InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Natuurgeneeswijze > Geneeskrachtige planten en kruiden: soorten en toepassingen

Geneeskrachtige planten en kruiden: soorten en toepassingen

Geneeskrachtige planten en kruiden: soorten en toepassingen Er zijn vele soorten geneeskrachtige planten of kruiden. Geneeskrachtige planten en kruiden bevorderen de gezondheid met hun wortels, bladeren en bloemen. Ze verminderen ziektesymptomen of helpen bij het herstel. Sinds het begin van de menselijke geschiedenis hebben mensen planten en kruiden gebruikt om wonden te genezen of allerlei kwalen te behandelen. Moderne geneeskunde en geneesmiddelen vervingen de oorspronkelijke, onbewerkte toepassing van planten. Sommige van deze planten vormen de basis van medicijnen, anderen worden alleen beschouwd als een huismiddeltje.
Een arts die een elixer bereidt, uit een Arabische versie van Dioscorides' farmacopee, 1224 / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)Een arts die een elixer bereidt, uit een Arabische versie van Dioscorides' farmacopee, 1224 / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)

Wat zijn geneeskrachtige planten en kruiden?

Sumer

Het gebruik van planten voor de behandeling van wonden, pijn of ziekten was aanvankelijk gebaseerd op de eigen ervaring van mensen. In de loop van de geschiedenis ontwikkelde de kruidengeneeskunde zich tot een afzonderlijke tak van kennis. Literaire bronnen over planten als remedie gaan terug tot de Sumeriërs, inwoners van Sumer, een landstreek en een beschaving gelokaliseerd in het zuidelijk deel van Mesopotamië. Genezing met behulp van planten strekt zich uit over de hele bevolkte wereld.

Overal op de wereld

Oude tradities laten zien dat medicinale planten bekend waren bij de indianen, bij de culturen van Midden- en Zuid-Amerika en bij de volkeren van Afrika en Azië. Ook beoefenden de oude Egyptenaren en Grieken kruidengeneeskunde, waarvan de geschreven bronnen van invloed waren op traditionele genezers tot in de middeleeuwen en de moderne tijd. Monniken en kloosters namen hun toevlucht tot deze bronnen en vulden oude kennis aan met nieuwe inzichten.

Plantgeneeskunde

Een medicinale plant heeft het voordeel dat deze voor iedereen beschikbaar is. Het kan worden gezocht en geplukt in de vrije natuur. Geneeskrachtige planten waarvan de bestanddelen of werkzame stoffen als basis of ingrediënt van geneesmiddelen dienen, worden als geneeskrachtige planten beschouwd. Er kan een onderscheid worden gemaakt tussen planten, waarvan de helende effecten wetenschappelijk zijn onderzocht en aangetoond en die planten die alleen traditioneel als remedie gelden.

Plant of kruid?

Of iets een plant of een kruid is, hangt af van het doel waarvoor het gebruikt wordt. Elke plant die nuttige toepassingen heeft is een kruid in de ruimste zin des woords. Kamillethee wordt beschouwd als kruidenthee, maar kamille die je in je tuin laat groeien wordt gewoon gezien als een plant.

Planten met genezende eigenschappen

Het gebruik van geneeskrachtige planten staat ook bekend als fytotherapie ('behandeling met planten'). Voor mildere ziekten of aandoeningen zijn medicinale planten vaak een goed alternatief voor medicijnen. De genezende eigenschappen zitten in de essentiële oliën in de plant en de tannines (chemische verbindingen), maar ook in de diverse hulpstoffen die samen een gecombineerd effect teweegbrengen dat sterker is dan hun afzonderlijke activiteit. Er vindt anno 2019 volop wetenschappelijk onderzoek plaats naar (de werking van) geneeskrachtige planten en het potentieel voor nieuwe toepassingsgebieden is groot.

