InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Hormonen - Hormoonstelsel

Hormonen - Hormoonstelsel

Hormonen - Hormoonstelsel Hormonen - Hormoonstelsel. Begrippen die iedereen wel kent. Maar wat hormonen nu precies zijn en doen is minder bekend. Hormonen zijn van zeer grote invloed. Zelfs een kleine hoeveelheid van een hormoon veroorzaakt al een enorm effect op diverse lichaamsprocessen. Hoe hormonen precies werken, de hormoonhuishouding, het hormoonstelsel, endocriene systeem, hormoonklieren, weefselhormonen, het zenuwstelsel, de hypothalamus, hypofyse en nog veel meer wordt nader besproken in dit artikel.

Hormonen

Het woord Hormonen komt van het Griekse woord: Horman, hetgeen aandrijfstoffen betekent. Hormonen zijn stoffen die zowel een aandrijvende als afremmende invloed hebben op organen en weefsels in ons lichaam. Hormonen zijn van grote invloed; zelfs zeer kleine hoeveelheden hebben al een verstrekkend effect en een grote impact op verschillende lichaamsprocessen en ons fysiologische functioneren.

Hormonen en invloed

Hormonen worden getransporteerd door het bloed, in de bloedbaan en worden afgebroken in de lever. Hormonen regelen vele processen langdurig en op langere termijn, d.w.z. processen die verspreid over langere periodes plaatsvinden. Hormonen beïnvloeden vele functies binnen het organisme, waarbij de stofwisseling centraal staat. Via veranderingen in de stofwisseling wordt een uitgebreid scala aan functies geregeld of beïnvloed zoals o.a.
  • de voortplanting
  • de groei en ontwikkeling
  • de stofwisseling
  • de spijsvertering
  • opslag en verbruik van reserve voedsel
  • de water- en zouthuishouding
  • het gedrag, gevoel en emoties (o.a. seksueel gedrag, agressie, depressie, maar ook het leervermogen)
  • coördinatie diverse orgaanfuncties

Hormonen werken zowel bij de totstandkoming en ontwikkeling van organen en bepaalde weefsels als bij het behoud van de organen. Bepaalde organen zijn zelfs afhankelijk van hormonen en kunnen hun ontwikkeling en functie slechts behouden, indien ze bij voortduring bepaalde hormonen toegevoerd krijgen.

De regeling, aanmaak en afscheiding van de diverse hormonen is een complex proces en gebeurt voornamelijk door het hormoonstelsel oftewel het endocriene stelsel, maar ook door het zenuwstelsel. Door de diversiteit en complexiteit is het moeilijk om de werking en kenmerken in zijn algemeenheid te beschrijven. Wel hebben alle hormonen bepaalde algemene kenmerken.

Hormonen algemene kenmerken

Kenmerken van hormonen:
  • beïnvloeden de stofwisseling door: op gang brengen, versnellen of afremmen van bepaalde processen in hormoongerelateerde organen
  • kleine hoeveelheden kunnen in fysiologische functies al grote veranderingen veroorzaken
  • zitten in het bloed en zijn vaak verbonden met eiwitmoleculen die een transportfunctie hebben
  • worden afgegeven bij een specifieke prikkel; de betr. hormoonklier geeft dan de benodigde hoeveelheid hormoon af
  • worden ook continu afgebroken en door de lever (gal) of nieren (urine) uitgescheiden
  • zijn werkzaam op een bepaald celtype waar hormoon receptoren aanwezig zijn. Een en hetzelfde hormoon kan een compleet verschillende werking hebben in diverse organen en weefsels

Hormonaal stelsel - Endocriene systeem

Het totale hormonale stelsel, de hormonen en de organen die de hormonen afgeven, wordt het endocriene systeem genoemd. Er is sprake van interactie tussen de afzonderlijke componenten van het endocriene systeem. De Hypothalamus, Hypofyse regelt de onderlinge communicatie van deze componenten. Samen met het zenuwstelsel beheerst het endocriene systeem de activiteit van alle organen en systemen in het menselijk lichaam.

Het endocriene systeem bestaat uit hormoonklieren oftewel endocriene klieren. De endocriene klieren zijn organen waarin de hormonen geproduceerd worden, waarna ze worden afgegeven aan het bloed. Er is sprake van een onderling verband en feedback oftewel terugkoppeling tussen de verschillende klieren. Sommige klieren beheersen d.m.v. een aantal terugkoppelingsmechanismen zelfs de hormoonafscheiding van andere klieren. Een overmatige hoeveelheid van een bepaald hormoon zorgt er bijvoorbeeld voor dat de productie geremd wordt van het hormoon dat zijn aanmaak stimuleert.

