Menstruatie perikelen

Onregelmatige menstruatiepatronen, te veel of te weinig bloedverlies, het uitblijven van de menstruatie, helse pijnen tijdens menstruatie en zelfs ovulatie, hevige stemmingsstoornissen in de week voor de menstruatie... De lijst problemen rondom menstruatie lijkt niet op te houden. In de meeste gevallen is er helemaal niets ernstigs aan de hand en is zelfs het heftigste symptoom slechts het gevolg van een kleine verstoring in de hormoonbalans. In dit overzicht staan de meestvoorkomende klachten.

De normale menstruatiecyclus

Menstruaties zijn de bloedingen die worden veroorzaakt door loslating en uitstoting van het baarmoederslijmvlies uit de baarmoeder. Het is het gevolg van een samenspel van hormonen die door diverse organen worden gevormd. De normale cyclusduur is rond de 28 dagen, hoewel er grote individuele verschillen kunnen zijn. De eerste helft van de hormooncyclus start met een rijping van eicellen in de eierstokken en die eicellen, follikels genaamd, produceren oestrogeen. Dit hormoon zorgt voor de groei van het baarmoederslijmvlies.

Op een bepaald punt in de cyclus, meestal rond de veertiende dag na de vorige menstruatie, is er een follikel dusdanig gegroeid dat deze knapt en een eicel vrijkomt. Dit heet de eisprong of ovulatie. Het restant van de follikel, ook wel het gele lichaam genoemd, produceert vervolgens een tweede vrouwelijk hormoon, het progesteron. Dit zorgt voor de verdere voorbereiding van het slijmvlies in de baarmoeder om een eventueel bevruchte eicel te ontvangen en te laten innestelen. Zonder bevruchting stopt de productie van de hormonen na ongeveer tien dagen, met als gevolg dat enkele dagen later het baarmoederslijmvlies afsterft en wordt losgelaten: De menstruatie. De menstruatie duurt in de regel vier tot vijf dagen. Kleine verschillen zijn mogelijk.

Onregelmatige menstruatie

Oligomenorroe is de medische term voor onregelmatige menstruatie. Als een vrouw minder dan de gebruikelijke elf tot dertien menstruaties per jaar heeft en dus een cyclus heeft die langer duurt dan ongeveer vier weken heet dit in vaktermen onregelmatig. Deze zijn echter normaal en worden over het algemeen voorafgegaan door een ovulatie. Een lange cyclusduur maar wel regelmatig, bijvoorbeeld eens in de vijf tot negen weken, houdt veelal in dat de eisprong moeizaam op gang komt. Als er eenmaal een ovulatie is geweest, volgt er altijd een menstruatie na veertien dagen. Het vaakst komt een onregelmatige cyclus voor in de eerste jaren na de eerste menstruatie, en als de vrouw de menopauze (allerlaatste menstruatie) bereikt. De toestand is ongevaarlijk en een behandeling is doorgaans niet nodig, tenzij de vrouw zwanger wil worden.

Geen menstruatie

Primair
Amenorroe is de benoeming voor het tijdelijk of blijvend uitblijven van menstruaties. Het heet primaire amenorroe als in de puberteit de menstruaties niet beginnen. Dit is in de meeste gevallen vanwege een laat begin van de puberteit, maar een enkele keer kan het te wijten zijn aan een aangeboren afwijking in het voortplantings- of hormonale stelsel.

Secundair
Het uitblijven van de menstruatie bij een vrouw die voorheen een regelmatige cyclus had heet secundaire amenorroe. Dit is te wijten aan een verandering in het hormonale evenwicht die het vrijkomen van een eicel uit een eierstok regelt of aan zwangerschap. Verstoringen van de hormonale balans kunnen al snel optreden, bijvoorbeeld door emotionele factoren zoals ruzies of een nieuwe baan, oververmoeidheid en stress. Plotseling gewichtsverlies, overmatig sporten, bepaald medicijngebruik en ziekten kunnen eveneens oorzaken zijn. Na het stoppen met de anticonceptiepil is het niet ongewoon dat ook dan de menstruaties een aantal maanden wegblijven. Tenslotte zijn bepaalde afwijkingen aan de hypofyse nog een mogelijkheid voor het uitblijven van de menstruatie, hoewel zelden. Uiteraard stopt de menstruatie op een gegeven moment volledig als de vrouw het einde van de overgang, rond het 50e levensjaar, heeft bereikt.

