Afwijkingen van het rode bloed (anemie / bloedarmoede)

Afwijkingen van het rode bloed (anemie / bloedarmoede) Het rode bloed bestaat uit erytrocyten (rode bloedcellen) gevuld met ijzerhouden hemoglobine (verantwoordelijk voor het transport van zuurstof, bevat rode kleurstof). Het zijn afgeplatte, biconcave (zie foto) schijfjes die door hun sterke vervormbaarheid de dunne haarvaten (adertjes) makkelijk kunnen passeren. Bij de beoordeling omtrent de oorzaken of vormen van anemie en andere afwijkingen van het rode bloedbeeld, speelt een aantal parameters een belangrijke rol*.
  • Aantal erytrocyten: 5 x 10000000000 per liter
  • Hemoglobinegehalte (Hb):
    • 8,5 - 10,5 mmol/l (mannen)
    • 7,5 - 9,5 mmol/l (vrouwen)
  • Hematocriet (Ht): 0,45 l/l. Dit is het uit erytrocyten bestaande deel wanneer een bloedkolom wordt opgedeeld in plasma en bloedcellen.
*gemiddelde waarden

Erytrocyten worden met de microscoop verder beoordeeld op vorm (ovaal, sikkel en gefragmenteerd), grootte (normo-, macro- en microcytair) en kleuring (normo-, hyper- en hypochroom). Dit komt later nog ter sprake.

Anemie

Definitie: Anemie is een tekort aan hemoglobine door een te laag aantal rode bloedcellen en/of een tekort aan hemoglobine in de cellen.

Aangezien er grote verschillen bestaan tussen kinderen en volwassenen (en tussen mannen en vrouwen onderling), moet bovenstaande definitie worden gerelateerd aan geslacht en leeftijd. In de praktijk spreekt men van een anemie alss het Hb bij mannen lager is dan 8,0 mmol/l en bij vrouwen lager is dan 7,0 mmol/l.

Aanmaak

De aanmaak van erytrocyten (en andere bloedcellen) vindt vooral plaats in het rode beenmerg, aanwezig in de platte beenderen. Er zijn veel bouwstoffen en andere materialen bij nodig waaronder ijzer en vitaminen (B12 en foliumzuur). Daarnaast speelt erytropoëtine (een hormoon dat geproduceerd wordt door de nier) nog een stimulerende rol bij de aanmaak. Een tekort in een of meerdere van deze factoren leidt tot een gestoorde aanmaak van erytrocyten en uiteindelijk tot anemie. Ijzer, vitamine B12 en foliumzuur komen hierna nog ter sprake.

De prikkel tot aanmaak van erytropoëtine ontstaat door de verhouding tussen de behoefte aan en het aanbod van zuurstof aan de weefsels. Stijgt de zuurstofbehoefte van het weefsel dan zal de productie van erytropoëtine toenemen. De aanmaak van erytrocyten neemt toe en het verstoorde evenwicht wordt weer hersteld. Hypoxie (zuurstoftekort) leidt tot een verstoring van het evenwicht. Hypoxie, bijvoorbeeld door een verblijf op grote hoogte of door anemie, zal op den duur leiden tot een polyglobulie (teveel aan erytrocyten). Vele chronische nierafwijkingen leiden tot een tekort aan erytropoëtine en zo tot een anemie. Bij elke vorm van anemie zal een verhoogde erytropoëtineproductie aanwezig zijn.

Afbraak

Na een levensduur van ongeveer 120 dagen moeten de erytrocyten worden afgebroken. Dit vindt vooral plaats in de milt, het is een belangrijke functie getuige het feit dat er een polyglobulie ontstaat indien de milt verwijderd wordt.

Symptomen

Betrekkelijk vage klachten als moeheid, duizeligheid, oorsuizen, kouwelijkheid en gebrek aan eetlust, kunnen allemaal het gevolg zijn van anemie. Ze kunnen echter even goed veroorzaakt worden door een ander ziektebeeld. De meeste verschijnselen zijn min of meer eenvoudig te verklaren.
  • Bleekheid (de slijmvliezen zijn hierbij het meest betrouwbaar te beoordelen) ontstaat door een afname van de hoeveelheid hemoglobine die door de huid en de slijmvliezen stroomt.
  • De snelle hartslag ontstaat doordat de viscositeit (stroperigheid) van het bloed is afgenomen. Hierdoor stromen de erytrocyten sneller en eenvoudiger door de perifere vaten waardoor het aanbod aan het hart toeneemt. Dit heeft als gevolg dat het hart het bloed sneller gaat rondpompen.
  • Oorsuizen ontstaat doordat het bloed sneller en met meer wervelingen langs het binnenoor stroomt.
  • Duizeligheid heeft te maken met het verminderde zuurstofaanbod aan de hersenen.
  • Visusstoornissen ontstaan door het afgenomen zuurstofaanbod aan de ogen.

