40-90 na Christus) raadde het kruid aan als een remedie voor zuivering, als emmenagoog (dit zijn kruiden die de bloedstroom in het bekkengebied en de baarmoeder stimuleren), ter stimulering van de menstruatie, voor de ogen en voor wonden. In de volksgeneeskunde werd het eerder gebruikt voor aandoeningen van de lever en galblaas en voor koorts. In de traditionele Chinese geneeskunde is het een remedie tegen veel aandoeningen van het spijsverteringskanaal.

Echt duizendguldenkruid / Bron: Picture taken by BerndH, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Echt duizendguldenkruid / Bron: Picture taken by BerndH, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Echt duizendguldenkruid wordt vaak als thee gegeven. Deze thee heeft een bittere smaak. De bitterstoffen in de plant versterken de maag doordat ze de aanmaak van speeksel en maagsap stimuleren. Ze werken ook tegen brandend maagzuur, stoelgangproblemen en winderigheid. In een thee samen met alsem kan duizendguldenkruid de alvleesklier versterken en wordt het gebruikt tegen milde vormen van diabetes en prediabetes. De inhoudsstoffen swertiamarin en swerosid hebben een antibacteriële werking tegen bepaalde bacteriën zoals Bacillus cereus (een bacterie die voedselvergiftiging kan veroorzaken) en Bacillus subtilis (een bodem- en darmbacterie).

Toepassingsgebieden

De toepassingsgebieden van echt duizendguldenkruid binnen de natuurgeneeskunde zijn:

Bron: Lawenai, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Bron: Lawenai, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Inhoudsstoffen van het kruid

Echt duizendguldenkruid is rijk aan bitterstoffen en glycosiden (erytaurine, erythrocentaurine, erythramine, gentianine). Als belangrijkste iridoïde bevat het secoiridoid glucoside swertiamarine (75% van de totale hoeveelheid iridoïde), evenals kleinere hoeveelheden gentiopicrine en sveroside. Centapicrine en diacetylcentapicrine, die in kleine hoeveelheden voorkomen, zijn enkele van de bitterste van nature voorkomende stoffen. De plant bevat ook hars, etherische olie, suiker, magnesiumlactaat, vetzuren, flavonoïden, xanthonen en fenolcarbonzuren (protocatechu, koffiezuur en ferulazuur) en triterpenen zoals 0,7% oleanolzuur, β-sitosterol, oleanolzuurlacton, maslininezuur, erythrodiol, β -Amyrine, α-amyrine, erythrodiol-3-palmitaat, stigmasterol, campesterol, brassicasterol en δ-7-stigmasterol (delta-7 stigmasterol).

Gebruikte plantendelen

De bovengrondse delen van de bloeiende plant worden gebruikt, bestaande uit stengels, bladeren en bloemen en enkele doosvruchten (Centaurii herba).

Toepassingen van echt duizendguldenkruid

Thee

De thee wordt gemaakt als een koud extract. Om dit te doen, laat je ½ tot 1 theelepel van het kruid zes tot acht uur trekken in 1 kopje water. Vervolgens giet je de thee door een zeef of filter en verwarm je deze voorzichtig tot drinktemperatuur.

Tinctuur

Echt duizendguldenkruid kan ook als tinctuur worden gebruikt. Neem voor de maaltijd 10 tot 20 druppels hiervan in met een beetje water (of zoveel als staat aangegeven op de bijsluiter). Je kan zelf ook tinctuur maken. Gebruik een pot met schroefdop of een weckpot om de tinctuur te maken. Vul deze met verse of gedroogde stukjes van het kruid. Giet hier dubbele graanjenever over tot de kruidendelen volledig bedekt zijn. Vervolgens laat je deze substantie twee tot zes weken trekken, waarna je het zeeft en de vloeistof in een donkere fles bewaart. Deze tinctuur is, mits koel bewaard, minimaal een jaar houdbaar.

Bron: Marianne Cornelissen-Kuyt, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Bron: Marianne Cornelissen-Kuyt, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Bijwerkingen

Bijwerkingen worden anno 2020 niet verwacht en zijn niet bekend. Echt duizendguldenkruid kun je beter niet gebruiken tijdens zwangerschap en het geven van borstvoeding. Bij onduidelijkheden dient een arts of apotheker te worden geraadpleegd.

Jacob van Maerlant

Rond 1270 schreef de Vlaamse dichter Jacob van Maerlant (ca. 1230-1235 ca. 1288-1300) 'Der naturen bloeme', waarin hij ook dicht over het duizendguldenkruid:

Centaurea es droghe ende heet,
tbitterste cruud dat men weet,
dies hetent bi na de meesters alle
bi namen der erden galle.
Men salse sieden met wine
ende suker der toe, jeghen die pine.
Van sire groter bitterheden
so eist medicine mede
jeghen stoppinghe, die men hort
die levere ende milte versmort.

