Aandoeningen aan de speekselklieren

De mens heeft drie grote speekselklieren: opzij van de mond onder de oren, onder de kaak en in de mondbodem onder de tong. Deze speekselklieren scheiden het speeksel af in de mond via kleine kanaaltjes. Er zijn nog vele andere plekken waar speeksel wordt geproduceerd, maar men krijgt vaak eerder last als een van de grotere speekselkieren wordt aangetast of niet goed functioneert.

Speekselklieren: algemene informatie

Zonder speeksel zou ons leven er heel anders uitzien, het kent namelijk vele belangrijke functies. Speeksel vergemakkelijkt namelijk het slikken, gaat infectie tegen en houdt de mond en tanden schoon. Daarnaast is het vrij basisch (pH > 7.0), zodat zure voeding kan worden geneutraliseerd. Bij een pH van 5,5 gaat het tandglazuur namelijk al oplossen.

Als je al bedenkt dat Coca-Cola al een pH heeft van 2 tot 2,5 is het speeksel dus erg belangrijk om tanderosie tegen te gaan! Veel tandartsen zijn het er over eens dat tegenwoordig cariës (lees hier het artikel over tandbederf) niet meer het probleem is van gebitten van jongeren, maar tanderosie.

De werking van de speekselklieren kan op allerlei manieren gestoord zijn (te veel of te weinig speekselproductie, infectie, verstopte speekselgangen, tumoren) en de behandeling is afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Bij verwijdering van een speekselklier, zullen de overblijvende klieren de functie overnemen en voldoende speeksel produceren.

Symptomen van speekselklier aandoeningen

Wat kunt u waarnemenen?

Toegenomen of verminderde speekselproductie.
Pijn in de mond, vooral tijdens eten.
Vieze smaak en koorts (ontstoken speekselklier).
Toegenomen tandbederf (cariës) en slikklachten door verminderde speekselproductie.

Zwelling rond de mond of voor de oren. Zwelling en pijn bij ontsteking van speekselklieren of speekselstenen (sialolithiasis). Er is geen samenhang tussen het voorkomen van speekselstenen en steenvorming elders in het lichaam, zoals nierstenen en galstenen. Pijnlijke zwelling die langzaamaan ontstaat, kan wijzen op speekselkliertumoren en andere onderliggende ziekten (zie oorzaken).

Oorzaken van speekselklier aandoeningen

Er zijn verschillende oorzaken aan te wijzen die kunnen leiden tot speekselklieraandoeningen:

Bacteriën en virussen kunnen ontstekingen veroorzaken (Bof, AIDS).
Door chemische bestanddelen in het speeksel kunnen stenen ontstaan.
De oorzaak van speekselkliertumoren is niet bekend.
Overmatige speekselproductie kan worden veroorzaakt door infectie.

Zwelling en verminderde speekselproductie kunnen worden veroorzaakt door diabetes, cirrose, het syndroom van Sjögren, depressie en uitdroging, bestraling en medicatie (antihistaminica, antidepressiva, bloeddrukverlagende middelen).

Onderzoek van speekselklier aandoeningen

Lichamelijk onderzoek en kijken naar de ziektegeschiedenis zal worden uitgevoerd door een arts of de tandarts. Studenten tandheelkunde krijgen steeds meer onderwijs over speekselklieraandoeningen en overige ziekten in of bij de mond. Zij worden dus in feite opgeleid tot mondarts. In de toekomst kunt u dus voor die zaken ook naar de tandarts/mondarts.

Daarnaast kan de (tand)arts kan röntgenopnamen maken van het gebit, CT-scans (computertomografie) uitvoeren en een biopsie doen van de speekselklier. Hierbij wordt een stukje weefsel weggenomen voor onderzoek.

Behandeling van speekselklier aandoeningen

Waaruit kan de behandeling bestaan?

OTC-pijnstillers. Deze middelen zijn verkrijgbaar bij de gangbare drogisten.
Antibiotica kan door een arts worden voorgeschreven bij bacterie-infecties.
Tegen gistinfecties in de mond door tekort aan speeksel worden anti-schimmel middelen gebruikt.
Om het speeksel te vervangen wordt soms een oplossing voorgeschreven, die vooral 's nachts moet worden gebruikt om de speekselproductie te bevorderen.

Let op: Kinderen onder de 12 jaar mogen geen aspirine (OTC-middel = middel dat u Over The Counter bij de drogist of apotheek kunt halen) hebben, vanwege het risico op het syndroom van Reye, een gevaarlijke ontsteking van de hersenen en lever bij kinderen.

Een veel minder drastische oplossing, die erg effectief is, is het gebruik van kauwgum. Gebruik wel suikervrije kauwgum, om het verhoogde risico op cariës uit te sluiten. Door te kauwen stimuleer je de speekselklieren, die extra speeksel afgeven in de mondholte. De problemen van een droge mond kunnen daardoor verminderen. Als u af en toe een snoepje neemt voor meer speeksel in uw mond, raad ik u aan het artikel over Tanderosie & Droge mond te lezen.

