Hoe het brein gewichtsverlies wil tegengaan

Jaarlijks beginnen tienduizenden mensen met een dieet met het doel gewicht te verliezen. 90% van deze enthousiaste starters is binnen enkele weken gestopt. De meeste stoppers geven aan dat ze het moeilijk vinden om het dieet vol te houden omdat eten nou eenmaal zo verleidelijk en lekker is. Lange tijd is aangenomen dat deze mensen een gebrek aan motivatie en doorzettingsvermogen hebben. De moderne psychologie houdt hier een andere visie op na. Het niet kunnen volhouden heeft namelijk niets te maken met een gebrek aan discipline maar is een gevolg van twee actieve en krachtige hormonen die communiceren met het brein waardoor het lichaam zich wapent tegen gewichtsverlies.

Vroeger werd er gedacht dat de drang om te eten enkel uit de maag kwam. Hier bracht de neurowetenschappers Charles Sherington verandering in. Hij ontdekte dat de drang naar eten bleef bestaan nadat de maag operatief werd verwijderd. Niet lang daarna werd aangenomen dat ‘honger’ in het brein nestelt. Maar tussen honger en eetlust zit een wereld van verschil.

Honger is een reflex om te overleven, het lichaam geeft aan dat de brandstoffen op zijn en moeten worden aangevuld. Eetlust ontstaat door prikkels die de hersenen afgeven bij het zien of ruiken van eetbare producten, of als gevolg van psychisch disfunctioneren. Hormonen spelen hier een overgrote rol bij.

Ghereline

Een belangrijk ‘eethormoon’ is ghereline, een kleine peptide dat voornamelijk door de dunne darm wordt afgescheiden en in het brein een stimulerende werking op de eetlust veroorzaakt. Mensen die dit hormoon kregen ingespoten vertoonden een enorme eetlust en aten 30-50% meer dan ze gewend waren. Onderzoekers aan de University of Washington zien dit hormoon dan ook als het ‘vet-worden’-hormoon. Ghereline heeft de neiging om gedurende de dag regelmatig te stijgen en te dalen.

Wanneer de maag leeg is stijgt het niveau om een uur na het eten weer te kelderen. Maar…..alleen een lege maag geeft niet de aanzet tot het produceren van dit hormoon. Ghereline is een ‘programmeerbaar’ hormoon. Dit wil zeggen dat als je regelmatig gedurende de dag iets eet waarbij dit een gewoonte wordt, het lichaam met dezelfde regelmaat overgaat tot het laten pieken van het gherelineniveau. Vanuit het brein ontstaat er dus regelmatig honger of trek, waarbij mensen de verleiding om te gaan eten niet kunnen weerstaan en hier uiteindelijk aan zullen toegeven.

Leptine

De tegenhanger van ghereline is het hormoon leptine. Dit hormoon werd enkele jaren terug in de pers breed uitgemeten vanwege de magische functie om vetzucht en obesitas tegen te gaan. Leptine zou de eetlust aan banden kunnen leggen door boodschappen van verzadiging naar de hersenen te sturen. Echter liggen de zaken complexer dan werd aangenomen en zijn wetenschappers nog niet veel verder met hun hypothesen.

Leptine is vooral werkzaam als een belangrijke boodschapper die het brein laat weten of er voldoende vetreserves zijn. Wanneer het leptinepeil daalt, zien de hersenen dit als een waarschuwing en zenden signalen uit om de eetlust aan te wakkeren. Verder geeft leptine een signaal van verzadiging af waardoor je geen eentlust meer hebt. Mensen met een (chronisch) laag leptinepeil zullen dus geregeld overgaan tot het ‘snacken’ en hieronder vallen vaak troosteters, stress-eters en mensen met een eetstoornis.

Leptine wordt naast eetverslaving ook in verband gebracht met geheugenproblemen en Alzheimer. Onderzoekers zien een verband tussen mensen met obesitas en Alzheimer. In 50% van de gevallen hebben mensen met overgewicht aanleg voor Alzheimer tegenover 6% van de mensen zonder overgewicht. Het aanwezige niveau van het hormoon leptine zou dit kunnen verklaren.

Gewichtsverlies

Op het moment dat iemand actief wil aanvallen krijgt het brein te maken met een verstoring van de dagelijkse orde. Bij gewichtsverlies als gevolg van diëten daalt het leptinepeil. Het brein krijgt regelmatig alarmsignalen en gaat hierop o.a. de metabolisme aanpassen. Hierdoor krijgen mensen last van energieverstoringen, stemmingswisselingen of slaapproblemen. Dit laatste zorgt weer voor een disbalans in het brein waardoor men zich gaat ‘troosten’ met vooral zoete producten.

Het brein wapent zichzelf dus via deze krachtige hormonen tegen gewichtsverlies. Dit verklaart dus waarom zoveel mensen hun dieetambities niet kunnen waarmaken en de verleiding van dat gebakje, de gevulde koek of bamischijf niet kunnen weerstaan.