Groeistoornissen - De oorzaken en de behandeling

Groeistoornissen - De oorzaken en de behandeling "Klein, maar Fijn!" wordt er vaak gezegd. Maar vraag dat maar aan degene die er onder lijdt. Het kan enorm je leven beinvloeden. Een (ernstige) groeistoornis kan vele oorzaken hebben. In dit artikel vind je de oorzaken en eventuele behandeling.

Wat is de oorzaak van een Groeistoornis?

Groeistoornissen kunnen vele oorzaken hebben. De groeistoornissen kunnen we onderverdelen in 3 hoofdcategorieën en enkele subcategorieën:

De bovengenoemde categorieën worden nu nader toegelicht. Van elke categorie worden de syndromen of afwijkingen toegelicht.

Primaire Groeistoornissen

Bij deze vorm ligt de oorzaak in de afwijkingen van het bot of het steunweefsel.

Syndromen

Een syndroom is een verzameling van verschijnselen of symptomen die samen voorkomen in een bepaald ziektebeeld. Het kan een afwijking zijn in het DNA, maar dit hoeft niet persé.

Turner Syndroom
Het Turner Syndroom is geslachtsgebonden en komt alleen voor bij meisjes. Ze missen een geslachtschromosoom of een deel van het X-chromosoom. Meestal zijn de meisjes al klein bij de geboorte. Waarschijnlijk reageert het kraakbeen niet goed op het groeihormoon en door de abnormale ligging van de eierstokken worden geen of weinig vrouwelijke geslachtshormonen gevormd. Vaak wordt al op 6-jarig leeftijd een behandeling met groeihormoon gestart.

Kenmerkend voor het Turner Syndroom:
  • Te kleine lengte
  • Brede borstkas en brede nek
  • Eierstokken abnormaal aangelegd
  • Geen spontane puberteit of puberteit wordt niet geheel doorgezet

Gemengde Gonadale Dysgenesie
Bij dit syndroom ziet men bij DNA onderzoek een mozaik van cellen met 1 X-chromosoom en cellen met een XY-patroon. Het komt voor dat de uitwendige geslachtsorganen niet duidelijk te zien zijn. Dus of het jongetje of meisje betreft.
Het groeipatroon lijkt erg veel op het Turner Syndroom

Prader-Willi Syndroom
Dit Syndroom is een erfelijke afwijking. Er ontbreekt een stukje DNA op chromosoom 15. Deze afwijking komt evenveel voor bij meisjes als jongens.

Verschijnselen na de geboorte:
  • weinig eetlust
  • spierslapte.
  • Een smal voorhoofd
  • amandelvormige ogen
  • bij jongens een kleine penis en of niet ingedaalde teelballen.

Als de kinderen zo'n 3 jaar oud zijn, krijgen ze ineens sterke eetlust en verdwijnt de spierslapte. Het grootste probleem is dan het overgewicht dat vrij snel kan ontwikkelen. Dit moet onder controle gehouden worden, i.v.m verhoogde risico op Diabetes en hart-en vaatziekten.

De puberteit komt vaak laat of zelf niet spontaan op gang. De gemiddelde lengte die bereikt kan worden is 150cm. Ook kunnen de kinderen met dit syndroom een iets lager IQ scoren. Gedragsproblemen komen ook vaker voor, bijv. driftbuien.

Silver-Russel Syndroom
Bij dit syndroom is de oorzaak in enkele gevallen een afwijking van een stukje DNA, chromosoom 7. De kinderen hebben al in de baarmoeder een groeiachterstand.

Kenmerken kunnen zijn:
  • driehoekig gelaat
  • asymmetrische ledematen
  • kleine onderkaak
  • kromme pinken (meestal)

Skeletdysplasieën

Skeletdysplasie is een verzamelnaam voor afwijkingen in de groei van het skelet. Er is een verstoring in de lengte van de ledematen in verhouding tot de romp.

Achondroplasie
Achondroplasie is de meest voorkomende skeletdysplasie

Kenmerken:
  • ernstig verstoorde lengtegroei
  • relatief korte ledematen
  • relatief groot hoofd
  • volwassen lengte ligt tussen 110-150 cm

Hypochondroplasie
Hypochondroplasie komt minder vaak voor. Ook hier is er sprake van een abnormale verhouding tussen de lengte van de romp en van de ledematen, maar de afwijkingen zijn vaak milder. De volwassen lengte bij patiënten met hypochondroplasie ligt tussen 120 en 165 cm.

