Het opsporen van aangeboren hartafwijkingen

Door de arts op het consultatiebureau wordt er naar het hartje van uw kind geluisterd. Dit is om te luisteren of het hartje van het kind een hartgeruis laat horen. Wanneer er een hartgeruis gehoord wordt, bestaat de kans dat er sprake is van een hartafwijking. Het beluisteren van het hartje heeft als doel een eventuele hartafwijking vroegtijdig op te sporen. Naast het beluisteren van het hart, zijn er ook nog andere aspecten van belang om een aangeboren hartafwijking op te sporen.

Hartafwijkingen

Per duizend levendgeborenen, hebben 6-8 kinderen een aangeboren hartafwijking. Dit is relatief veel, namelijk jaarlijks 1200-1600 kinderen per jaar in Nederland. Bij ongeveer de ene helft van de kinderen met een aangeboren hartafwijking, zijn er al heel snel na de geboorte ernstige verschijnselen die passen bij een hartafwijking. Bij de andere helft van de kinderen zijn deze verschijnselen niet direct aanwezig maar verschijnen pas na enige tijd na de geboorte. Bij ernstige verschijnselen welke direct vanaf de geboorte aanwezig zijn, is meestal snel operatief ingrijpen noodzakelijk. Maar ook hartafwijkingen die pas op een later tijdstip verschijnselen geven, kunnen fataal aflopen zonder(tijdige) behandeling of zal complicaties geven op een later tijdstip in het leven. Het is daarom belangrijk zo vroeg mogelijk aangeboren hartafwijkingen op te sporen aan de hand van een lichamelijk onderzoek en gerichte vragen.

Het lichamelijke onderzoek

Lengte en gewicht
Bij het lichamelijke onderzoek is het belangrijk dat er goed gekeken wordt naar de lengte en het gewicht van het kind. Dit is belangrijk zodat een achterblijvende groei tijdig gesignaleerd kan worden. Kinderen met een aangeboren hartafwijking, kunnen door zuurstofgebrek zeer vermoeid raken tijdens het voeden waardoor ze onvoldoende voeding binnen krijgen en daardoor een groeiachterstand ontwikkelen.

Inspectie van het kind
De inspectie van het kind is ook erg belangrijk. Je let daarbij op de algemene indruk die het kind maakt. Komt het kind vermoeid over? Is het kind passief? Vertoont het uiterlijk van het kind afwijkingen (dysmorfieën)? Is het kind mager? Verder kijk je naar de huid van het kind. Er wordt gekeken of er sprake is van centrale cyanose. Dit is een verschijnsel wat waargenomen wordt bij een onvoldoende zuurstofverzadiging van het slagaderlijke bloed. De huid van de slijmvliezen en de huid kleurt hierbij grauw of blauwig. Centrale cyanose is goed te zien aan de binnenkant van de lippen, de tong en de slijmvliezen. Kinderen met centrale cyanose hebben vaak over het algemeen ook een grauwe kleur. Naast dat er gekeken wordt of er sprake is van centrale cyanose bij kind, wordt er ook gekeken of het kind bleek is.
Het is ook belangrijk om te kijken of het kind zweterig/klam is en of er sprake is van dikke oogleden. Wanneer het kind zweterig of klam is kan dit duiden of vermoeidheid bij het kind. Dikke oogleden (oedeem) kan wijzen op hartfalen.
Kinderen met een aangeboren hartafwijking kunnen een versnelde ademhaling en/of kortademigheid vertonen. Hier wordt bij inspectie ook op gelet.
Er kan ook nog worden gekeken naar de borstkas van het kind. Het is belangrijk om te kijken of er een ictus is waar te nemen, dat wil zeggen een heffing van de borstkas. Er wordt ook gekeken of de borstkas intrekkingen of asymmetrie vertoont.

Auscultatie
Bij het beluisteren van het hart (auscultatie) wordt er op een aantal zaken gelet. Er wordt geluisterd of er een hartgeruis te horen is, er wordt naar de harttonen geluisterd die veroorzaakt worden door de sluiting van de hartkleppen en naar het hartritme. Er word standaard op 4 verschillende plaatsen op de borstkas geluisterd. Wanneer er sprake is van een hartgeruis, wordt het onderzoek verder uitgebreid en wordt er ook met de klokzijde van de stethoscoop en op andere plaatsen geluisterd.
Wanneer er een hartgeruis waargenomen wordt, moet er op een aantal punten gelet worden, namelijk op de vorm, de timing, de intensiteit, het punctum maximum, de voortgeleiding, de toonhoogte en de variatie van het geruis met de ademhaling of een andere houding.

Palpatie
Er wordt standaard gevoeld naar de femoralis pols, dit wil zeggen de pulsatie van de arterie femoralis in de liezen. Wanneer de femoralis pols zwak af afwezig is, kan dit duiden op een aangeboren hartafwijking. Op indicatie worden verder lichamelijk onderzoek verricht zoals palpitatie van de radialispols en palpatie van de lever en milt.

Anamnese

Bij de anamnese zijn een paar standaard vragen belangrijk voor het opsporen van een aangeboren hartafwijking. Het is belangrijk na te gaan of er sprake is van inspanningstolerantie bij het kind en wat de algemene indruk van het kind is volgens de ouders. Op indicatie kunnen er nog aanvullende vragen gesteld worden. Hieronder staat een overzicht van vragen die belangrijk zijn:

• Komen er aangeboren hartafwijkingen voor in de familie?
• Komen er syndromale afwijkingen voor in de familie?
• Is er in de familie plotselinge dood/wiegendood voorgekomen?
• Komen er in de familie spierziekten voor?
• Is er tijdens zwangerschap sprake geweest van een infectie (met name Rubella)?
• Is er tijdens zwangerschap sprake geweest van Diabetes mellitus?
• Is er tijdens zwangerschap sprake geweest van medicijngebruik (met name lithium en phenytoïne)?
• Is er tijdens zwangerschap sprake geweest van verslavingen? (roken, alcohol, drugs)
• Is er sprake van inspanningtolerantie bij het kind?
• Heeft het kind luchtwegproblemen (met name herhaalde onderste luchtwegproblemen)?

Lees verder

• Aandoeningen: De vijfde ziekte (erythema infectiosum)
• Een goede bedbodem en matras kopen