InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Ziekten > Welke soorten antidepressiva maken dik?

Welke soorten antidepressiva maken dik?

Welke soorten antidepressiva maken dik? Jaarlijks slikken zo'n 1 miljoen Nederlanders antidepressiva. Een antidepressivum wordt vaak als redmiddel gebruikt bij depressies, angsten en zelfs pijnklachten. Hoewel het grote aantallen mensen helpt om hun leven weer op de rit te krijgen, staan ze ook bekend om hun nadelen. Net zoals bij ieder ander medicijn, hebben antidepressiva ook een aantal bijwerkingen. De meest voorkomende klacht is gewichtstoename. Maar welke zijn nou echt de dikmakers onder de anti-depressiva?

Wat zijn antidepressiva?

Het woord zegt het eigenlijk al, maar ter verduidelijking luidt de definitie als volgt: 'Antidepressiva zijn medicijnen die de stemming kunnen verbeteren en angsten kunnen doen afnemen' (ENCYCLO, 2018). Een antidepressivum, ook wel stemmingsverbeteraar genoemd, stabiliseert met behulp van chemische stoffen de onbalans in de hersenen. Deze onbalans wordt vaak gecreëerd door een tekort aan het geluksstofje 'serotonine', een neurotransmitter die van belang is bij gevoelens van welzijn.

Hoewel er nog steeds in wetenschappelijke kringen wordt gediscussieerd over de feitelijke werking van dit middel, weten we inmiddels wel dat met behulp van een antidepressivum dat de symptomen feitelijk kunnen worden bestreden. Het is echter niet aan te raden om enkel aan symptoombestrijding te doen. De daadwerkelijke oorzaak van depressieve gevoelens dienen hierbij namelijk ook nog worden aangepakt. Een behandeling naast de inname van antidepressiva is daarom net zo van belang.

Keuzestress onder de antidepressiva

Omdat het internet vol staat met antidepressiva-ervaringen die elkaar behoorlijk tegenspreken, is het belangrijk voorafgaand met een arts te bespreken welke bijwerkingen het beoogde middel precies heeft. Een arts beschikt altijd over de exacte kennis van antidepressiva en is dus beter in staat een realistische schatting te maken voor de aankomende gebruiker van het middel.

Bijwerkingen antidepressiva?

Hoewel medicijnen vaak klachten doen verminderen of zelfs laten verdwijnen, komen er dikwijls andere klachten voor terug. De meest voorkomende klachten bij antidepressiva zijn: hoofdpijn, maag- en darmklachten, seksuele stoornissen, slapeloosheid, sufheid en gewichtsafname en -toename. De laatste bijwerking doet bij de meeste mensen natuurlijk de alarmbellen rinkelen. Dit hoeft niet altijd het geval te zijn, dit verschilt uiteraard per persoon en geneesmiddel. Gewichtstoename is dus niet altijd gegarandeerd, omdat de bijwerkingen nog altijd variëren door het type medicijn, de dosering en de duur van het gebruik. Hoewel gewichtstoename altijd een risico is bij deze middelen, blijft het echter een individualistische bijwerking.

Wat te doen bij gewichtstoename?

Preventie bij gewichtstoename

Allereerst is het belangrijk om met een behandelend arts de zorgen omtrent gewichtstoename te bespreken. Wanneer er toch gekozen wordt voor het inzetten van een (dikmakende) antidepressiva, is het considerabel dat er regelmatige gewichtscontroles plaatsvinden. Onder preventiemaatregelen vallen o.a. beweging, dieet en controle van metabole bloedparameters.
Bij dit laatste checkt een arts door middel van een bloedproef of er veranderingen zijn in de stofwisseling.

Tijd voor een alternatief?

Indien deze voorzorgsmaatregelen niet omzeild kunnen worden, dan kan er wederom samen met een arts naar eventuele alternatieven gekeken worden. Het is uiteraard eerst van belang na te gaan of de voordelen opwegen tegen de nadelen (of juist andersom). Het middel kan bijvoorbeeld negatief uitpakken voor het zelfvertrouwen waardoor de depressie juist is verergert. Voor sommigen is gewichtstoename echter niet zo vervelend als de depressie zelf; en merken ze dat dit type antidepressiva juist wonderen voor hen doet.

Indien er gekozen wordt om de behandeling met dit medicijn niet voort te zetten, wordt het aanbevolen voorzichtig de huidige medicatie af te bouwen en naderhand te beginnen met het nieuwe middel.

