Verpleegkunde: vitale functies op veranderingen controleren

Verpleegkunde: vitale functies op veranderingen controleren Als verpleegkundige is het één van de belangrijkste taken om de vitale functies van de patiënt te controleren en te registreren. Eén van de belangrijkste aspecten die daarbij hoort, is dat je tijdig veranderingen in de vitale functies weet te signaleren, waardoor er zo snel mogelijk ingegrepen kan worden als er complicaties optreden bij de vitale functies. Maar als het gaat om de vitale functies controleren, komt er meer bij kijken dan de cijfertjes alleen. Je moet ook contact houden met de patiënt en deze vragen stellen over hoe hij zich voelt en dergelijke. Hoe meet en registreer je de vitale functies van de patiënten en wat moet je doen als er complicaties optreden?

Inhoud


Vitale functies controleren

Een van de eerste dingen die je als verpleegkundige doet wanneer je contact hebt met een patiënt, en zeker wanneer je denkt dat er iets met de patiënt aan de hand is, is het controleren van zijn vitale functies. Het controleren van de vitale functies is een zeer belangrijk aspect van het werk van de verpleegkundige. Maar voordat je de vitale functies gaat controleren, heb je vaak al signalen kunnen oppikken van de zorgvrager die aangeven dat er iets aan de hand is met een bepaalde patiënt.

Vitale functies en veranderingen signaleren

Vitale functies zijn de functies in ons lichaam die we niet kunnen missen. Zonder één of meer van deze functies zouden we komen te overlijden. We hebben meerdere vitale functies, zoals:
  • Ademhaling (normaalwaarde: 12 tot 18 ademhalingen per minuut)
  • Temperatuur (normaalwaarde: tussen de 36,5 en 37,5 graden Celsius)
  • Bloeddruk (gemiddelde normaalwaarde: 120/80 mmHg)
  • Polsslag (hartslag) (normaalwaarde: 60 tot 100 slagen per minuut)

Wanneer er een afwijking van een vitale functie wordt geregistreerd, zoals een afwijkende ademhaling, betekent dit niet gelijk dat er een probleem of ziekte aan ten grondslag ligt. Zo zal iemand die de trap op heeft gerend een snellere ademhaling hebben, maar deze ademhaling herstelt zich snel weer. Wanneer iemand na een korte wandeling zelfs al kortademig wordt, moet je als verpleegkundige extra alert zijn en zijn er onderzoeken nodig om uit te zoeken waardoor deze kortademigheid ontstaat.

Vitale functies van patiënten controleren

Voordat je de vitale functies van de patiënt gaat controleren, is het verstandig voor jezelf na te gaan wat de normaalwaarden voor deze patiënt zijn. Zodoende kan je een goede vergelijking maken wanneer je nieuwe metingen verricht. Ook is het verstandig om de medicatielijst van iemand door te nemen, want er zijn medicijnen op de markt die ervoor zorgen dat de vitale functies kunnen veranderen. Zo kan de ademhaling vertraagd raken of de hartslag bijvoorbeeld omhoog gaan. Verder ga je na of iemand een aandoening of probleem heeft die de vitale functies zou kunnen beïnvloeden.

Wanneer je met een patiënt in gesprek gaat over zijn vitale functies, voordat je deze gaat controleren, kan je onder andere een aantal van de volgende vragen stellen om meer informatie te verkrijgen.

Vragen voor de ademhaling

  • Heeft de patiënt last van benauwdheid? Zo ja, wordt deze erger als de patiënt zich inspant, of wordt het juist minder als hij rust neemt? Of is de benauwdheid constant?
  • Heeft de patiënt last van kortademigheid?
  • Heeft de patiënt pijn bij het ademhalen?
  • Heeft de patiënt een beperking bij het zitten of liggen doordat hij een ademtekort heeft?

Vragen voor de temperatuur

  • Is de huid rood of juist bleek? Wanneer je twijfelt kan je altijd aan de patiënt vragen of zijn huidskleur altijd al zo is, of dat de huidskleur veranderd is?
  • Voelt de huid van de patiënt juist warm of koud aan? Je kan ook aan de patiënt vragen of hij altijd zo warm of koud aanvoelt.
  • Is er een verandering waarneembaar in de ademfrequentie, de hartslag en bloeddruk van de patiënt?
  • Is de patiënt aan het rillen of huiveren of heeft de patiënt kippenvel?
  • Is de patiënt uitgedroogd of toont hij tekenen van (beginnende) uitdroging?
  • Heeft de patiënt blauwe nagels?