Zowel primaire als secundaire amenorroe komt vaak voor, maar de laatste vaker. Het verschijnsel kan in principe onbehandeld blijven, tenzij er een kinderwens is. In dat geval volgt een medicijn om de eicelproduktie op gang te brengen.

Hevige en/of langdurige menstruatie

De medische term voor een hevige menstruatie is menorragie. Dit is het geval indien de menstruatie langer duurt dan zeven dagen, er sprake is van stolsels en hevig vloeien. Maar wat is hevig vloeien? Wat voor de ene vrouw veel is, is voor de andere vrouw niets bijzonders. Doorgaans wordt bloedverlies aanzienlijk genoemd als de stolsels meer dan enkele centimeters groot zijn en/of als je thuis moet blijven om het vloeien in de gaten te kunnen houden. Meestal is het een eenvoudige verstoring van de hormoonbalans, maar het kan ook ontstaan bij goedaardige gezwellen zoals vleesbomen, poliepen, endometriose, of een bekken-ontsteking. Een spiraaltje kan eveneens hevig bloedverlies geven. Hoewel soms angstaanjagend, is een hevige menstruatie in beginsel niet gevaarlijk.

Het verschijnsel menorragie is een veelvoorkomende klacht. Sommige vrouwen hebben het af en toe, terwijl anderen er elke maand mee kampen. Een risico is een ijzertekort dus laat bij veel vloeien dit gehalte nakijken om er zeker van te zijn dat er geen bloedarmoede ontstaat. Mogelijke oplossingen voor het probleem zijn pilgebruik hoewel een kanttekening moet worden gemaakt omdat veel vrouwen klagen over hevige menstruaties als ze met de pil zijn gestopt en hun eigen cyclus weer terug is gekeerd. Bij het gebruik van de pil zijn er geen menstruaties maar slechts onttrekkingsbloedingen, die meestal zwak zijn. Als de vrouw dit jarenlang gewend was kan ze worden verrast door de sterkte van het bloedverlies die bij echte menstruaties voorkomt. Andere mogelijkheden om een hevige menstruatie te doen stoppen zijn een curettage en in het allerlaatste geval een verwijdering van de baarmoeder als niets mocht baten.

Pijnlijke menstruatie

Pijnlijke menstruatie heet ook wel dysmenorroe. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen primaire dysmenorroe en secundaire dysmenorroe. Wat er gebeurt is dat de baarmoeder samentrekt om het slijmvlies los te laten.

Primair
Deze vorm treedt binnen drie jaar na aanvang van de menstruaties op en is een gevolg van natuurlijke hormonale veranderingen. Menstruatiepijn is min of meer het bewijs dat er twee weken ervoor een ovulatie heeft plaatsgevonden. De pijn kan zeer hevig zijn en lijken op weeen bij een bevalling. Doorgaans treedt het verschijnsel op op de eerste dag van de menstruatie en in mindere mate op de tweede dag. Het terugkerend verschijnsel kan blijven voortduren totdat de vrouw een kind krijgt.

Secundair
Als de vrouw die al langer menstrueert opeens een opvallend pijnlijke menstruatie krijgt kan er iets anders aan de hand zijn. Oorzaak kan liggen bij vleesbomen, endometriose of een ontsteking. Ga in dit geval naar een arts. Menstruatiepijn wordt in bijna alle gevallen omschreven als minimaal een zeurende pijn in de onderbuik tot hevige krampen van een duidelijk samentrekkende baarmoeder. De pijn kan ook in de rug worden gevoeld, kan leiden tot misselijkheid en zelfs duizeligheid. Pilgebruik zal de pijn verbeteren of zelfs wegnemen. Een eenvoudiger remedie is het nemen van pijnstillers, waarbij paracetamol de voorkeur heeft omdat asprine het bloedverlies kan doen toenemen.

Premenstrueel syndroom

Premenstruele spanning doet zich in alle gradaties en uitingen voor en heeft een hormonale oorzaak. PMS zoals het fenomeen ook wel heet, doet zich voor nadat de eisprong heeft plaatsgevonden, neemt vervolgens toe tot circa zeven dagen voor de menstruatie, blijft stabiel of zwakt iets af in de dagen voor de menstruatie, en verdwijnt geheel als de menstruatie is doorgebroken. Zoals sommige vrouwen zeggen zodra ze ongesteld zijn: "Alsof de mist is opgetrokken." Ineens voelen ze zich stukken beter.

