Glycopeptiden: Antibiotica voor grampositieve bacteriën

Glycopeptiden: Antibiotica voor grampositieve bacteriën Glycopeptiden zijn antibiotica die werkzaam zijn tegen grampositieve bacteriën. Dit soort antibiotica remt namelijk de celwandsynthese van bacteriën. De arts gebruikt dit antibioticum als reserveantibioticum voor de behandeling van infecties die resistent zijn tegen andere antibiotica. Vancomycine, Teicoplanine en Dalbavancine zijn drie soorten glycopeptiden. Deze soorten antibiotica behandelen vooral meticilline-resistente stafylokokken-infecties. Net zoals bij het gebruik van andere medicijnen, komen af en toe ook bijwerkingen tot stand door het gebruik van dit soort antibiotica.

Vancomycine, een soort antibiotica

Indicatie

Via een ader
Vancomycine dient de arts intraveneus (via een ader) toe wanneer hij meticillineresistente Staphylococcus aureus en andere multiresistente grampositieve organismen wil behandelen. De arts gebruikt vancomycine eveneens voor de behandeling en profylaxe (preventie) tegen grampositieve infecties bij patiënten die lijden aan een penicillineallergie. Het soort antibioticum wordt tevens gebruikt voor de behandeling van meningitis (hersenvliesontsteking met hoofdpijn en een stijve nek) veroorzaakt door penicilline-resistente stammen van de bacterie Streptococcus pneumoniae. Bacteriële pneumonie (longontsteking), endocarditis (ontsteking van de binnenkant van het hart), osteomyelitis (botinfectie) en een weke-deleninfectie behandelt de arts eveneens mogelijk via vancomycine.

Via de mond
Een orale (via de mond) inname van het medicijn is een alternatief voor metronidazol voor de behandeling van colitis (dikkedarmontsteking) veroorzaakt door de bacterie Clostridium difficile, al geniet metronidazol wel de voorkeur omdat het risico bestaat op vancomycineresistentie bij enterokokken.

Antibioticaresistentie

Antibioticaresistentie voor glycopeptiden komt voor. Voorbeelden hiervan zijn glyopeptide-resistente enterokokken (GRE) en vancomycineresistente Staphylococcus.

De arts controleert regelmatig het gebruik bij patiënten die Vancomycine gebruiken / Bron: Frolicsomepl, PixabayDe arts controleert regelmatig het gebruik bij patiënten die Vancomycine gebruiken / Bron: Frolicsomepl, Pixabay

Bijwerkingen

Vancomycine veroorzaakt mogelijk ototoxiciteit (schade aan het gehoorvermogen) en nefrotoxiciteit (schade aan de nieren). Hierdoor moet de arts regelmatig een bloedonderzoek uitvoeren om de serumspiegels te controleren. De arts moet bovendien extravasatie op de injectieplaats voorkomen, omdat dit necrose (weefselversterf) en tromboflebitis (oppervlakkige aderontsteking met pijn) veroorzaakt. Bij extravasatie loopt het bloed onbedoeld buiten het bloedvat. Een te snelle infusie veroorzaakt mogelijk een symptomatische afgifte van histamine (red man syndroom). Het Farmacotherapeutisch Kompas heeft voorts een oplijsting gemaakt van alle mogelijke veel voorkomende tot zeer zeldzame bijwerkingen van Vancomycine.

Teicoplanine, soort antibioticum

Indicatie

Dit glycopeptide-antibioticum is minder nefrotoxisch dan vancomycine. Het heeft gunstigere farmacokinetische eigenschappen (wat het lichaam doet met het medicijn), waardoor een eenmaal daagse dosering vaak mogelijk is.

De arts gebruikt dit soort antibioticum voor de behandeling van:
  • bacteriëmie
  • botinfecties en gewrichtsinfecties
  • een longontsteking (zowel binnen het ziekenhuis als buiten het ziekenhuis opgelopen)
  • enterocolitis veroorzaakt door Clostridium difficile (orale toediening)
  • gecompliceerde huidinfecties en infecties van weke delen
  • gecompliceerde urineweginfecties
  • infectieuze endocarditis (ontsteking van binnenkant van het hart)
  • peritonitis (buikvliesontsteking door infectie in de buikholte) geassocieerd met CAPD (vorm van dialyse)

Hoofdpijn is een mogelijke bijwerking van Teicoplanine / Bron: Geralt, PixabayHoofdpijn is een mogelijke bijwerking van Teicoplanine / Bron: Geralt, Pixabay

Bijwerkingen

Vaak voorkomende bijwerkingen zijn een jeukende huid, een huiduitslag, roodheid van de huid en koorts. Af en toe ontstaat een ernstige allergische reactie (anafylaxie). Bronchospasmen (spierkrampen aan de luchtpijp met ademnood), hoofdpijn en duizeligheid zijn andere mogelijke neveneffecten door het gebruik van Teicoplanine. Ototoxiciteit (schade aan het gehoor) komt soms ook tot uiting, waardoor de patiënt zich presenteert met doofheid, oorsuizen, gehoorverlies of andere oorproblemen. Maag- en darmproblemen zoals braken, diarree en misselijkheid komen soms ook tot stand. Verder ontstaan soms bloedstoornissen. Het Farmacotherapeutisch Kompas heeft op de site andere zeldzame bijwerkingen geplaatst rond het gebruik van Teicoplanine.