Vragen voor de polsslag (hartslag)

  • Heeft de patiënt een hogere of lagere polsslag dan normaal gesproken het geval is?
  • Is de polsslag onregelmatig?
  • Is er een verandering waarneembaar in de kracht van de polsslag?

Vragen voor de bloeddruk

  • Heeft de patiënt een hoge bloeddruk?
  • Of heeft de patiënt juist last van een lage bloeddruk?
  • Heeft de patiënt last van een plotselinge bloeddrukdaling wanneer hij snel opstaat?

Vitale functies en de benodigde meetinstrumenten

Zeker in het ziekenhuis, maar bijvoorbeeld ook in verpleeghuizen en in de thuiszorg, wordt er in opdracht van een arts regelmatig de vitale functies van veel patiënten gecontroleerd. Er bestaan lijsten, zowel op papier als digitaal, waar de bloeddruk, temperatuur, polsslag en (soms) de ademhaling worden bijgehouden. Vaak kan dit ook in een grafiekvorm worden weergegeven, zodat veranderingen tijdig kunnen worden opgemerkt.

Er bestaan ook instrumenten waarbij de patiënt zelf kan aangeven hoe het met hem gaat. Een bekend voorbeeld hiervan is de VAS (Visual Analogue Scale), waarop een patiënt zelf kan aangeven hoe benauwd hij is. Hierbij kan de patiënt bijvoorbeeld een score geven van 1 (geen moeite met ademen) tot 10 (niet in staat te ademhalen of extreem kortademig). Een ander bekend voorbeeld hiervan is de pijnschaal, waarbij de patiënt kan aangeven hoeveel pijn hij heeft (vaak op een schaal van 1 (klein beetje pijn) tot 10 (de ergste pijn die je ooit hebt gehad). De pijnschaal wordt alleen niet gebruikt bij het signaleren en registreren van de vitale functies.

Problemen bij de vitale functies

Als verpleegkundige kom je vaak problemen bij de vitale functies tegen. Sommige problemen zijn redelijk onschuldig (een beetje kortademig), maar andere problemen bij de vitale functies kunnen zeer ernstig zijn en zelfs resulteren in het overlijden van de zorgvrager. Bij dit laatste kan je denken aan een zeer onregelmatige of hoge hartslag, een teken dat het hart aangedaan is en er mogelijk sprake is van een hartinfarct.

Problemen bij de ademhaling

Als verpleegkundige moet je bij de ademhaling letten op de volgende signalen:
  • Kortademigheid
  • Benauwdheid
  • Geluid bij ademhaling (piepen, rochelen, hoesten)
  • Pijn bij het ademhalen
  • Beperking in ademhaling in bepaalde positie of bij inspanning.

Problemen bij de temperatuur

Bij een te hoge of een te lage temperatuur moet je als verpleegkundige letten op de volgende signalen:
  • Vermoeidheid, malaise (algeheel ziektegevoel), zwakte
  • Verminderde eetlust of slechte voedingstoestand (vaak ondergewicht, maar ook obesitas kan een rol spelen)
  • Hoofdpijn of andere pijnklachten

Problemen bij de polsslag (hartslag)

Als verpleegkundige moet je bij het controleren van de polsslag of hartslag vooral letten op de volgende aspecten:
  • Veranderingen in snelheid
  • Veranderingen in regelmaat
  • Veranderingen in kracht
  • Polsslag die niet goed voelbaar is

Problemen bij de bloeddruk

Bij de bloeddruk zijn er vooral twee aspecten die voor problemen kunnen zorgen, namelijk de hoge bloeddruk en de lage bloeddruk.