Onderzoek

Bestaat er op grond van het klinisch beeld een vermoeden op een anemie dan dient het onderzoek te worden verricht naar de oorzaak. De meest voorkomende onderzoeken zijn opgesomt in onderstaande tabel.

onderzoekafwijking/ziekte
bloed
ijzergehalteverlaagd bij ijzergebreksanemie
ijzerbindingscapaciteit¹verhoogd bij ijzergebreksanemie
vitamine-B12-gehalteverlaagd bij vitamine-B12 gebreksanemie / perniceuze anemie
foliumzuurgehalteverlaagd bij anemie door foliumzuurdeficiëntie
reticulocytenverhoogd bij compensatoire bloedaanmaak
bilirubine (ongekoppeld)verhoogd bij hemolytische anemie
ferritineverlaagd bij ijzergebreksanemie
microscopie bijv. sikkelcellen bij sikkelcelanemie en ovaalvormige cellen bij hemolytische anemie
beenmergpunctie afwijkend bij beenmergbeschadiging bijv. als gevolg van een ziekte als leukemie of door bestraling
Coombs-test² gestoord bij auto-immuun-hemolytische anemie
proefvan Schilling³ gestoord bij resorptiestoornis van vitamine B12
feces benzidine positief bij occult bloedverlies met de ontlasting
¹ Ijzer wordt in het bloed gebonden aan eiwitten. Door een langdurig tekort aan ijzer zal er slechts weinig ijzer aan eiwitten gebonden zijn en is de bindingscapaciteit dus groter.
² Met deze test kan men nagaan of er op erytrocyten antistoffen aanwezig zijn, wat het geval is bij een auto-immuun-hemolytische anemie.
³ Hiermee geeft men de patiënt per os (oraal) 1 microgram radioactief gelabeld vitamine B12. Een uur later en de volgende dag nogmaals krijgt de patiënt 1 milligram niet-gelabeld vitamine B12 intramusculair (geinjecteerd), om alle depots in het lichaam te verzadigen met vitamine B12 zodat het gelabelde vitamine B12 met de urine uitgescheiden wordt. Gedurende twee dagen wordt de urine verzameld en op radioactiviteit gecontroleerd.

Gezonde mensen nemen het radioactief gelabelde vitamine B12 op uit het maag-darmkanaal. Doordat niet-gelabelde vitamine intramusculair is gegeven, is van het gelabelde vitamine weinig nodig (dit wordt uitgescheiden in de urine). Hierdoor wordt dus normaal ongeveer 15-45% radioactiviteit gemeten in de urine. Bij patiënten met een pernicieuze anemie is dit getal veel kleiner.

Indelingscriteria

Anemie kan op verschillende manieren worden ingedeeld. Met de indeling naar oorzaak is het best te werken. Aan de hand hiervan kan immers een snelle behandeling worden ingesteld.

Indeling Anemie

A: naar microscopisch beeld: voorbeeld van een ziekte
  • normocytair, normochroom bloedverlies (acuut)
  • microcytair, hypochroom ijzergebreksanemie
  • microcytair, hyperchroom sferocytose
  • macrocytair, hyperchroom vitamine-B12-gebrek

B: naar oorzaak
  1. bloedverlies
  • acuut
  • chronisch
  1. verhoogde afbraak van erytrocyten
  • intracellulaire oorzaken (meestal aangeboren)
  • extracellulaire oorzaken (meestal verworven)
  1. verminderde aanmaak van erytrocyten
  • gebrek aan bouwstoffen (ijzer, vitamine B12, foliumzuur, eiwitten)
  • onvoldoende actief beenmerg (infecties, beenmergziekten, verdringen van het beenmerg door bijv. een tumor)

Anemie door bloedverlies

Acuut bloedverlies leidt in eerste instantie niet tot een anemie maar tot shock (indien het bloedverlies tenminste groot genoeg is). Pas later ontwikkeld zich mogelijk een anemie. Het plasmaverlies wordt namelijk relatief snel aangevuld met vocht uit de weefsels terwijl de aanmaak van erytrocyten veel trager geschiedt, er treedt zodoende dus een verdunning op. Chronisch bloedverlies zal tot een anemie leiden omdat de bloedaanmaak het verlies niet kan compenseren. Het betreft hier meestal ziekten van het spijsverteringskanaal (maagzweer, darmkanker). Ook andere aandoeningen zijn echter mogelijk (menstruatiestoornissen).
Als behandeling van de oorzaak mogelijk is, zal deze leiden tot het hersel van de anemie. IJzertherapie zal vaak nodig zijn om de periode van de versterkte bloedaanmaak te overbruggen. Hiermee kan gestopt worden wanneer het bloedbeeld genormaliseerd is en de ijzervoorraden van het lichaam zijn aangevuld.

