InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Natuurgeneeswijze > Valeriaan: gezondheidsvoordelen, bijwerkingen en dosering

Valeriaan: gezondheidsvoordelen, bijwerkingen en dosering

Valeriaan: gezondheidsvoordelen, bijwerkingen en dosering Valeriaan of kattenkruid (Valeriana officinalis) is een bekende, zeer waardevolle plant die in grote delen van Europa en Azië voorkomt en voor medicinale doeleinden wordt gebruikt. Deze plant met milde kalmerende eigenschappen wordt al sinds de Griekse oudheid als medicinale plant toegepast. Vanwege de kalmerende eigenschappen worden valeriaanthee of valeriaanpreparaten gebruikt als kalmeringsmiddelen en slaapmiddelen. Valeriaan wordt meestal gebruikt voor slaapstoornissen, vooral het onvermogen om te slapen (slapeloosheid). Valeriaan wordt ook oraal gebruikt voor angst en stress. Bij de productie worden de extracten en de olie van valeriaan gebruikt als smaakstof in voedingsmiddelen en dranken.
Afbeelding uit de 19e eeuw van Valeriana officinalis / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)Afbeelding uit de 19e eeuw van Valeriana officinalis / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Wat is valeriaan?

Naamgeving

De geslachtsnaam van de gewone valeriaan (Valeriana officinalis) komt van het Latijnse woord 'valens', hetgeen 'sterk' betekent. In de volksmond wordt de plant ook wel heksenkruid, pijlkruid of kattenkruid genoemd, niet te verwarren met de niet-verwante soort wild kattenkruid (Nepeta cataria). Dit komt omdat katten dol zijn op de geur. De geur werkt bedwelmend bij katten. Je kunt de wortels van de plant in de kamer leggen om een kat aan een nieuwe omgeving te laten wennen.

Beschrijving

De valeriaan is een kruidachtige en bloeiende plant en is zo'n 60-120 cm hoog. De bladeren zijn geveerd of veervormig met getande bladslippen en rijkelijk groen en de bloemen hebben een lichtroze tot witte kleur en hebben een intense zoete geur. De plant groeit vooral op vochtige, humusrijke plaatsen met niet te veel schaduw. In de grond vormt de plant zeer heldere wortels, die vertakt zijn en zeer sterk ruiken.

Bloemen

De wit tot roze glinsterende bloemen zijn te zien in de periode van juni tot augustus. Valeriaan wordt ook in de tuin gekweekt. Op humushoudende grond groeit de medicinale plant het beste in de lichte halfschaduw, dus niet te veel schaduw.

Wortels

De wortels worden in de maanden september en oktober verzameld en geven een kamferachtige geur af. De wortels hebben een vochtafdrijvende werking en kalmeren het centraal zenuwstelsel.

Voorkomen

Valeriaan komt van nature voor in gematigde en koelere streken in Europa en West-Azië. Bovendien komt de plant ook voor in Siberië, Rusland, Japan, Taiwan, China en Korea. De veeleisende plant groeit graag in het wild op vochtige grond in weiden en aan de oevers van rivieren en meren. Maar je kunt ze ook op droge locaties aantreffen. In Europa, waaronder Nederland, groeit deze plant in het wild langs sloten en plassen.

Bloeiperiode

De echte valeriaan bloeit van mei tot juni en is zelfsteriel, dat wil zeggen dat er geen spontane zelfbestuiving plaatsvindt. Voor de groei heeft de valeriaan zon of halfschaduw nodig, hij is ook vorstbestendig en goed bestand tegen incidentele overstromingen.

Hildegard van Bingen / Bron: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)Hildegard van Bingen / Bron: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Kweek voor medicinale doeleinden

Voor de farmaceutische industrie wordt valeriaan in speciale culturen gekweekt en verwerkt. Dit is de enige manier om de gestandaardiseerde kwaliteit te garanderen die vereist is voor kruidenpreparaten. Voor helende doeleinden wordt de wortel geoogst in de periode van september tot eind oktober.

Zelfs de oude Romeinen en Grieken wisten hoe ze de positieve eigenschappen van valeriaan effectief konden gebruiken en cultiveerden ze in hun tuinen. Sint Hildegard van Bingen (1098-1179), een Duitse benedictines, erkende ook de waarde van valeriaan in haar tijd. In de middeleeuwen werd zelfs gezegd dat valeriaan een afrodisiacum was.

Ingrediënten en effect

Stoffen

Echte valeriaan bevat essentiële oliën zoals isovalerische of valeriaanzuur, alkaloïden en valepotriaten. Verder bevat valeriaan camfeen, caryofylleen, valeranon, mono- of sesquiterpenen evenals sesquiterpeencarbonzuren. Deze verbindingen zijn echter zeer onstabiel, zodat in tincturen en extracten alleen de afbraakproducten kunnen worden gedetecteerd, die baldrinal worden genoemd.