Intra Uteriene Groeivertraging

Intra Uteriene groeivertraging wil zeggen dat er al voor de geboorte een groeivertraging optreed. Baby's die te klein zijn bij de geboorte halen meestal de achterstand weer spontaan in gedurende hun eerste twee levensjaren. Echter bij 15 % van deze baby's is er geen inhaalgroei en blijft het zijn hele leven klein. Dit wordt ook wel een persisterende kleine lengte genoemd.

De oorzaken van een Intra Uteriene groeivertraging kunnen zijn:
  • genetisch probleem, die de groei belemmert
  • stofwisselingsprobleem, die de groei belemmert
  • remming door omgevingsfactoren, zoals geneesmiddelen, alcohol, roken en infecties tijdens de zwangerschap.
  • onvoldoende werking v.d. placenta
  • syndromen met (tot nu nu toe) onbekende oorzaak

Secundaire Groeistoornissen

Bij deze vorm ligt de oorzaak buiten het bot. De oorzaak kan bijv. zijn door verstoorde hormoonproductie, ondervoeding, nierziekten, of andere factoren buiten het bot.

Ondervoeding

Wereldwijd is dit de belangrijkste oorzaak van een groeiachterstand. Bepaalde voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen zijn essentieel voor een goede groei.
Ook bij darmziekten kan het voorkomen. Bijvoorbeeld als de darm niet genoeg voedsel kan opnemen in het lichaam.

Chronische Nierziekten

Chronische nierziekten, waarbij de nierfunctie sterk is afgnemomen, kunnen ook de oorzaak zijn van een groeistoornis bij kinderen. In meer dan 50% v.d. gevallen gaat chronische nierziekte gepaard met verminderde groei. Bij een nierfunctiestoornis treedt vaak een verhoogde concentratie aan eiwit in het bloed op, die de groeifactoren en groeistimulatie negatief kan beinvloeden.

Ook na een geslaagde niertransplantatie blijkt vaak dat de inhaalgroei onvoldoende is. Dit komt door de medicijnen die tegen afstoting worden voorgeschreven. Deze medicijnen hebben negatieve invloed op de werking van speciale groeifactoren, de stimulatie van groei. Het zijn medicijnen die het hele leven door ingenomen moeten worden.

Endocriene / Hormonale afwijkingen

Bij de groei spelen bepaalde hormonen een grote rol.

Zo kan er een tekort zijn aan:
  • Groeihormoon: Dit komt relatief weinig voor als oorzaak. Een tekort aan het groeihormoon kan liggen aan de hypofyse, waar het gemaakt wordt. Bij een hersentumor, ernstig hoofdletsel of hypofyse-aandoeningen kan de hypofyse in zijn werking belemmerd worden, waardoor naast groeihormonen ook andere hormonen tekortschieten of zelfs helemaal uitvallen.
  • Schildklierhormoon: Bij een tekort aan schildklierhormoon treedt ook groeivertraging op. Toediening van schildklierhormonen kunnen gunstig effect bieden op de inhaalgroei, maar lang niet altijd kan de gestreefde volwassen lengte worden bereikt.

Of een teveel aan:
  • Bijnierschorshormoon: De bijnieren maken het bijnierschorhormoon aan. Een verhoogde productie hiervan kan leiden tot vertraagde groei.

Iatrogeen klein gestalte
Een iatrogeen klein gestalte betekent dat de groeivertraging een gevolg is van een (medische) behandeling, bijv. door medicijnen of door bestraling.

Bestraling kan nadelig invloed uitoefenen op de groeihormoonproductie en de groeischijven, waardoor deze minder gevoelig worden voor groeifactoren.

De bekendste medicijnen zijn de medicijnen die men krijgt na een orgaantransplantatie. Ook bepaalde chemotherapie en corticosteroiden kunnen de groei vertragen.

Psychogeen klein gestalte

Psychische stoornissen kunnen een belangrijke groeistoornis veroorzaken. Behalve vertraging in de lengtegroei kan er ook een "stop" in de gewichtstoename optreden, terwijl de lengtegroei doorgaat.