Anemie door verhoogde bloedafbraak

Een ander woord voor het te gronde gaan van erytrocyten is hemolyse. Een anemie door een verhoogde bloedafbraak noemt men dan ook en hemolytische anemie. De oorzaak kan in of buiten de erytrocyt gelegen zijn.
De intracellulaire afwijkingen zijn meestal aangeboren afwijkingen zoals enzymstoornissen en membraanafwijkingen.
De extracellulaire oorzaken zijn meestal verworven, zoals bij het gebruik van sommige medicijnen of verkeerde bloedtransfusies.
De meeste vormen van hemolytische anemie kunnen slechts symptomatisch behandeld worden, dit betekend dat er aan de oorzaak niks gedaan kan worden. Bij een klaan aantal is dit wel mogelijk.

Anemie door gestoorde bloedaanmaak

Anemie door een gestoorde aanmaak van erytrocyten komt zeer frequent voor. De meest voorkomende oorzaken zijn:
  • deficiëntie (tekort) van essentiële voedingsmiddelen (ijzer, vitamine B12, foliumzuur)
  • verminderde aanmaak van erytropoëtine
  • beenmergbeschadiging (bijv. verdringing door tumor)

IJzerdeficiëntie komt vooral voor bij vrouwen en is de meest voorkomende oorzaak van bloedarmoede. De reden van dit ijzertekort is meestal chronisch bloedverlies, bijvoorbeeld door overmatige en/of onregelmatige menstruatie. Omdat de groeiende foetus ook veel ijzer verbruikt, is zwangerschap eveneens een risicofactoor.
Vitamine-B12-deficiëntie komt veel minder vaak voor. Bij de pernicieuze anemie wordt er te weinig vitamine B12 geabsorbeerd.
Foliumzuurdeficiëntie veroorzaakt een klinisch beeld dat lijkt op dat van de vitamine-B12-deficiëntie.

Polycythemie

Bij polycythemie is het aantal erytrocyten toegenomen. Men onderscheidt een primaire en een secundaire vorm.

Primaire polycythemie

De primaire vorm ofwel de polycythaemia wordt veroorzaakt door een woekering van beenmergcellen die uitrijpen tot erytrocyten. Een oorzaak van het ziektebeeld is (nog) niet bekend. Het kan uitlopen in een leukemie of myelofibrose (verbindweefseling van het beenmerg).

Secundaire polycythemie

Dit is min of meer een compensatieverschijnsel. Door chronische hypoxie van de weefsels stijgt namelijk de productie van erytropoëtine en zal de aanmaak van erytrocyten sterk toenemen. Zo'n hypoxie treedt bijvoorbeeld op bij langdurig verblijf op grote hoogten en door hart- en/of longziekten. Overproductie van erytropoëtine vindt ook plaats bij nieraandoeningen zoals sommige niertumoren.
© 2007 - 2020 Hbov, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Bloedarmoede (anemie)Bloedarmoede (anemie)Bloedarmoede (anemie) ontstaat doordat het lichaam te weinig rode bloedcellen aanmaakt. Rode bloedcellen worden ook wel…
Oververmoeidheid: Bloedarmoede (Anemie)Oververmoeidheid: Bloedarmoede (Anemie)Voel je je oververmoeid? Bloedarmoede kan de oorzaak zijn. Bloedarmoede of anemie ontstaat wanneer er te weinig rode blo…
Bloedarmoede, aplastische anemieBloedarmoede, aplastische anemieBloedarmoede is een tekort aan rode bloedcellen. Maar het bloed bestaat ook nog uit witte bloedcellen en bloedplaatjes.…
Hoofdpijn, misselijk, duizelig, moe en hartkloppingenHoofdpijn, misselijk, duizelig, moe en hartkloppingenDe klachten hoofdpijn, misselijk, duizelig, moe en hartkloppingen kunnen wijzen op bloedarmoede. De medische benaming va…