De gebieden waar de actieve ingrediënten van de planten een heilzaam effect hebben, zijn onder meer verkoudheid, luchtwegaandoeningen of dyspepsie. Maar ook op het gebied van huidaandoeningen en huiduitslag kunnen plantaardige stoffen worden gebruikt. Bovendien worden medicinale planten ingezet bij vermoeidheid, nervositeit, angst, rusteloosheid of milde depressie.

Mensen die hun toevlucht nemen tot kruidenremedies, bijvoorbeeld voor depressie of slaapstoornissen, kunnen het beste vooraf hun huisarts raadplegen, aangezien de actieve ingrediënten in de planten soms bijwerkingen veroorzaken, interacties hebben met medicijnen of beperkt zijn.

Obstipatie / Bron: Andrey Popov/Shutterstock.comObstipatie / Bron: Andrey Popov/Shutterstock.com

Toepassingen van medicinale planten

Geneeskrachtige planten kunnen onder meer helpen bij de volgende klachten:

Grenzen van plantengeneeskunde

De grenzen van plantengeneeskunde liggen in de behandeling van ernstige verwondingen, aandoeningen of ziekten. Ernstige ziekten zoals kanker of hiv/aids zijn niet te behandelen of te genezen met een enkele plant. Een tweede limiet is een verkeerde dosering of onjuiste toepassing. Je kan zelfs een overdosis krijgen van de natuurlijke actieve en geneeskrachtige ingrediënten van een plant als je ze op een verkeerde manier gebruikt. Dan blijken ze giftig en schadelijk te zijn. Een medicinale plant bevat actieve ingrediënten die het lichaam op de een of andere manier beïnvloeden, maar in de verkeerde hoeveelheid of bij de verkeerde toepassing ervan kunnen er klachten ontstaan.

Echinacea / Bron: Ulf Eliasson, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)Echinacea / Bron: Ulf Eliasson, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)

Toepassing en dosering

Voor de toepassing van medicinale planten zijn er verschillende methoden. Van sommige planten worden alle plantendelen van wortel tot bloem gebruikt. Anderen ontwikkelen hun geneeskrachtige potentie alleen in een specifiek deel van de plant. Een ander onderscheid is of je deze planten verwerkt aanschaft of vers plukt en zelf verwerkt. Dat laatste is niet altijd mogelijk. Geneeskrachtige planten zoals ginseng of echinacea (zonnehoed) komen bijvoorbeeld niet in het wild voor in Europa.

De verwerking en dosering zijn afhankelijk van de specifieke plant. Geneeskrachtige planten kunnen worden gebruikt als thee, als brouwsel of als zalven. Er zijn verwerkte varianten in de handel, zodat de ingrediënten van de plant ook in de vorm van tabletten, snoepjes, sappen of crèmes te koop zijn.

De toepassing kan inwendig of uitwendig zijn. Sommige zijn geschikt voor infusie, wassen of baden. Anderen zijn het meest effectief in de vorm van thee of druppels. Voor bepaalde medicinale planten zoals brandnetel of salie, is een thee gemaakt van verse bladeren effectiever dan gedroogde bladeren. Bij andere planten komt het actieve ingrediënt pas vrij door het drogen of pletten van de plantendelen.

Soorten medicinale planten en hun toepassingen

Er zijn veel verschillende soorten geneeskrachtige planten met velerlei toepassingen.

Arnica

De genezende kracht van de bergbloem arnica zit in de bloemen. Het wordt toegepast als een tinctuur of als onderdeel van zalven. Arnicazalf helpt bij pijn veroorzaakt door kneuzingen of verstuikingen.

Afbeelding uit de 19e eeuw van Valeriana officinalis / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)Afbeelding uit de 19e eeuw van Valeriana officinalis / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Valeriaan

Valeriaan wordt beschouwd als een huismiddeltje voor slaapstoornissen. Het heeft een kalmerende werking en bevordert de slaap. Valeriaan kan ook worden gebruikt voor examenvrees. De gedroogde wortel levert de actieve ingrediënten. Het is de basis voor valeriaanthee of andere bereidingen.