Er zijn twee groepen psychische stoornissen waarbij de groei heel duidelijk beïnvloed wordt:

Emotionele deprivatie:
Dit is een emotionele verstoring van het opgroeiende kind. Deze stoornis lijkt in uitingsvorm erg veel op een tekort aan groeihormoon, maar kan daarvan onderscheiden worden doordat de groei zich herstelt nadat het kind uit de vertrouwde omgeving wordt geplaatst.

Anorexia Nervosa:
Bij dit ziektebeeld is er een angst om dik te worden. Er treedt sterke vermagering op, doordat er bijna niets gegeten wordt. Wordt er wat gegeten, dan wordt dit al gauw "met opzet" uitgebraakt. Het lichaam raakt ondervoed en hierdoor stopt de menstruatie (en bij jongere meisjes komt het niet op gang), het hartritme vertraagt en er kunnen andere hormonale aandoeningen optreden. Dit is een psychische gedragsstoornis, waarbij een gerichte therapie noodzakelijk is. Bij een gewicht dat lager is dan 35% onder het streefgewicht bestaat de kans op overlijden.

Idiopatisch klein gestalte

Bij deze vorm zijn er geen aanwijsbare afwijkingen. De lichaamsverhouding is normaal. Het kan erfelijk zijn.

Behandeling met Groeihormonen

Sommige groeistoornissen kunnen verholpen worden door behandeling met Groeihormonen. Er wordt hierbij gebruik gemaakt van biosynthetisch groeihormoon, wat precies lijkt op het menselijk groeihormoon. Door de behandeling met groeihormonen wordt de groei gestimuleerd. Zoals de naam al zegt, bevordert Groeihormoon de groei van het lichaam. Een andere naam voor dit hormoon, is Somatotropine.

Hoe eerder een tekort aan groeihormoon wordt vastgesteld, hoe groter de lengtewinst is. Tijdens de puberteit is geen groei meer mogelijk en daarom wordt de behandeling dan gestopt. Deze behandeling is echter alleen effectief als het hormoon ontbreekt. Het Groeihormoon moet dagelijks worden toegediend via een injectie, tot het kind is volgroeid. De ouders leren injecteren en krijgen instructies voor de juiste dosering. Later kan het kind zelf ook leren prikken.

Tijdens de behandeling moet het kind worden gevolg en onderzocht op mogelijke bijwerkingen. De behandeling moet worden voortgezet (vaak jarenlang) tot de verwachte lengte is bereikt. Tot het kind dus is uitgegroeid. Regelmatig word het tekort aan Groeihormoon bekeken. Soms gaat het tekort na de puberteit over. In andere gevallen moet de toediening van het Groeihormoon op op volwassen leeftijd worden voortgezet.

Komen alle kinderen met groeiachterstand in aanmerking voor een behandeling met Groeihormonen?
Nee, niet bij alle aandoening is de behandeling effectief. Voor zo'n behandeling plaats kan vinden moet de aanvraag voor een groeihormoon-behandeling eerst goedgekeurd worden door de NGS (Nederlandse Groeistichting).

De NGS hanteert "Consensus diagnostiek kleine lichaamslengte bij kinderen", waarvan de richtlijnen zijn opgesteld door artsen die gespecialiseerd zijn op het gebied van groeistoornissen. Als de aanvraag voor zo'n behandeling goedgekeurd wordt, wordt de behandeling vergoed door de zorgverzekeraar.

De Nederlandse Groeistichting (NGS) is opgericht in 1969. Het doel is het bevorderen van onderzoek naar de oorzaken van groei en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, het evalueren van bestaande en nieuwe behandelingen en het adviseren van patiënten en behandelende artsen.
© 2007 - 2020 Elmas, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Effecten van groeihormoonEffecten van groeihormoonKrachttraining, met name van de grote spiergroepen zoals rug- en bovenbeenspieren, zorgt voor een verhoogde productie va…
Groeihormoon en groeihormoonbehandelingGroeihormoon en groeihormoonbehandelingGroeihormoon: groeihormoonbehandeling en groeihormonen kopen. Waartoe dient het groeihormoon en hoe maakt het lichaam de…
Een gezonde levensstijl vóór de zwangerschapHet is zo dat veel moeders roken of alcohol gebruik opgeven in de eerste periode van de zwangerschap. Het duurt dus even…
Groeistoornissen - Primordiale dwerggroeiGroeistoornissen - Primordiale dwerggroeiSommige mensen zijn groot en sommige mensen zijn klein. Maar wanneer ben je gewoon klein en wanneer abnormaal klein? Met…

