InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Berk, een boom met veel gezichten

Berk, een boom met veel gezichten

Berk, een boom met veel gezichten De berk, met de officiële naam Betula is een boom met twee gezichten. Enerzijds is het een frele verschijning met zijn luchtige vertakking en dunne twijgjes. Anderzijds heeft de boom een ontzettend taaie schors en sterk hout, wat hem tot een van de meest winterharde loofbomen maakt. Samen met de els, een andere vertegenwoordiger van de berkenfamilie, is de berk uitermate geschikt om aan te planten op arme gronden. Hij stelt bijzonder weinig eisen aan de bodem en kan overleven in de meest extreme omstandigheden. Deze eigenschap, gekoppeld aan de gemakkelijke verspreiding van het zaad, maakt van de berk een zgn. pionierssoort. Hij is een van de eerste bomen die gaat groeien op kale terreinen. Hoewel zijn levensduur beperkt is, maakt hij het in die korte tijd mogelijk dat andere, schaduwminnende soorten kunnen kiemen en groeien. Hij is de eerste schakel naar de climaxvegetatie.

De mooie en sterke schors

Het meest karakteristieke aan de berk is zijn schors. Het onderscheid tussen de ± 60 berkesoorten wordt in hoofdzaak gemaakt op basis van de schorskleur. Deze varieert van wit over geel tot alle schakeringen van bruin. Op latere leeftijd komt de schors in dunne, lintvormige laagjes van de stam los, wat hem een mooi bijna frivool uiterlijk geeft.

Het ongelofelijke weerstandsvermogen van de taaie berkeschors maakte de materie doorheen de tijden voor een aantal volkeren bijzonder waardevol. De Indianen bouwden er hun kano's van, Lappen maakten er jassen en beenbekleding mee en in Noorwegen werd de schors als dakbedekking gebruikt. Het sterke, vrij harde berkenhout is gemakkelijk te verwerken. Het vindt toepassing bij de fabrikatie van meubelen, draai- en snijwerk. In de noordelijke landen en in de Alpen wordt het vaak als brandhout gebruikt.

Medicinaal verleden van den Bercken-boom.

  • Hildegard von Bingen (11de eeuw) adviseerde het blad tegen zweren.
  • Ravelingius: ‘Voor lopende Zeeren. Neem de bladeren van dezen Boom, koockt die in water, en wast den Zeeren hier mede’
  • Matthiolus in de 16de eeuw: Tegen nierstenen, vandaar zijn naam van nierboom.
  • Dodonaeus: ‘Om kwade en besmettelijke lucht te verbeteren. Neem de schors van bercken, legt die op het vuur, en laat de rook het hele huis doortrekken’.
  • Durantus: ‘Voor de steen der nieren en der blase ... den steen verteert’.

Gebruik van berk bij de Noord-Amerikaanse Indianen.

  • Schors en houtplakken werden op gloeiende stenen gelegd, de dampen werden dan in de zweethutten ingeademd als bescherming bij griep-epidemieën.
  • Berkenhoutas werd uitwendig gebruikt tegen huidinfecties.
  • De oppervlaktewortels van de Papierberk werden als poeder en thee gebruikt voor mondhygiene en tegen caries en paradontose.
  • Bij vele stammen was het infuus van blad en schors een gereputeerd middel tegen koorts en niersteenkoliek.
  • Berkesap, vooral van Betula nigra, werd ook als voorjaarskuur gebruikt (urinedrijvend, laxerend, antiscorbuut), uitwendig tegen brandwonden, zweren en 'wild vlees'.

Voorjaarskuur met berkenwater.

Berk is dus niet alleen een mooie, sterke boom maar is als geneeskrachtige plant in vele culturen op een veelzijdige manier toegepast geweest. En in tegenstelling met vele andere geneeskruiden werden en worden ook alle delen van de boom gebruikt. De schors, het blad, de bloeiwijze, maar ook in het bijzonder het afgetapte voorjaarssap.

In het voorjaar, meestal in de maand Maart afhankelijk van de temperatuur, kun je het berkesap ‘oogsten’. Een takje van een vingerdik, schuin doorknippen met een snoeischaar, er een fles overeensteken en dan zie je het voorjaarswater er druppelsgewijs uitlopen. Per dag is het mogelijk 1 tot 2 liter water te winnen. Je kan het eventueel bewaren door pasteuriseren of diepvriezen, maar het is toch vooral bedoeld om met het verse sap een kuur te doen van 1 tot 2 weken door elke dag een halve tot een hele liter verdeeld over de dag te drinken. Het lichaam wordt dan, via nieren en een versterkte celstofwisseling gereinigd, de zogenaamde bloedzuivering. Wetenschappelijk gezien is het effect nog moeilijk te verklaren maar de diuretische werking kun je zelf ook wel aan de lijve ondervinden

Berkenblad officieel medicijn?