Werking

Valeriaan is een traditioneel kruidenmiddel bij lichte vormen van nervositeit en spanning en bij slaapstoornissen. De valeriaanwortel is een bekend kalmeringsmiddel en wordt gebruikt voor slapeloosheid, rusteloosheid, problemen in het maag-darmkanaal en problemen met het zenuwstelsel. Valeriaan wordt voornamelijk gebruikt als een droog extract, met een dosis van 400 - 600 mg per dag.

Combinatiepeperraten

Als de plant wordt gedroogd, treedt de karakteristieke geur op, waarvoor voornamelijk de etherische oliën bornylisovaleraat of bornylacetaat verantwoordelijk zijn. In veel kruidenpreparaten wordt de echte valeriaan vaak gecombineerd met andere kruiden die ook een kalmerende werking hebben, zoals de jeneverbes en melisse.

Voeding

In voedingsmiddelen wordt valeriaan gebruikt voor ijs en gebak of voor de bereiding van salades. Valeriaan is een zeer populair kruid in veel landen. Als geneeskrachtig kruid kan de valeriaan terugkijken op een zeer lange geschiedenis. De wortels waren in de oudheid al in trek, maar werden voor andere doeleinden gebruikt dan vandaag de dag.

Blad met bladslippen / Bron: Ettore Balocchi, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)Blad met bladslippen / Bron: Ettore Balocchi, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)

Indicaties: waar wordt valeriaan voor gebruikt?

Valeriaan wordt gebruikt bij:

Gezondheidsvoordelen van valeriaan

Valeriaan wordt gebruikt voor (chronische) slapeloosheid of nervositeit in de vorm van tabletten, tinctuur of thee. Iedereen die aan slapeloosheid lijdt, kan voor het slapengaan een theemengsel van citroenmelisse, bijvoet, hop en valeriaan drinken in kleine slokjes. Van valeriaan word je niet moe, dus hij is zeer geschikt om overdag te gebruiken tegen angstgevoelens.

Valeriaan als slaapmiddel

Valeriaan draagt bij tot een goede nachtrust. De effectiviteit ervan kan niet tot een stof worden herleid, maar is te wijten aan de interactie van de afzonderlijke stoffen. Slaap is zeer complex en wordt gecontroleerd door het centrale zenuwstelsel. Valeriaan kan het centrale zenuwstelsel beïnvloeden, evenals de slaap. Valeriaan kan motorneuronen (bewegingszenuwcellen) kan remmen. Dit zorgt ervoor dat je minder beweegt in je slaap. Zelfs voor het slapengaan kan dit al een kalmerend effect hebben. Je slaapt beter door minder beweging.

Valeriaan moet over een langere periode worden ingenomen om volledig effectief te zijn. Pas na 14 dagen ondervind je meestal het effect ervan. Valeriaan kan de diepe slaapfase verlengen en de slaapkwaliteit verbeteren. Dit komt vooral mensen ten goede die eerder aan slaapstoornissen leden. Hoewel valeriaan een goede nachtrust biedt, heeft het geen negatieve invloed op vermoeidheid overdag.

Valeriaan als een kalmerend middel voor angst

Valeriaan kan ook dienen als een kalmerend middel voor angst. Dit komt vooral door de boodschapper GABA of gamma-aminoboterzuur. Valeriaan kan zorgen voor een verrijking van de stof, die werkt als een natuurlijk antistressmiddel. De stof zorgt ervoor dat de uitwisseling van zenuwcellen wordt vertraagd. Dit werkt ontspannend. Geest en lichaam zijn evenwichtiger.

Waterige valeriaan-extracten kunnen zich ook hechten aan GABA-receptoren, net als andere sedativa. Als gevolg hiervan heeft het een soortgelijk effect als andere sedativa, maar dit ontvouwt zich niet zo intens. Valeriaan kan angst positief beïnvloeden. Valeriaan kan ook nuttig zijn in gevallen van innerlijke rusteloosheid.

Voor spierontspanning

Valeriaan kan niet alleen de geest kalmeren, maar ook de spieren. Het gamma-aminoboterzuur GABA heeft ook een anticonvulsieve werking. Valeriaan heeft in de eerste plaats een effect op de niet-bewust controleerbare spieren, bijvoorbeeld op de spijsverteringsorganen. Valeriaan kan ook worden gebruikt bij een overactieve blaas.

Valeriaan etherische olie / Bron: Itineranttrader, Wikimedia Commons (Publiek domein)Valeriaan etherische olie / Bron: Itineranttrader, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Valeriaan als een natuurlijke remedie

Voor zelfzorg is valeriaan uitstekend. Er zijn veel toepassingsmogelijkheden, afhankelijk van het type klachten. Bekend is de thee van valeriaan. Hiervoor worden 1-2 theelepels valeriaan aanbevolen, die worden toegediend met heet water. Druppels zijn de favoriete toepassingsmethode voor op reis. Er zijn valeriaantincturen verkrijgbaar. Dragees en tabletten met valeriaan-extract zijn verkrijgbaar in drogisterijen. Voor spierkrampen kan valeriaanolie extern worden toegepast.