Speekselkliertumor

Af en toe komt het voor dat er een speekselsteen of tumor zich manifesteert. Een speekselsteen of tumor wordt soms (onder plaatselijke verdoving) operatief verwijderd. Soms is oprekken van de speekselgang nodig. Bij kwaadaardige tumoren of herhaalde infecties wordt een speekselklier soms volledig weggenomen (bij speekselstenen ook indien deze chronisch ontstoken is). Bij kanker worden de tumorcellen soms gedood via bestraling. Bij vroegtijdige ontdekking is de prognose gunstig.

Naar de dokter

Ga naar de dokter of tandarts bij pijn en zwelling in of rond de mond of verminderde of toegenomen speekselproductie.

Tot slot

Lees ook de special Mondaandoeningen of Mondverzorging en vind alle informatie over uw mond en gebit!

© 2008 - 2010 Victorho, gepubliceerd in Aandoeningen (Mens en Gezondheid) op 18-01-2008, laatst gewijzigd op 16-09-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Victorho is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Mondverzorging & slechte adem en Medicijnen, recepten en advies.

Verwante artikelen

Droge mond & Oorzaken en behandeling: Het droge mond syndroom (xerostomie) wordt gekenmerkt door een abnormale droogte van het mondslijmvlies (orale mucosa), door afname van de speekselvloed of veranderingen…
Aandoeningen: de Bof, Parotitis epidemica: Vroeger kwam de bof, ook wel parotitis epidemica genoemd, vrij veel voor. In 1987 is de vaccinatie tegen de bof ingevoerd. Sinds de invoering is een duidelijk versc…
Syndroom of ziekte van Cushing: Het syndroom van Cushing is een weinig voorkomende aandoening, die wordt veroorzaakt door verhoogde cortisolbloedspiegels. Cortisol is een essentieel hormoon uit de bijniersch…
Bof (Parotitis epidemica): De bof (parotitis epidemica) behoort tot de zgn. aërogene virusinfecties. Veel virussen hebben een redelijke doch kortdurende overleving in de lucht. Ze bevinden zich in microscopi…
Problemen met je tanden? Opgelet voor abcessen: Ook al word je geplaagd door tandpijn, toch overkomt het je wel eens om een bezoek aan de tandarts uit te stellen. Nochtans kan je je heelwat verdere ongemakke…

Bronnen en/of referenties

Bron: Geneeswijzer
I. v.d. Waal et al. "Pathologie van de mondholte", BSL Houten 2002

Reageer op het artikel "Aandoeningen aan de speekselklieren"

Door Anne op 29-01-2010

Hai, elke keer als mn weerstand laag is ( of wanneer ik griep heb) krijg ik last van overmatig speeksel. Het lijkt wel of mn speekselkleiren op hol zojn geslagen. Ik kan dan niet slapen of rusten wordt er ook misselijk van . ik kan hierover nisk op internet vinden. Heb wanneer ik me goed voel geen problemen met mn speekselklieren.

Door Naomie op 29-10-2009

Ik heb af en toe vreselijke pijn in mijn onderkaak. Niet in mijn kaak zelf maar onder mijn tong zeg maar. Alsof ik een citroen eet. Een gevoel alsof mijn speekselklieren verkrampen.
Wie herkent deze klachten. Heb wel een kies laten behandelen begin oktober achter/onder maar hier is een foto van gemaakt en is helemaal goed alleen is hij nog steeds gevoelig. Ook moet ik nog een kanaalbehandeling van die kies ervoor maar dit lukt nu niet omdat die kies erachter nog zo gevoelig is. Ik ben ook verdoofd met iets nieuws dit zijn hele kleine prikjes maar dit is nu al ruim 2 weken terug zou dat een uitwerking kunnen hebben op je speekselklieren? Reactie infoteur op 11-11-2009:Beste Naomie,
Speekselklieren zijn erg actief als je iets zuurs eet of drink, dit komt omdat ze dit zure voedsel proberen te neutraliseren. En bij citroensap e.d. kunnen ze inderdaad goed samenknijpen om veel speeksel de mondholte in te krijgen.
Over de nieuwe manier van verdoven die je beschrijft heb ik nog niks gehoord. Hopelijk kan de tandarts hiervoor een oplossing bieden.
Groet,
Victor

Door Eefje op 14-09-2009

Ik heb sinds 8 weken last van een zeer droge mond. Ook ik heb het gevoel alsof ik rabarber heb gegeten. De hele mond en de tanden voelen stroef en branderig aan. Wie herkent dit en weet wat je eraan kunt doen. De huisarts denkt dat het van hormoondruppels komt die ik tijdelijk heb gebruikt door de neus tegen infectie van de luchtwegen. Echter ik ben al weken gestopt. De arts zegt dat het heel lang doorwerkt.
Wie herkent deze klachten en weet een oplossing? Reactie infoteur op 14-09-2009:Mijn advies is: ga langs bij een tandarts. Deze is beter in het diagnosticeren van problemen in de mond en kan u hierbij ook helpen.