Ook van het berkenblad geoogst in Mei kunen we een redelijk smakelijke en vochtafdrijvende kruidenthee trekken. Van de bladextracten is de diuretische werking wel wetenschappelijk onderbouwd. Bijvoorbeeld in de Oostenrijkse Phytocodex wordt de werking als volgt omschreven: Ethanolische und wäßrige Birkenblattauszüge erhöhen dosisabhängig signifikant die ausgeschiedene Harnmenge. Wäßrige Extrakte zeigten stärkere Wirkung als alkoholische Auszüge. Die Flavonoide aus dem Birkenblatt dürften über eine ACE-Hemmung und eine Hemmung des Abbaus des Atrialen Natriuretischen Peptids eine verstärkte Natrium- und Wasserausscheidung induzieren.

Die Duitse taal klinkt toch altijd wat degelijker! Dus de overvloed aan berkenblaadjes bezorgen je in het voorjaar, letterlijk een verlossende thee. En is dan ook een grote hulp als vochtafdrijvend en ontstekingswerend middel bij oedeem, niergruis, reuma en bij vermageringskuren.
© 2008 - 2019 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Ruwe berk, Betula pendulaRuwe berk, Betula pendulaDe Betula pendula, ook wel bekend onder de namen ruwe berk en zilverberk, is een opvallende boom door zijn witte bast. V…
De geneeskracht van ruwe berk en zachte berkDe geneeskracht van ruwe berk en zachte berkDe berk was vroeger een heilige boom. Dat hoort hij eigenlijk nog steeds te zijn want deze graciueze verschijning met zi…
De berk en heel veel berkenzaad buiten en binnenDe berk en heel veel berkenzaad buiten en binnenWie dicht in de buurt een berkenboom heeft staan weet dat het soms kan sneeuwen in augustus. Geen witte sneeuw maar wel…
Boomhoroscoop - berk, olijfboom en beukBoomhoroscoop - berk, olijfboom en beukWanneer je geboren bent op 24 juni is je boomtype berk. Berken zijn mensen met een groot creatief vermogen. De olijfboom…
Oorzaken, symptomen, diagnose en behandeling van reumaOorzaken, symptomen, diagnose en behandeling van reumaIn de volksmond bedoelt met vaak reumatoide artritis al men het over reuma heeft. Maar reuma is een verzamelnaam voor ee…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Tyca, Pixabay
  • Max Wichtl (Hrsg.): Teedrogen. Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft, Stuttgart 1989. Phytokodex. Arzneipflanzen-Monographie und Spezialitätenverzeichnis Österreichs. Tétau en Bergéret: La Phytotherapie rénovée. Maloine: Berkesapkuur verlaagt een hoog urinezuurgehalte in het bloed met 50 % na 2 tot 3 maand. Stammel. Die Apotheke Manitous. Monografie Herboristen Opleiding ‘Dodonaeus’: Betula species.

Reageer op het artikel "Berk, een boom met veel gezichten"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

G. L. de Puy, 01-11-2013 22:43 #3
Wij hebben een oude (40jaar) treurberk op het erf staan. In de herfst verliest de boom zaadjes met vleugeltjes. Dit jaar extra veel. Wij hebben het dit jaar in de breedte laten snoeien. Na verlies van de rupsjes en de losse zaadjes verliest de boom nu bruine pitjes, heel veel. De tuin ligtvol. Het is voor het eerst dat wij deze pitjes zien. Is dit normal? e pitjes lijken op appelpitten maar zijn ronder (dikker).

A. Scheper, 05-04-2013 09:54 #2
Ik zou zo graag weten de verhouding alcohol en berken sap voor de houdbaarheid. Reactie infoteur, 08-04-2013
Om wijn te maken moet je het sap zelf laten gisten met gist.

Martin P. Boele, 22-03-2012 11:27 #1
Wij zijn door een programma op de televisie BRT 1 2 dagen geleden begonnen bij een paar bomen ee tak af te zagen en een gat in de stam te boren. We oogsten nu 2 a 4 ltr. p. dag en drinken dit en ik dep het op plekken met psoriasis om te kijken of het helpt. Ook heb ik mijn haar er mee nat gemaakt en als dat opdroogt lijkt het net een versteviging en het gaat er van glimmen. Mijn vrouw heeft haar gezicht gedept en vond dat heel lekker en zacht aanvoelen. Dus al met al zeer positief. We hebben kleine flesjes Spa blauw gekocht en leeg gemaakt voor de koffie en thee en nu gevuld met berkensap en in de vriezer om te bewaren anders bederft het na 3 a 4 dagen of je moet er alcohol bij doen. Ik heb alleen geen idee hoe te stoppen en of ik een kurk in de gaatjes doen? De afgeknipte takken kan wondafdekmiddel op. Misschien hebben er nog meer mensen tips en/of ervaring?

Infoteur: Herborist
Gepubliceerd: 21-11-2008
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 2
Reacties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!