De hypofyse is het overkoepelende coördinatiesysteem en regelt zoals gezegd de onderlinge verbanden en communicatie. De hypofyse activeert bepaalde stoffen die als 'boodschapper' fungeren, de zgn. releasing factoren, die de verschillende klieren controleren. De hypofyse staat onder directe invloed van het zenuwstelsel en is op zijn beurt weer teruggekoppeld naar de hypothalamus (tussenhersenen).

Hormoonklieren - Endocriene klieren

De belangrijkste endocriene klieren zijn o.a.:
  • Geslachtsklieren
  • Schildklier en Bijschildklieren
  • Bijnieren
  • Epifyse (Pijnappelklier)
  • Alvleesklier (Pancreas)
  • Thymusklier (Zwezerik)
  • Hypofyse en Hypothalamus

Alle bovengenoemde klieren zijn dus met elkaar verbonden en maken deel uit van een systeem met terugkoppelingsmechanismen voor onderlinge informatie en communicatie, onder de supervisie van de hypofyse die de grote regelaar is. Hormonen worden overal in het lichaam gemaakt en worden op een bepaald moment ook weer afgebroken, hetgeen voornamelijk in de lever gebeurt.

Hormonen worden voornamelijk in een endocriene klier gevormd. Maar er bestaan ook zogeheten weefselhormonen, die niet in de hormoonklieren worden gevormd. De benaming hormonen wordt toch gehanteerd, omdat ze aan alle kenmerken (zie boven) voldoen. Voorbeelden van weefselhormoon zijn o.a. gasterine (maagwand), cholecystokinine-pancreozymine (darmwand) en renine (nieren).

Hormonen - Globaal overzicht

Het lichaam kent vele hormonen met verschillende functies. Het reikt te ver om ze allemaal te noemen, maar hieronder staan de meest bekende hormonen aangegeven, zo zijn er o.a:
  • Geslachtshormonen: Oestrogeen, Progesteron, Testosteron, Mini Hormonen
  • Bloedsuikerspiegel Hormonen: Insuline en Adrenaline
  • Schildklier Bijschildklieren Hormonen: Calcitonine en Thyroïden
  • Bijnieren Hormonen: Glucocorticoïden, Cortisolen, Androgenen en Aldosteron
  • Spijsverteringsstelsel Hormonen: Gastrine en Cholecystokinine
  • Groeihormonen: productie in hypofysevoorkwab (aanmaak/afgifte groeifactoren, effect op cellen i.p.v. endocriene klieren)

De hormonen worden door de bloedbaan, de bloedsomloop door het hele lichaam getransporteerd en verdeeld. Het hormoonstelsel of endocriene systeem (de hormoonhuishouding) is normaal gesproken in balans. Als deze balans verstoord is (hetgeen diverse oorzaken kan hebben), komt dit tot uiting in allerlei problemen, aandoeningen of stoornissen.

Lees verder

© 2007 - 2017 Sila, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Hormoonstelsel onder de loep  de hypofyseHormoonstelsel onder de loep de hypofyseIn het lichaam moeten voortdurend tal van fysiologische processen geregeld worden, zoals de lichaamsgroei, de stofwissel…
Hormonen van de hypofyseDe hypofyse is een klier ter grootte van een erwt die vastzit aan de hypothalamus. De hypothalamus is een belangrijk ond…
Tumoren in de hypofyseTumoren in de hypofyse zijn niet-kwaadaardige of kwaadaardige ezwellen in de hypofyse. Deze kunnen hormonale stoornissen…
Hormoonstelsel; een kort overzichtHet hormoonstelsel bestaat uit organen die hormonen produceren. Deze hormoonproducerende organen worden klieren genoemd…
Hormoonspiegels van het bloedHormonen zijn boodschapperstoffen die op de lange termijn de activiteit van doelorganen beïnvloeden. De hormoonspiegels…

Reageer op het artikel "Hormonen - Hormoonstelsel"

De infoteur van dit artikel heeft aangegeven wegens omstandigheden moeilijk of niet te kunnen reageren.
Reageren op het artikel of reageren op reacties blijft mogelijk, maar antwoord van de infoteur zal mogelijk uitblijven.

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reactie

Aag van der Zanden, 26-07-2010 16:56 #1
:-)Interessant, maar ook moeilijk t e doorgronden. Ik heb een verhoogde schildklierwerking en wil het op een metaforische manier genezen.

Infoteur: Sila
Gepubliceerd: 26-03-2007
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Hormonen
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!