Pareidolia en gezichtsbedrog

Pareidolia of pareidolie is een psychologisch verschijnsel waarbij een mens een herkenbaar beeld meent te herkennen, in een op zich zelf willekeurige waarneming. Een voorbeeld hiervan is het herkennen van dieren of gezichten in stapelwolken of het oppervlakte van geroosterd brood. Hoe ontstaat zo'n illusie en welke vormen zijn er bekend?

Oorzaak

Bij pareidolia interpreteert een persoon bekende vormen uit objecten of verschijnselen, die er in feite niet zijn. Het woord pareidolia is afkomstig uit het Grieks: para (naast, verkeerd, in deze context betekent het fout) en eidolon (beeld of vorm).

In een studie in 2009 ontdekte men dat het herkennen van gezichten in verschillende oppervlakten hetzelfde hersengebied activeert wanneer een proefpersoon wél een gezicht waarneemt. Tegelijkertijd werd ontdekt dat deze interpretatie ook net zo snel gebeurde, als wanneer het proefpersoon een echt gezicht werd getoond. Ter vergelijking reageerde proefpersoon langzamer op 'neutrale' objecten, zoals een simpele kubus.

Deze en vergelijkbare studies toonden aan waarom mensen in bijvoorbeeld een cirkel en twee punten een gezicht herkenden: het bleek te gaan om oer-instincten. De cirkel met twee punten werd herkend als een gezicht, nog vóór het bewustzijn deze informatie ontving en verwerkte. Een verklaring hiervoor kan zijn dat er een noodzaak is om gezichten en silhouetten te herkennen, voor emotionele betrokkenheid of juist (dreigend) gevaar. In het voorbeeld van een cirkel met twee punten bleken proefpersonen tevens onbewust ook emoties te herkennen uit minimale veranderingen: wanneer er een gebogen lijn bijgevoegd werd, interpreteerde proefpersonen dit als een glimlach, en dus veilig. Wanneer dit lijntje omgedraaid werd, leek het gezicht bedroefd te kijken.

De noodzaak van het brein die uit minimale veranderingen deze interpretaties onderbewust trekt ligt voornamelijk in het gedrag dat in een situatie wenselijk is. Wanneer een gezicht boos kijkt, kan er eventueel gevlucht worden. Een glimlach is daarbij meer ontwapenend en vriendelijk.

Pareidolia in geluid

Ook bepaalde klanken kunnen bij mensen een andere interpretatie oproepen, dan dat ze feitelijk zijn. Zo zijn er talloze voorbeelden van (vermeende) uitspraken te horen op langspeelplaten wanneer deze achteruit afgespeeld worden. De ontdekking dat bepaalde melodieën nog altijd melodieus waren wanneer ze achteruit gespeeld werden, werd voor het eerst omschreven door Thomas Edison in 1878.

De Beatles maakte veelvuldig gebruik van dit verschijnsel, dat backmasking heet. Bij backmasking wordt een geluidsfragment achterstevoren geplaatst op een plaat die vooruit afgespeeld wordt. In enkele Beatles liedjes werd door middel van dit proces ingespeeld op geruchten dat Paul McCartney overleden zou zijn. In het lied 'Revolution 9' is, wanneer het achterstevoren afgespeeld wordt, te horen 'turn me on, dead man'. In het lied 'So Tired', is aan het eind te horen 'Paul's a dead man, miss him, miss him, miss him.'
Een Britse radio DJ, Russ Gibb, ontdekte dit in 1969, wat tot grote complottheorieën heeft geleid rondom de Beatles.

Religie

In religieuze context komen veel vermeende pareidolieën voor. Zo wordt regelmatig het aangezicht van Maria of Jezus herkend in geroosterd brood of wolken uit een vulkaanuitbarsting. Ook het woord 'Allah' wordt meermaals geïnterpreteerd in verschillende, ogenschijnlijk normale, objecten. Doorgaans worden veel van deze objecten voor veel geld verkocht, zoals een tosti met een afbeelding van Maria, die voor $28.000 verkocht werd via eBay.
© 2015 - 2020 Pasnicky, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Over illusies, hallucinaties en de monsters in je hoofdOver illusies, hallucinaties en de monsters in je hoofdDe termen hallucinatie en illusie worden vaak door elkaar gebruikt terwijl het twee verschillende fenomenen zijn. Bij ee…
Pareidolie en apofenie, geloof niet altijd wat je zietGezichten herkennen in wolken, bomen, gebouwen of een toast is niet zo ongewoon als het lijkt. We hebben allemaal ongetw…
Hallucinaties, verschillende vormen van hallucinerenHallucinaties zijn zintuiglijke belevingen die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Er zijn verschillende manieren ho…
Hypnagoge en hypnopompe hallucinatie angstige gewaarwordingDingen zien die er niet zijn is logischerwijze onmogelijk. Toch kunnen mensen de ervaring hebben dat ze zeer beslist vin…

Het huidige donorsysteem in onder andere Nederland en BelgiëHet huidige donorsysteem in onder andere Nederland en BelgiëDoneren houdt veel mensen enorm bezig. Zo heb je mensen die jarenlang op wachtlijsten staan om een orgaan te ontvangen.…
Vermoeidheid: hoe komt het en hoe kom je er van af?Vermoeidheid: hoe komt het en hoe kom je er van af?Voel je je heel vaak moe, futloos of lusteloos? Zou je altijd wel willen slapen, en heb je overdag eigenlijk nergens ene…
Bronnen en referenties
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Pareidolie
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Pareidolia
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Backmasking
  • http://pareidoliadaily.blogspot.nl/

Reageer op het artikel "Pareidolia en gezichtsbedrog"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Pasnicky
Gepubliceerd: 09-06-2015
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 4
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!