Veranderingen in de hormoonbalans gedurende die cruciale twee weken voor aanvang van de menstruatie liggen hier aan ten grondslag. Vooral de aanwezigheid van progesteron in het bloed geeft een reeks onplezierige symptomen. Dit hormoon komt enkel vrij na de eisprong en blijft totdat de menstruatie optreedt. Vrouwen rapporteren pijnlijke en gevoelige borsten, zodanig dat aanraken akelig is. Voorts kan zeurende buikpijn optreden, hoofdpijnen, slapeloosheid, een sterk opgezette buik, gewichtsvermeerdering, huidproblemen, oververmoeidheid, wisselende rugpijnen maar bovenal een veranderde psychische staat. De meest voorkomende symptomen op dat vlak zijn verhoogde prikkelbaarheid, depressiviteit en agressiviteit. Als vrouwen huilen, is de kans groot dat dit in de pre-menstruele fase gebeurt. Tranen liggen dan immers al 'klaar'.

Hoewel de vrouw de oorzaak van deze toestand soms herkent, kan ze er toch niets aan veranderen. Deze emotionele verschijnselen nemen met de leeftijd toe. Pilgebruik reguleert de hormoonbalans en zorgt ervoor dat er geen 'uitschieters' meer voorkomen maar is voor velen niet het antwoord omdat daarmee de prikkelbare stemming in lichte mate de hele maand door in stand wordt gehouden, en niet enkel in versterkte mate in de twee weken voor de menstruatie.

Ovulatiepijn

Ovulatiepijn of ook wel middenpijn kan optreden twee weken voor de menstruatie als een eicel door een van de eierstokken wordt losgelaten en er wat vocht vrijkomt in de buikholte. Deze pijn is karakteristiek en kan met een reeks symptomen gepaard gaan. Vaak wordt het ook daadwerkelijk links of rechts onder in de buik gevoeld, straalt het uit naar de rug en lijkt het op zware aanhoudende menstruatiepijn. De pijn duurt in de regel enkele uren en ontstaat plotseling. Het kan varieren van lichte pijn tot een immense druk met felle steken door het bekken-gebied. Soms treedt de pijn een aantal cycli linksonder op, om dan weer een aantal cycli juist rechtsonder plaats te vinden. Ook kan het elke maand wisselen. Er kan incidenteel een zeer lichte bloeding plaatsvinden. Ovulatiepijn verdwijnt door het gebruik van de pil omdat er dan immers geen ovulaties meer plaatshebben, hoewel dit een 'paardenmiddel' is voor een natuurlijk gebeuren dat slechts eenmaal in de maand voorkomt.

Andere bloedingen

Bloedingen die soms worden aangezien voor menstruaties maar het niet zijn, zijn de volgende. Raadpleeg in deze gevallen altijd een arts.

• Doorbraakbloedingen bij hormonale medicijnen en pilgebruik
• Contactbloedingen
• Bloedingen na de menopauze, dus een jaar na de allerlaatste menstruatie
• Bloedingen tijdens zwangerschap (hoewel innestelingsbloeding normaal is)
• Bloedverlies door aandoeningen aan de baarmoederhals of ontsteking

© 2008 Astrid-d-g, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 24-01-2008, laatst gewijzigd op 19-03-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Astrid-d-g is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Meiden Startkabel, Linkotheek Menstruatie, B9 Ziekten Geslachtsorganen, Meiden Startpagina en Vagina Start Be.

Verwante artikelen

• De menstruatiecyclus: Nagenoeg alle vrouwen hebben er tussen de 35 en 40 jaar mee te maken. Iedere maand opnieuw. Er is al veel over gesproken en er zal nog veel over gesproken worden, maar feit is dat je er…
• Aandoeningen: abnormaal vaginaal bloedverlies: Menstruatie is iets waar iedere vrouw wel mee te maken heeft in haar leven. In de vruchtbare levensfase van de vrouw heeft iedere vrouw normaal regelmatig een c…
• De anticonceptiepil: De pil is een tablet dat wordt ingenomen om zwangerschap te voorkomen. Een aanzienlijk deel van de vooral jonge vrouwen in Nederland maakt er gebruik van. Wat doet de pil precies, en hoe…
• Menstruatieklachten verminderen: Het merendeel van de menstruerende vrouwen heeft in zeker maten last van menstruatiepijn. Deze klachten kunnen erg hinderlijk zijn. Er zijn echter wel een aantal behandelwijz…
• Meer over menstruatiepijn: Vooral tienermeisjes hebben er veel last van, maar ook veel volwassen vrouwen krijgen er één keer in de maand mee te maken; menstruatiepijn. Bij iedereen is het anders, bij de één…