Jeghen haerthede die wee doet
milten ende leveren est oec goet.
Nem dese wortel die ic telle,
apie, venkel, pederselle,
ende dit salmen sieden der na
int sap van centaurea,
ende dit duen dor .i. cleet,
ende ghevent hem dien dat doet leet.

Lees verder

© 2020 - 2021 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Echt duizendguldenkruid (Centaurium erythraea) is inheemsEcht duizendguldenkruid (Centaurium erythraea) is inheemsEen kruidige plant met een naam van het vroegere geld: het echt duizendguldenkruid en de Latijnse naam Centaurium erythr…
De geneeskracht van duizendguldenkruidDe geneeskracht van duizendguldenkruidDuizendguldenkruid is een mooie laagblijvende plant met roze bloemetjes die van nature voorkomt in Europa, Azië en Noord…
Een herborist aan zee: de duinpannenDe herborist is nog steeds op wandel aan zee. Spetterend in de branding, ploeterend door het stuivend duinzand, en nu af…
In de naam van... DuizendguldenkruidMet zo een naam moet je als plant wel wat waard geweest zijn. Al lijkt het er dan wel op alsof hij alleen in Nederland g…

Jakobskruiskruid: gezondheidsvoordelen en giftigheidJakobskruiskruid: gezondheidsvoordelen en giftigheidJakobskruiskruid is een mooie, geelbloeiende maar giftige plant die vooral gevreesd wordt door paardeneigenaren. Jakobsk…
Klein hoefblad: gezondheidsvoordelen en inhoudsstoffenKlein hoefblad: gezondheidsvoordelen en inhoudsstoffenKlein hoefblad (Tussilago farfara) is de enige soort van het geslacht Tussilago uit de composietenfamilie (Asteraceae).…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Hans Hillewaert, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Dr. Jörg Grünwald en Christof Jänicke. Praktisch handboek plantengeneeskunde van A tot Z. Zuidnederlandse uitgeverij NV, zj.
  • Frank J. Lipp. Kruidenleer. Librero, 2004.
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Echt_duizendguldenkruid
  • https://www.naturalmedicinefacts.info/plant/centaurium-erythraea.html
  • https://www.botanischetuinen.nl/planten/plant/316/centaurium-erythraea/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Gentiaanfamilie
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Hildegard_van_Bingen
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Kneipp
  • https://www.janvinkfotografie.nl/Fotoalbum/Planten/%3Cbr%20/Duizendguldenkruid,+echt+duizendguldenkruid,+detail+bloemen,+Amsterdamse+Waterleiding+Duinen/
  • https://plantaardigheden.nl/plant/beschr/gonnve/duizendguldenkruid.htm
  • https://wilde-planten.nl/echt%20duizendguldenkruid.htm
  • http://medisch.weleda.nl/medische-nieuwsbrief/medisch-nieuws-winter-2017/column-trek-en-eetlust/amara.html
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlandse_Rode_Lijst_(planten)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Pedanius_Dioscorides
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Emmenagogue
  • https://health-from-nature.net/Centaury.html
  • https://www.evansnwatson.nl/pt/1373-echt-duizendguldenkruid-gesneden-centaurium-erythraea.html
  • https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Swertiamarin
  • https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21415093/
  • https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-399/centaury
  • https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Sweroside
  • http://www.ndhealthfacts.org/wiki/Centaurium_Erythraea
  • https://www.micropia.nl/nl/ontdek/microbiologie/bacillus-subtilis/
  • https://www.drugs.com/npc/centaury.html
  • https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/bacillus-cereus.aspx
  • https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/centaurii-herba
  • https://www.healthbenefitstimes.com/centaury/
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Centaurium_erythraea
  • https://nl.wikisource.org/wiki/Der_Naturen_Bloeme/Tiende_Boek
  • http://beerenburgkruiden.blogspot.com/2012/08/deel-6-duizendguldenkruid.html
  • Afbeelding bron 1: Donald Macauley from Carshalton, Surrey, UK, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)
  • Afbeelding bron 2: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: John Tann from Sydney, Australia, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 4: Picture taken by BerndH, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 5: Lawenai, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 6: Rob Stoeltje from loenen, netherlands, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 7: Marianne Cornelissen-Kuyt, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Tartuffel (2.976 artikelen)
Laatste update: 28-09-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Bronnen en referenties: 38
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!