Door Jacq op 30-03-2009

Ik heb sinds 4 weken last van een zeer droge mond. Het gevoel of ik rabarber gegeten heb. Alles voelt stroef en wrang aan. Als ik praat wordt het steeds erger. Mijn stem word dan ook wat hees. Ik moet dan veel slikken en mijn keel schrapen. Twee jaar geleden heb ik het ook gehad en ben na 8 weken worstelen naar de dokter gegaan en ben toen getest op het sydroom van Sorgen, wat gelukkig negatief was. Een paar weken daarna verdwenen de klachten vanzelf. Nu heb ik het dus weer terug. Ik wil graag weten waar het door veroorzaakt word en wat er aan te doen is. Alvast bedankt voor uw reactie.

Door Koos op 23-02-2009

Ik heb al sinds mijn pubertijd last van overmatige speekselproductie en dit hindert mij in sociale situaties doordat ik zacht praat om niet te sputteren. Ook lijkt het vaak alsof mijn lippen ontstoken zijn, ze zijn zeer gevoelig en ik moet heel vaak mijn mond reinigen om dit een beetje tegen te gaan. Waar kan dit aan liggen? Reactie infoteur op 25-02-2009:Beste Koos,
Dank voor uw reactie.
Dit verschijnsel is inderdaad in de literatuur bekend. Speekselovervloed wordt sialorroe of hypersalivatie genoemd. In de mondhoeken en op de lippen wordt het vaak vochtiger dan gewenst. Deze plekken vormen daarom een goede voedingsbodem voor uitgroei van micro-organismen. Dit kan leiden tot ontstekingen die u beschrijft. Probeer daarom deze plekken droog te houden.
Hartelijke groet,
Victor

Door Yvonne op 18-02-2009

Ik heb sinds vandaag een bobbeltje in mijn wang net een erwtje, je kunt hem heen en weer bewegen, en is gevoelig als ik er op duwt en mijn lymfklieren onder mijn kin zijn opgezet en wat pijnlijk als ik er tegen aan druk, kan dat een speekselsteentje zijn, ik heb het al eens eerder gehad maar toen was het minder pijnlijk en geen opgezette klieren erbij. Ik heb de afgelopen dagen met een dropje eten wel wat prikkeling gevoelt in mijn kaak, het gevoel of je speekselklieren samentrekken, zeg maar, ik heb geen last van droge mond. Ik heb wel van de huisarts vorige week maagtabletten en diazepam voorgeschreven gekregen. Reactie infoteur op 25-02-2009:Beste Yvonne,
Dank voor uw reactie.
Het zou een inderdaad een speekselsteen kunnen zijn, maar deze komen veel vaker voor in de afvoergangen van speekselklieren onder de tong en onderkaak. In de wangen (van de parotis-speekselklieren) gebeurt dit veel minder vaak.
Bij het medicijn diazepam, komt incidenteel verhoogde speekselafscheiding voor. Afgaand op uw gegevens denk ik niet dat hier een verband is te trekken.
Wat ik u aanraad is om langs de tandarts te gaan. Deze kan beter voelen wat het is en eventueel een rontgenfoto maken en daarmee een diagnose stellen.
Succes.
Hartelijke groet,
Victor

Door Anita op 22-08-2008

Ik ben 48 jaar, regelmatig (2 a 3 keer in een maand ) heb ik last van overpruductie aan speeksel meestel kom het voor in mijn slaap dat wordt ik wakker met buikkrap en daarna mondvol met speeksel met heel zoutige smaak duur een paar seconde. Kent iemand dit verschijnsel?

Door Annie op 28-07-2008

Ik heb last van een overproductie aan speeksel. Ik ben 66 jaar, houd nog regelmatig lezingen en moet tegenwoordig regelmatig mijn mondhoeken drogen. Ik voel het ook in mijn mond, maar heb geen pijn of zo. Kent iemand dit verschijnsel? Reactie infoteur op 28-07-2008:Beste Annie,
Bedankt voor uw reactie. Dit verschijnsel is inderdaad in de literatuur bekend. Speekselovervloed wordt sialorroe of hypersalivatie genoemd. U zou met deze termen verder kunnen zoeken.

Wat ik u wel mee wil geven is dat u uw mondhoeken goed droog moet houden. Deze plekken vormen een goede voedingsbodem voor uitgroei van micro-organismen. Dit kan leiden tot ontstekingen en is natuurlijk niet fijn.
Groet,
Victor (plaatser van dit artikel)