Er zijn tal van valeriaanpreparaten die worden gecombineerd met citroenmelisse, hop of sint-janskruid. Valeriaansupplementen zijn vrij verkrijgbaar in verschillende vormen.

Dosering

Bijsluiter

Valeriaantabletten worden meestal heel doorgeslikt met veel vloeistof (water). De dosering staat vermeld op het potje. Er staat bijvoorbeeld dat er twee tabletten tot drie keer per dag kunnen worden ingenomen. Hoe lang de tabletten gebruikt mogen worden staat niet vast. Je moet de bijsluiter aandachtig lezen voordat je het supplement gebruikt.

Te veel valeriaan innemen

In het geval van een per ongeluk licht verhoogde dosis worden over het algemeen geen negatieve effecten verwacht. Alleen bij een grote overdosis is het raadzaam een arts te raadplegen.

Zwangerschap en borstvoeding

Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is anno 2019 nog weinig bekend. Zowel zwangere vrouwen als vrouwen die borstvoeding geven, nemen over het algemeen geen valeriaantabletten in. Alleen als er een consult met een arts is geweest en dit de inname van dit middel toestaat, is de toepassing mogelijk.

Effect na een paar dagen

Valeriaan ontwikkelt zijn volledige effect na een paar dagen gebruik.

Interacties en bijwerkingen

Veel mensen nemen valeriaantabletten en valeriaanthee om beter te slapen. Voorzichtigheid is echter geboden: de tabletten bevatten vaak een hogere concentratie van de medicinale plant dan staat aangegeven. Neem daarom nooit meer in dan voorgeschreven.

Alcohol en medicijnen

Het belangrijkste is dat valeriaan nooit met alcohol mag worden geconsumeerd. In combinatie met andere slaappillen en kalmerende middelen moet eerst een arts zeker worden geraadpleegd.

Bijwerkingen

Inwendig gebruik van valeriaan kan (soms) de volgende bijwerkingen veroorzaken:

In geval van bijwerkingen dient onmiddellijk een arts te worden geraadpleegd.

Lees verder

© 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Natuurlijke slaapmiddelen: melatonine, valeriaan en kamilleNatuurlijke slaapmiddelen: melatonine, valeriaan en kamilleMoeilijk in slaap komen, 's nachts wakker worden: dergelijke slaapproblemen komen vaak voor. Klassieke slaapmiddelen heb…
Migraine voorkomen met natuurlijke midddelenMigraine voorkomen met natuurlijke midddelenNatuurlijke middelen tegen migraine. Ze zijn er. Wie aan migraine lijdt, weet dat dit er voor kan zorgen dat iemand hele…
Natuurlijke remedies om Angst te behandelenNatuurlijke remedies om Angst te behandelenDoor onze levenswijze leiden meer en meer mensen aan stress en alle soorten angsten. Het is natuurlijk normaal om af en…
Kalmeringsmiddelen voor je rijexamenKalmeringsmiddelen voor je rijexamenBijna iedereen die rijexamen moet doen, is zenuwachtig. Bij sommige mensen zijn de zenuwen zo erg dat zij zakken voor hu…
Tips om beter te slapenKan je ook geen goede nachtrust krijgen? Je bent niet alleen, maar je bent ook niet hopeloos. Er zijn veel effectieve ma…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: AnRo0002, Wikimedia Commons (CC0/bewerkt)
  • Frank J. Lipp. Kruidenleer. Librero, 2004.
  • https://www.zamnesia.nl/content/373-het-gebruik-van-valeriaan
  • https://www.orthokennis.nl/nutrienten/valeriaan
  • https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-870/valerian
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Echte_valeriaan
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Motorische_zenuwcel
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Caryofylleen
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Valerian_(herb)
  • https://www.kro-ncrv.nl/katholiek/encyclopedie/h/hildegard-van-bingen
  • https://wilde-planten.nl/echte%20valeriaan.htm
  • https://www.123zaden.nl/echte-valeriaan
  • https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/v/valeriaan
  • https://www.apotheek.nl/medicijnen/valeriaan?product=valeriaan
  • https://www.indigo-herbs.co.uk/natural-health-guide/benefits/valerian
  • https://selfhacked.com/blog/valerian-root/
  • Afbeelding bron 1: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Onbekend, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: Ettore Balocchi, Wikimedia Commons (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 4: Itineranttrader, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Reageer op het artikel "Valeriaan: gezondheidsvoordelen, bijwerkingen en dosering"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 16-09-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Special: Kruidengeneeskunde
Bronnen en referenties: 20
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!