Ook RIVM houdt tijgermug in de gatenOok RIVM houdt tijgermug in de gatenDe tijgermug rukt al jaren steeds verder op in Europa. En daarmee de kans op tropische ziektes in Europa. Daarom stelde…
Systemische Lupus erythematodes (SLE)Systemische Lupus erythematodes (SLE)Systemische Lupus erythematodes (SLE) is een auto-immuun ziekte met een afwisselend verloop. Het kan mild, maar soms ook…

Reageer op het artikel "Groeistoornissen - De oorzaken en de behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Hans van Wijk, 06-02-2019 15:44 #4
Ik ben benieuwd of een hond door in zijn puppentijd kennelhoest te hebben gehad, een groeistoring op kan oplopen.

Linda, 28-10-2014 23:51 #3
Prader willi syndroom, weinig eetlust? Bij prader willi is juist het hebben van een onverzadigd gevoel één van de belangrijkste symptomen

Anoniem, 17-02-2014 23:59 #2
Ik heb zelf ook een groeistoornis. Tijdens de zwangerschap heeft mijn moeder een echo laten maken. Op deze echo was te zien dat ze in verwachting was van een tweeling. Ook was hierop te zien dat een van de twee echter veel kleiner was dan de ander en ook zeker te klein. Daarom is de geboorte eerder op gang gebracht. Na de geboorte ben ik nog geopereerd aan mijn hart en had ik een slechte eetlust, maar daarnaast was ik gezond. Ik ben toen getest op een aantal syndromen maar bleek er geen te hebben.
Tot mijn vijfde was duidelijk te zien dat ik kleiner bleef dan leeftijdgenoten en vooral mijn eeneiige tweelingzus. Daarom hebben mijn ouders besloten om mij groeihormonen te geven, ze wilden namelijk niet dat ik mezelf altijd kleiner zou moeten voelen dan mijn zus (want ze vinden dat klein zijn eigenlijk niet echt een probleem is) Ik was blij dat ik wat groter zou worden, want mijn klasgenootjes behandelen mij vaak als een pop en vonden het leuk om mij op te tillen.
Ik heb vanaf mijn vijfde tot mijn vijftiende groeihormonen gebruikt. Ik vond het geen vervelende ervaring en eigenlijk vond ik het stiekem ook best leuk om tegen anderen te kunnen zeggen dat ik iedere avond een prik kreeg, dat was weer wat anders. De keren dat ik naar het ziekenhuis moest om het effect te controleren vond ik wel minder omdat ik erg gesteld was op mijn privacy. Zelf leren prikken vond ik ook erg eng, maar het was wel goed dat ik het zelf kon want je wil niet altijd iemand mee moeten nemen om je te prikken.
Op mijn vijftiende mocht ik stoppen met de groeihormonen en ik heb uiteindelijk de lengte van 162 cm bereikt.
Alhoewel ik niet lang ben, ben ik ook zeker niet kort en ik vind de lengte prima. Ik vind het vooral fijn dat mijn zus en ik vrijwel dezelfde lengte hebben wat erop duidt dat ik nu de lengte heb die ik had moeten hebben als ik geen groeistoornis had gehad.
Wat mij wel stoort is dat er geen oorzaak voor mijn groeistoornis is ontdekt. Ik heb een aantal (medische) kenmerken die bij meerdere syndromen lijken te passen, maar ik ben op ieder syndroom getest en ik lijk niets te hebben. Van ondervoeding in de baarmoeder was volgens mij ook geen sprake. Alhoewel je dit bij tweelingen vaak ziet, was mijn zus zeker niet een mollige baby die al het eten van mij stal. De dokters kunnen dus geen oorzaak noemen, alhoewel het niet genetisch kan zijn aangezien mijn zus nergens last van heeft.
Dit vind ik wel jammer, aangezien ik toch graag de oorzaak zou weten. Ik had gehoopt dat dit hierbij zou helpen, en alhoewel het erg leerzaam is, heb ik niet het idee dat een van de beschreven oorzaken echt van toepassing is op mij. Ik hoop er wel nog voordat ik ooit dood ga achter te komen.
Maar momenteel heb ik zeker vrede met mijn lengte en ben ik blij dat groeihormonen bestaan en vergoed worden en sta ik 100% achter de keuze die mijn ouders toen hebben gemaakt.