Dalbavancine: Behandeling van grampositieve bacteriën

Indicatie

Dalbavancine is een tweede generatie lipoglycopeptide-antibioticum dat is ontworpen om de effectiviteit van de natuurlijke glycopeptiden te verbeteren, zoals vancomycine en teicoplanine. De patiënt moet dit medicijn door de verhoogde activiteit meestal maar één keer per week via een injectie toegediend krijgen. Het soort antibioticum behandelt volwassen patiënten met acute bacteriële huid- en huidstructuurinfecties veroorzaakt door de volgende grampositieve micro-organismen:
  • Enterococcus faecalis (vancomycinegevoelige stammen)
  • Staphylococcus aureus (inclusief meticilline-gevoelige en meticillineresistente stammen)
  • Streptococcus agalactiae
  • Streptococcus anginosus-groep (inclusief Streptococcus anginosus, Streptococcus intermedius, Streptococcus constellatus)
  • Streptococcus dysgalactiae
  • Streptococcus pyogenes

Ook botinfecties (osteomyelitis) is te behandelen met dalbavancine.

Bijwerkingen

Een behandeling met antibiotica verandert mogelijk de normale flora van de dikke darm, wat leidt tot de groei van C. difficile. Dit resulteert vaak in de ontwikkeling van C. difficile-geassocieerde diarree. Andere vaak voorkomende bijwerkingen zijn misselijkheid, braken, diarree, hoofdpijn, een huiduitslag en een jeukende huid. Bijwerkingen die optreden bij minder dan 2% van de patiënten zijn onder andere bloedafwijkingen, stoornissen in het lymfestelsel, hepatotoxiciteit (schade aan de lever), anafylactoïde reacties (ernstige allergische reacties), een verhoging van leverenzymen, hypoglykemie (een verlaagde bloedsuikerspiegel), duizeligheid, bronchospasmen, urticaria (netelroos) en vaataandoeningen. Het gebruik van Dalbavancine tijdens de zwangerschap of borstvoedingsperiode is niet aanbevolen.
© 2019 - 2020 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
VRE-bacterie: klachten, symptomen, besmetting en behandelingVRE-bacterie: klachten, symptomen, besmetting en behandelingIn oktober 2013 maakte het Máxima Medisch Centrum (MMC) in Veldhoven bekend dat het op zijn vier verpleegafdelingen geno…
Oxazolidinonen: Soort antibiotica voor bacteriële infectiesOxazolidinonen: Soort antibiotica voor bacteriële infectiesOxazolidinonen zijn een klasse van antibacteriële geneesmiddelen die vooral grampositieve bacteriën bestrijden. Bekende…
Amoxicilline; werking, toepassing en bijwerkingenAmoxicilline; werking, toepassing en bijwerkingenAmoxicilline is een breedspectrum antibioticum. Het wordt ingezet als middel tegen zowel gramnegatieve als grampositieve…
Wat zijn antibiotica?Wat zijn antibiotica?Bijna iedereen in Nederland heeft wel eens antibiotica gehad voor het een of ander. Maar wat weten we nu eigenlijk van d…

Antischimmelmiddelen (antimycotica): Antifungale middelenAntischimmelmiddelen (antimycotica): Antifungale middelenAntifungale medicijnen (antischimmelmiddelen, antimycotica) zijn medicijnen die de groei en reproductie van schimmels re…
Quinolonen (chinolonen, fluorquinolonen): Soort antibioticaQuinolonen (chinolonen, fluorquinolonen): Soort antibioticaQuinolonen (fluorquinolonen, chinolonen, fluorchinolonen) zijn nuttige breedspectrumantibiotica. Chinolonen remmen de ba…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 4 maart 2019:
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Dalbavancin for the management of gram-positive osteomyelitis: Effectiveness and potential utility., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30396697
  • Dalbavancin, https://www.drugbank.ca/drugs/DB06219
  • De behandeling van extravasaties van geneesmiddelen, https://www.ntvg.nl/system/files/publications/a2839.pdf
  • Glycopeptides, boek: Clinical Medicine, Door: Parveen Kumar, Michael Clark, Uitgever: Elsevier, ISBN: 9780702029936, blz. 99
  • Teicoplanine, https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/t/teicoplanine
  • Vancomycine, https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/preparaatteksten/v/vancomycine
  • Afbeelding bron 1: Frolicsomepl, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Geralt, Pixabay

Reageer op het artikel "Glycopeptiden: Antibiotica voor grampositieve bacteriën"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 01-04-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Klassen geneesmiddelen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!