Feiten bij gewichtstoename van antidepressiva

Het in gewicht aankomen is een vaak gerapporteerd symptoom bij gebruikers van antidepressiva. Hierbij zijn de volgende feiten opgesomd:
  • Gewichtstoename neemt toe met de duur van de behandeling;
  • Gewichtstoename komt meer onder vrouwen dan mannen voor;
  • Gewichtstoename door medicatie doordat de afgenomen eetlust zich weer normaliseert;
  • Gewichtstoename door medicatie die de smaakbeleving doet veranderen;
  • Gewichtstoename door medicatie die de stofwisseling beïnvloedt en koolhydraatrijk eten of drinken stimuleert;
  • Om gewichtstoename tegen te gaan, kunt u kiezen voor het veranderen van medicatie.

Dikmakers onder de antidepressiva

Er zijn enkele onderzoeken gedaan naar de effecten van antidepressiva op het gewicht. In ruim 100 diverse onderzoeken is gewichtstoename vastgesteld. In 2009 is er daarom een meta-analyse uitgevoerd waarna een literatuurlijst is opgesteld voor gewichtstoename onder antidepressiva (Prises de poids d’origine médicamenteuse, 2011). Welke hiervan zijn de grootste dikmakers?

Op korte termijn (4 tot 12 weken)

  1. Nortriptyline (2 kg): valt onder de zogeheten TCA's, oftewel tricyclische antidepressiva;
  2. Mirtazepine (1,7 kg): valt onder de zogeheten TCA's, oftewel tetracyclische antidepressiva;
  3. Amitriptyline (1,5 kg): valt onder de zogeheten TCA's, oftewel tricyclische antidepressiva.

Gewichtstoename bij TCA's vindt plaats door 'eetluststimulatie en de antimuscarine-effecten die het dorstgevoel stimuleren en aanleiding kunnen geven tot een verhoogde consumptie van frisdrank' (Prises de poids d’origine médicamenteuse, 2011).

Op lange termijn (langer dan vier maanden)

  1. Paroxetine (2,7 kg): valt onder de SSRI's, de zogeheten selectieve serotonine-heropnameremmers.
  2. Mitriptyline (2,2 kg): valt onder de zogeheten TCA's, oftewel tricyclische antidepressiva.

Bij SSRI's wordt gewichtstoename vermeld als mogelijke bijwerking. Waarom is nog niet helemaal duidelijk. Sommige critici beweren dat gewichtstoename komt doordat het middel de depressie vermindert waardoor de eetlust juist wordt bevorderd; andere beweren dat het juist aan het middel ligt (Prises de poids d’origine médicamenteuse, 2011).

Mogelijke gewichtstoename

  • Duloxetine (kg onbekend): valt onder de SNRI's, oftewel de serotonine-en-noradrenaline-heropnameremmers.
  • Venlafaxine (kg onbekend): valt onder de SNRI's, oftewel de serotonine-en-noradrenaline-heropnameremmers.

Bij SNRI's wordt gewichtstoename mogelijk veroorzaakt door eetlust-stimulatie (Prises de poids d’origine médicamenteuse, 2011).

Reden van gewichtstoename

Maar hoe komt het dat sommige mensen aankomen van bepaalde antidepressiva? Wetenschappers zijn er nog steeds niet uit wat precies ten grondslag ligt aan gewichtstoename door antidepressiva. Redenen voor gewichtsveranderingen zijn veelvoudig en complex. Wat wel is vastgesteld, is dat elk antidepressivum een disfunctie in de hersenen en het lichaam veroorzaakt. Redenen voor dit neveneffect zouden kunnen zijn:
  • Afname van het basale metabolisme (stofwisseling);
  • Een blokkade van receptoren in de hersenen.

Afname van het basale metabolisme

Ten eerste kan een antidepressivum veranderingen brengen in de stofwisseling. Dit kan gebeuren door wijzigingen in de metabole voorkeuren zoals eetlust en honger- en verzadigingssignalen; maar ook veranderingen in de bloedsuikerwaarden, mitochondriale activiteit, het spijsverteringsvermogen, slaapritme enzovoort. Gebruikers van het middel kunnen bijvoorbeeld meer honger of dorst ervaren waardoor er meer voedsel tot zich wordt genomen en zodoende gewichtstoename plaatsvindt.

Sommige antidepressiva werken namelijk op de verzadigingssignalen van onze hersenen waardoor gebruikers vast komen te zitten in een zogeheten 'eetcirkel'. Dit komt doordat de hersenen geen signaaltje meer afgeven wanneer er genoeg insuline (suikerhoudend voedsel/drank) ingenomen is. Antidepressiva kunnen dus de caloriehuishouding van de gebruiker compleet veranderen door het verlagen of juist verhogen van het metabolisme.