G. E. Pasjes -. Kip, 28-05-2010 13:58 #1
Ik ben zelf iemand met een groeistoornis, als gevolg van een laat onderkende en behandelde CHT. Hierdoor heb ik een achterstand opgelopen in de psychomotoriek.
Die achterstand is pas geconstateerd, toen ik 6 jaar oud was en opnieuw ben onderzocht in het AZG (UMCG) Lange tijd heeft het geleken alsof de schade mee is gevallen, maar dat kwam, omdat ik mijn moeilijkheden heb weten te compenseren met mijn vaardigheden. In het AZG was toen wel gezegd, dat ik het later moeilijk zou krijgen met het meedraaien in de maatschappij, maar wat dat inhield ben ik gaandeweg tot ontdekking gekomen.
Vooral op latere leeftijd, toen ik meer zelfstandig moest gaan functioneren, kwamen de problemen steeds duidelijker naar voren.
De problemen uitten zich op alle terreinen; thuis, op school, werk en vrijetijd.
SInds 2006 heb ik thuisbegeleiding, waarbij ik begeleid wordt in het leren plannen en organiseren van huishoudelijke en andere taken/activiteiten en wordt ik ook ondersteund in de opvoeding van de kinderen.
Die hulp heb ik zelf ingeschakeld, omdat ik merkte dat het niet lekker liep.
Ik was snel boos, kan niet snel omschakelen van de ene naar de andere situatie en heb moeite met overzicht houden in zowel practische als sociale situaties. Heb moeite met tijdsdruk en ben ook sneller moe en vergeet veel, heb ook moeite om instructies te onthouden en op te volgen (vooral instructies die ik moet onthouden door te kijken). Maar mondelinge instructies moeten ook vaker worden herhaald, totdat het erin zit (dan zit het er ook goed in, dan is het geautomatiseerd. Nieuwe informatie heb ik moeite mee).
Theoretische stof (b.v. uit de boeken) kan ik wel leren, mits ik meer tijd krijg, maar heb hulp nodig om mijn theoretische kennis en mijn denken, om te zetten in doen (bij nieuwe taken/opdrachten/activiteiten). Ik ben trager in denken en doen.
Heb moeite met het vooruitkijken en ook terugkijken levert nogal een problemen op en daarbij het inspelen op wat er moet/gaat gebeuren en heb vaak ook moeite om dingen zelf te bedenken.
Moet één ding tegelijk doen.
Dit zijn een aantal van mijn problemen, waar ik dus als gevolg van NAH, door stofwisselingsproblemen en dus voedingstekort in mijn eerste levensjaren, tegenaanloop.
Het komt er dus op neer, dat ik moeite heb om mee te komen in het tempo van deze maatschappij.
Door van alles te proberen ben ik erachter gekomen, wat ik wel kan en wat ik niet kan en d.m.v. psychotherapie heb ik meer inzicht gekregen in mijn aanpassingsgedrag (proberen te voldoen aan de eisen en verwachtingen die in deze haastige maatschappij gevraagd wordt).
Sinds 2001 werk ik in een sociaal werkvoorzieningsbedrijf. In 2005 heb ik het eerste neurospychologisch onderzoek gehad en sinds najaar, heb ik de offciële bevestiging, dat er sprake is van Niet Aangeboren Hersenletsel.
Momenteel ben ik dus bezig om te onderzoeken, hoe ik mijn leven kan aanpassen op mijn situatie (grenzen aangeven en een balans zoeken tussen mijn mogelijkheden en mijn onmogelijkheden). Ik laat mij ook niet zondermeer aan de kant zetten, al kost dat vaak best veel inspanning (je moet er wel wat voor doen).
Hoewel ik vaak tegen onbegrip aan ben gelopen en nog steeds aanloop, heb ik op dat gebied voor mijzelf een positieve ontwikkeling doorgemaakt. In 2007 heb ik een burn-out gehd, kan slecht omgaan met stress en heb als gevolg van dat aanpassingsgedrag, chronische lichamelijke klachten.
Momenteel gaat het naar omstandigheden aardig goed met mij. Reactie infoteur, 15-02-2011
Heel dapper van je, dat je op deze manier je aandoening accepteert. Heel goed!. Succes verder.

Infoteur: Elmas
Laatste update: 28-09-2007
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Reacties: 4
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!