Afwijkingen van het witte bloedbeeld (leukemie/hodgkin)Het witte bloedbeeld bestaat uit de witte bloedcellen ofwel de leukocyten (4-10 x 10/9 per liter). De leukocyten worden…
Het Rett syndroom: behandeling & therapieHet Rett syndroom: behandeling & therapieIn een ander artikel staat geschreven wat het Rett syndroom nou eigenlijk is, met de daarbij horende symptomen. In dit a…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Afwijkingen van het rode bloed (anemie / bloedarmoede)"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Jeannet, 04-05-2014 20:53 #10
Hoi
Ik ben sinds begin maart ook aan het sukkelen met mijn hb. Toen zat ik ook in de laatste periode van mijn zwangerschap. 11 maart hebben ze het nodige bloed afgenomen en is voor kweek en onderzoeken naar UMC Utrecht gestuurd. Vanaf 12 maart tot 25 april 18 zakken bloed gekregen het breekt af en waardoor? Uit Utrecht is niks gekomen en loop nu dus ook in Rotterdam. 9 april ook bevallen van onze dochter die is dus overgeplaatst naar Rotterdam waar ik dus ook naar toe ben gegaan een longembolie en longontsteking op ic beland en ook later weer hb wat ging zakken nu tot hb van 3 en toch weten ze steeds niet waar het vandaan komt.

Caro, 15-05-2012 15:05 #9
Hallo allemaal, ik heb een vraagje over vergrote rodebloedcellen. Hoe komt je eraan? Mvgr Caro

Ingrid, 11-05-2012 15:16 #8
Ik zou graag willen weten, hoe hoog het ijzergehalte in het bloed bij een vrouw moet zijn.
Wie weet het voor mij?

Tiny, 06-07-2010 12:06 #7
Helaas lees ik dit nu pas, ik wil graaeven op hond Lizzy, ik hoop dat ze nog leeft… het is nu ruim een jaar later. Onze hond heeft ook zware anemie, kreeg eerst prednoral maar daar werd het ijzergehalte niet beter van. Nu heeft ze ook sinds een paar maanden ferrosi fumeraat 200 mg en dat gaat een stuk beter. De prednoral hebbne we geprobeert af te bouwen maar helaas verder afbouwen lukt momenteel nog neit. Onze hond, beagle Shaila, daar gaat het een stuk beter mee hoewle het blijft een zorgenkindje. Ze is nu 8 jaar en we hopen haar nog een poosje bij one mogen houden s t

Marco, 15-10-2009 22:04 #6
Na een half aderlatingen te hebben gehad (HB was te hoog 14), is het hb gezakt naar 5. Het heeft bijna een jaar geduurd tot dat het hb weer normaal was. Nu zit het HB weer tegen de 11 m/moll aan. Tot heden toe is er nog geen diagnose gesteld. Momenteel heb ik aanzienlijk veel lichamelijke klachten, wie herkent dit?

Degenaar, 10-06-2009 20:13 #5
Graag zou ik antwoord willen hebben.Onze hond heeft in hoge mate bloedarmoede.De dokter zegt dat er niets aan te doen is.Zou ik toch nog iets kunnen geven om zijn leven te verlengen.Lizzy is 10 jaar.Vriendelijke groeten.een heel ongerust baasje

Robbie, 07-05-2009 21:18 #4
Ik ben een man van 37 jaar oud. Ik krijg de laatste tijd contiue van de huisarts te horen dat de ijzergehalte in mijn bloed heel laag is. De oorzaak is voor hun een raadsel? Ik slik momenteel B12, foliumzuur en ijzertabletten.
Maar mijn energiepijl blijft heel laag. Ik voel me erg moe, kan met moeite aan het werk komen.
Wat zou ik nog kunnen doen.

Karin, 02-02-2009 10:58 #3
Ik wil hier zeer graag op reageren. Het is van belang om iniedergeval een oplaaddosis te krijgen van vitamine b12 en dan wel 2 x in de week een maand lang. En dan eigenlijk op gevoel injecteren van b12. Laat u eens prikken op de vitamine b12 en foliumzuur. Foliumzuur mag je pas er bij gaan gebruiken als je b12 weer hoger is anders krijg je nog meer beschadigignen. Kijk ook eens bij vitamine b12 tekort en u zult heel veel informatie vinden.

Floortje, 09-01-2009 23:12 #2
Ik ben een vrouw van 30 en kwam er net achter dat ik last heb van anemie, verder onderzoek is nodig om te achterhalen wat de oorzaak is. Dit site gaf mij handige informatie om alvast voor te bereiden.

Rinus, 29-11-2008 10:55 #1
Ik ben een man van 71 jaar en bij mij is Pernicieuze anemie vastgesteld. Via internet kwam ik erachter dat ik ipv één maal in de 2 maanden elke maand een prik moet hebben als oudere. Nu met elke maand een prik met B12 blijf ik ongehoord moe. Mijn accu is en blijft leeg. Totaal gebrek aan energie. "Hoort bij uw leeftijd en uw bloed is net nog nagekeken", zegt de huisarts. Ik zit er mooi mee en wil van alles, maar de energiei is er niet. Wel slik ik pillen tegen hypertensie. Wat zou ik dan nu nog kunnen doen?

Infoteur: Hbov
Laatste update: 20-01-2009
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!