Hoge bloeddruk
Vaak is het onduidelijk of een patiënt een te hoge bloeddruk heeft. Een te hoge bloeddruk wordt vaak pas opgemerkt bij een routinecontrole, zonder dat de patiënt klachten ervaart. Omdat signalen van een hoge bloeddruk vaak niet merkbaar zijn, of zo algemeen dat de oorzaak niet gelijk duidelijk is, wordt een hoge bloeddruk ook wel een ‘silent killer’ (stille moordenaar of sluipmoordenaar) genoemd. Te hoge bloeddruk kan namelijk organen onherstelbaar aantasten. Maar wanneer de patiënt langdurig last heeft van een hoge bloeddruk, of wanneer de bloeddruk ernstig hoog is of niet op medicatie reageert, kan de patiënt de volgende symptomen ervaren:
  • Hoofdpijn
  • Vermoeidheid
  • Misselijkheid, braken
  • Kortademigheid
  • Rusteloosheid
  • Wazig zien

Lage bloeddruk
Een lage bloeddruk is vaak minder schadelijk dan een hoge bloeddruk, maar kan ook zeker levensbedreigend zijn omdat het bloed niet meer goed rondgepompt kan worden in het lichaam. Signalen die (kunnen) duiden op een (te) lage bloeddruk zijn:
  • Vermoeidheid
  • Duizeligheid of licht in het hoofd voelen
  • Onscherp zien
  • Misselijkheid

Acties ondernemen na veranderingen in de vitale functies

Als verpleegkundige is het jouw taak om veranderingen te signaleren en wanneer nodig de arts te waarschuwen. Wanneer iemand normaal een polsslag van 60 per minuut heeft, en bij de laatste meting op 65 zit, is dit geen reden tot zorg en hoeft de arts niet gecontacteerd te worden. Wanneer de polsslag echter opeens op 90 zit, zonder aanwijsbare oorzaak (zoals vlak voor de meting zware fysieke inspanning), meet je de polsslag ongeveer 10 minuten later nogmaals. Is de polsslag echter nog steeds te hoog, dan dien je direct een arts te waarschuwen.

In sommige gevallen zal er in het dossier van een patiënt staan aangegeven bij welke waarden er een arts gecontacteerd moet worden. Ook speelt jouw ervaring als verpleegkundige natuurlijk mee. Hoe meer ervaring je hebt, hoe beter je kan inschatten hoe de lichamelijke gesteldheid van de patiënt ervoor staat en hoe het ervoor staat met de vitale functies. Mocht je, ondanks dat vitale functies normaal zijn, toch een onderbuikgevoel hebben dat een patiënt toch niet in orde is, kan je het beste overleggen met een collega of toch voor de zekerheid contact met de arts opnemen.

Lees verder

© 2019 - 2020 Infodebster, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Verpleegkunde: EWS-score - Early Warning SystemVerpleegkunde: EWS-score - Early Warning SystemIn het ziekenhuis is het de taak van het medisch personeel om een patiënt zo goed mogelijk te monitoren, zodat verder le…
Intensive Care en kwaliteiten van de verpleegkundigenAan een verpleegkundige die op de IC (Intensive Care) van een ziekenhuis werkt worden speciale eisen gesteld. Die verple…
Vitale functiesVitale functies zijn de functies van je lichaam, die veranderen van uur tot uur. Er zijn 4 fitale functies; ademhaling,…
Vitale functies van de mensVitale functies van de mensDe taak van een verpleegkundige (en andere medische hulpverleners) is het bewaken en coördineren van zorg voor patiënten…

Uitslag op de kin: symptomen, oorzaken en behandelingUitslag op de kin: symptomen, oorzaken en behandelingEen van de meest voorkomende huidveranderingen op het gezicht, naast acne, is een uitslag op de kin. Aangezien het gezic…
Anale fistel: Vorming tunnel tussen rectum en huid rond anusAnale fistel: Vorming tunnel tussen rectum en huid rond anusEen fistel is een abnormale tunnel (verbinding) tussen twee lichaamsstructuren. Af en toe kampen patiënten met een anale…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geraldoswald62, Pixabay
  • https://labuitslag.nl/functies/
  • Eigen ervaringen
  • Zorgpad lesmateriaal
  • https://www.eerstehulpwiki.nl/wiki/index.php/Vitale_functies
  • https://ikehbo.nl/ehbo-toets/drie-vitale-functies-test.php
  • https://www.nursing.nl/discussie-het-nut-van-continu-meten-van-vitale-functies/
  • http://www.enurse.nl/handig/vitale-functies/
  • https://www.stuvia.nl/doc/211276/verpleegtechnische-handelingen.-hoofdstuk-8.-vitale-functies.

Reageer op het artikel "Verpleegkunde: vitale functies op veranderingen controleren"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Infodebster
Laatste update: 15-06-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Verpleegkundige taken
Bronnen en referenties: 9
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!