Brandnetel

De brandnetel is veelzijdig als medicinale plant: van de bladeren kan thee, sap, salade of soep worden gemaakt. Om verbranding aan brandnetels te voorkomen, is het noodzakelijk om de bladeren te wassen, pletten of verwarmen. De thee stimuleert de stofwisseling.

Venkel

De knol van de venkel is eetbaar en wordt gebruikt als specerij of garnituur. Als een medicinale plant helpt venkel in de vorm van thee of snoep bij hoest en dyspepsie. Venkel wordt gebruikt om vastzittend slijm los te krijgen en het is krampstillend. Zowel venkelzaad als de wortel zijn geschikt voor het maken van venkelthee.

Gember

Gemberwortel dient niet alleen als kruid. Het helpt vooral bij misselijkheid. Gember als remedie kan rauw of als thee worden gebruikt. Het heeft een pijnstillend en ontstekingsremmend effect.

Sint-janskruid staat bekend als antidepressivum / Bron: Fir0002 flagstaffotos, Wikimedia Commons (GFDL-1.2)Sint-janskruid staat bekend als antidepressivum / Bron: Fir0002 flagstaffotos, Wikimedia Commons (GFDL-1.2)

Sint-janskruid

Sint-janskruid wordt gemakkelijk gevonden en verzameld in het wild vanwege de opvallende gele bloemen. Het kruid staat bekend als een antidepressivum bij lichte tot matige depressies. Het is van toepassing in de vorm van tabletten of thee. Sint-janskruidolie is geschikt voor de droge huid, maar maakt het wel gevoeliger voor licht.

Kamille

Kamille kalmeert de maag en is ontstekingsremmend. De bloemen zijn verantwoordelijk voor het genezende effect. Ze kunnen worden verwerkt tot thee, baden, olie of zalf. Kamillethee is krampstillend en helpt bij maagproblemen of keelpijn.

Melisse

Melisse (melissa) is een geslacht uit de lipbloemenfamilie. De bladeren van melisse hebben een kalmerende werking. In gedroogde vorm dienen ze als specerij. Als badadditief ontwikkelt melissa een ontspannend effect. Melissethee is effectief bij buikkrampen of darmklachten. De etherische olie van de bladeren kan worden verwerkt tot tincturen.

Goudsbloem / Bron: Ik, Wikimedia Commons (Publiek domein)Goudsbloem / Bron: Ik, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Goudsbloem (calendula officinalis)

De oranje bloeiende goudsbloem dient als een medicinale plant voor huidproblemen. Als een zalf helpt het bij ontstekingen en bevordert het de wondgenezing. De bloemen van deze plant vormen de basis voor dergelijke zalven en crèmes. Je kan ook thee maken van goudsbloem. De thee wordt vaak op kompressen gebruikt.

Munt

Als medicinale plant wordt munt voornamelijk gebruikt als verse thee. Maar zelfs als snoep of olie heeft pepermunt ontstekingsremmende en slijmoplossende eigenschappen. De etherische oliën van de plant zitten in de bladeren. In de vorm van thee of als een verdunde olie voor inhalatie helpt pepermunt bij verkoudheid of dyspepsie.

Salie

Salie is een van de medicinale planten die ook als keukenkruid dienen. De bladeren hebben een desinfecterende werking en helpen bij keelpijn of mondontsteking. Vooral salie kan worden gebruikt als een medicinale plant in de vorm van thee.

Smalle weegbree (Plantago lanceolata) / Bron: H. Zell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Smalle weegbree (Plantago lanceolata) / Bron: H. Zell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Weegbree
De weegbree heeft een desinfecterend en ontstekingsremmend effect. De belangrijkste toepassing van het kruid is het gebruik als hoestonderdrukker. Alle delen van de plant, behalve de wortel, kunnen worden gebruikt voor de productie van thee of siroop, die een slijmoplossend en antitussief (hoestprikkelremmend) effect hebben.