Een blokkade van receptoren in de hersenen

Ten tweede kan een blokkade van receptoren in de hersenen zorgen voor een schommeling in gewicht.

Serotonine
Zo kunnen wijzigingen in het niveau van serotonine (5-HT2C) en histamine (H1) leiden tot gewichtstoename. Door het nemen van bepaalde antidepressiva kan een gebruiker meer of minder eetlust ervaren doordat het serotonineniveau in de hersenen verandert. Wanneer er sprake is van juist meer eetlust, dan kan de gebruiker dientengevolge aankomen in gewicht.

Histamine
Nog zo'n receptor die kan zorgen voor schommelingen in het gewicht is histamine. Mensen met een depressie kunnen soms leiden aan een verminderde eetlust, dit heeft alles te maken met een tekort aan histamine. Doordat sommige antidepressiva werken op het zogenaamd aanvullen van het histamineniveau, merken gebruikers dat de eetlust weer toeneemt waarbij soms dus gewichtstoename een gevolg is.
© 2018 - 2019 Saidasilvia, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Antidepressiva: bijwerkingenAntidepressiva: bijwerkingenIn Nederland wordt steeds vaker antidepressiva voorgeschreven. Het aantal mensen dat antidepressiva slikt, is inmiddels…
Antidepressiva soorten: tricyclische antidepressivaAntidepressiva soorten: tricyclische antidepressivaEr zijn verschillende antidepressiva soorten. Tricyclische antidepressiva zijn een van de eerste medicijnen tegen een de…
Antidepressiva soorten: SSRI'sAntidepressiva soorten: SSRI'sEr zijn verschillende soorten antidepressiva, en een SSRI is daar een van. SSRI's zijn antidepressiva die een vrij speci…
Zoloft (sertraline): medicijn bij depressieZoloft (sertraline): medicijn bij depressieZoloft is een medicijn dat ingezet wordt bij de behandeling van depressieve klachten. Zoloft behoort tot de zogenaamde S…
Paroxetine (Seroxat): medicijn bij depressieParoxetine (Seroxat): medicijn bij depressieParoxetine (merknaam Seroxat) is een medicijn dat gebruikt wordt bij depressieve klachten. Paroxetine behoort tot de kla…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • Depressie (2018). Foto van depressieve man. Geraadpleegd op zondag 21 oktober 2018, van Pixabay
  • NRC (2017). Ruim een miljoen Nederlanders slikken antidepressiva. Geraadpleegd op zondag 21 oktober 2018, van https://www.nrc.nl/nieuws/2017/04/13/ruim-een-miljoen-nederlanders-slikken-antidepressiva-8148105-a1554364
  • Depressie Vereniging (2018). Behandeling antidepressiva vragen en antwoorden. Geraadpleegd op zondag 21 oktober 2018, van https://www.depressievereniging.nl/behandeling/antidepressiva/vragen-en-antwoorden-antidepressiva/
  • Wikipedia (2018). Antidepressivum. Geraadpleegd op zondag 21 oktober 2018, van https://nl.wikipedia.org/wiki/Antidepressivum
  • Ge-Bu (2018). Geneesmiddelen geïntroduceerde gewichtstoename. Geraadpleegd op zondag 21 oktober 2018, van https://www.ge-bu.nl/artikel/geneesmiddelengeinduceerde-gewichtstoename
  • Q Box (2013). Zijn er specifieke adviezen die we als apotheker kunnen meegeven om gewichtstoename na opstart van een antidepressivum of antipsychoticum onder controle te houden? Geraadpleegd op zondag 9 december 2018, van http://www.q-box.be/node/389
  • Hulp Gids (2018). Antidepressiva - bijwerkingen. Geraadpleegd op zondag 9 december 2018, van https://hulpgids.nl/informatie/medicijnen/antidepressiva/bijwerkingen-antidepressiva/
  • Health Line (2018). Everything You Need to Know About Antidepressants That Cause Weight Gain. Geraadpleegd op zondag 9 December 2018, van https://www.healthline.com/health/antidepressants-that-cause-weight-gain#less-weight-gain
  • NCBI (1987). Weight gain. A side-effect of tricyclic antidepressants, geraadpleegd op zondag 9 december 2018, van https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6238068

Reageer op het artikel "Welke soorten antidepressiva maken dik?"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Saidasilvia
Gepubliceerd: 12-12-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!