Duizendblad

Duizendblad is een plant uit de composietenfamilie. Het is een medicinale plant die vooral voorkomt op voedselrijke, verstoorde grond in bermen, op dijkhellingen, in grasland en op braakliggende terreinen. Uit het bovengronds groeiende deel van de plant kunnen thee of extracten worden verkregen, die goed zijn voor spijsvertering en krampstillend werken.

Risico's en bijwerkingen

Het feit dat medicinale planten van natuurlijke oorsprong zijn, betekent niet dat ze naar believen kunnen worden gedoseerd of gebruikt. Een onjuist gebruik of overdosis kan schadelijke gevolgen hebben en soms zelfs levensbedreigend zijn. Bovendien hebben bepaalde medicinale planten zoals sint-janskruid of pepermunt bijwerkingen die vooral zieke mensen of zwangere vrouwen niet mogen onderschatten. Niet elke geneeskrachtige plant veroorzaakt bijwerkingen of brengt risico's met zich mee, maar in geval van reeds bestaande aandoeningen wordt zelfmedicatie zonder medisch advies niet aanbevolen. Iedereen die al medicijnen gebruikt wordt geadviseerd om bij huisarts of apotheker na te vragen of ze compatibel zijn met het gebruik van de geneeskrachtige plant die je wilt gaan gebruiken.

Het gebruik van geneeskrachtige planten kan leiden tot bijwerkingen. Deze omvatten allergieën of huidirritatie. Het zelf verzamelen, oogsten en bereiden van geneeskrachtige vereist kennis van planten.

Lees verder

© 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Het gebruik van kruidenVan kruiden wordt gezegd dat ze een geneeskrachtige werking hebben, maar ook dat ze uitstekend gebruikt kunnen worden vo…
recensieKruidenboeken, het koren tussen het kafIs er een kruidenboek waar alles in staat, wordt mij wel eens gevraagd? Wat bedoel je met een kruidenboek, is meestal mi…
Geneeskrachtige kruidenGeneeskrachtige kruidenNatuurgeneeskunde wordt steeds populairder, er is dan ook steeds meer onderzoek naar verricht en de meeste mensen die ge…
Zelf je eigen kruidenthee makenZelf je eigen kruidenthee makenWe kennen allemaal de kruidenthee die in de winkel staat, maar ook het zelf maken van kruidenthee is mogelijk en helemaa…
recensieFindhorn kruidengidsThe holistic Herbal, uitgebracht in 1983, werd vertaald als De Findhorn kruidengids, waarschijnlijk omdat op dat moment…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Kerdkanno, Pixabay
  • Frank J. Lipp. Kruidenleer. Librero, 2004.
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Sumer
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Herbal_medicine
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Kruidengeneeskunde
  • https://file.scirp.org/Html/6-2101145_59593.htm
  • https://www.odishafdc.com/products_medicinal_plants.php
  • https://www.intechopen.com/books/pharmacognosy-medicinal-plants/medicinal-plants-for-treatment-of-prevalent-diseases
  • https://www.weleda.nl/100-natuurlijk/onze-plantenwereld/onze-hoofdplanten/arnica
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Melisse
  • https://betula-kruiden.eu/kruiden-a-z/munt/
  • http://www.floravannederland.nl/planten/duizendblad
  • https://www.overkruiden.nl/kruiden/achtergronden/wat-zijn-kruiden/
  • https://www.buitenlevengevoel.nl/geneeskrachtige-planten/
  • Afbeelding bron 1: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
  • Afbeelding bron 2: Andrey Popov/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 3: Ulf Eliasson, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)
  • Afbeelding bron 4: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 5: Fir0002 flagstaffotos, Wikimedia Commons (GFDL-1.2)
  • Afbeelding bron 6: Ik, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 7: H. Zell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Geneeskrachtige planten en kruiden: soorten en toepassingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 11-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Special: Kruidengeneeskunde
Bronnen en referenties: 21
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!