Lijnzaad, voedsel en medicijn

Dat bruine, platte zaadje uit de vlasplant Linum usitatisimum is al eeuwenlang in gebruik als voedselplant. Toch ontdekken we nog steeds nieuwe medicinale werkingen van dat onooglijk zaad. Een overzicht.

Chronische obstipatie.

Lijnzaad is een zacht werkend, ballaststofrijk darmregulerend middel. Het wordt aanbevolen bij moeilijke stoelgang, bij beschadigde dikke darm, tengevolge van veelvuldig gebruik van laxantia, bij geprikkelde darmen (spastisch colon) en bij ontsteking van darmvertikels (diverticulitis). De werking is gebaseerd op het epidermis van de zaadhuls, m. a. w. het aan de oppervlakte gelokaliseerde slijm, ondersteund door het vezelgehalte van het zaadoppervlak. Bij een juist gebruik komt het, door de waterbindingscapaciteit van het slijm, de ballaststoffen en de daarmee verbonden volumetoename, tot een verhoogde druk op de darmwand; dit heeft een uitzetting tot gevolg, waardoor een verhoogde darmperistaltiek ontstaat. Tegelijkertijd wordt het transport van de darminhoud door het slijm als glijlaag vergemakkelijkt.
Omdat de slijmstof in het epidermis van het zaadomhulsel zit, kun je het best de gehele of de gekneusde zaden gebruiken. Ze dus niet fijn malen anders komt de opzwellende werking al in de maag tot stand, terwijl bij de hele of gekneusde zaden, de volle werking in de darmen gebeurt.

De gemiddelde dagelijkse dosis bij obstipatie bedraagt 2 tot 3 maal per dag een eetlepel (10-15mg) lijnzaad samen met 150ml vloeistof. Aanbevolen wordt om tegelijkertijd een volledig glas met water of andere vloeistof in te nemen. Gedurende de lijnzaadtherapie zal men minstens 1,5 tot 2 liter water drinken. Het duurt minstens 2 a 3 dagen of zelfs langer,vóór zich de werking manifesteerd.

Lijnzaad als voedingssupplement bij vezelarme voeding

Eén van de oorzaken van het ontstaan van darmtraagheid en verteringsstoornissen is het tekort aan ballaststoffen in onze moderne voeding. Lijnzaad is dan goed te gebruiken samen met yoghurt en muesli. Men moet er wel voor zorgen dat tegelijkertijd voldoende vloeistof gedronken word. Als vuistregel geldt een verhouding van 1 deel lijnzaad en minstens 10 delen water of andere vloeistof.

Kanker-beschermend effect

Door epidemiologische studies heeft men een verband gelegd tussen het in lijnzaad aanwezige lignaan-diglucoside en het verminderde optreden van dikke darm- en borstkanker bij proefpersonen. Lignanen worden door de darmflora ontbonden in enterodiol en enterolacton, deze worden goed geresorbeerd. Uit voedselonderzoek bij ratten heeft men vastgesteld dat lijnzaad de beste bron is voor dit soort van lignaan-diglucoside. Per 1 gr lijnzaad wordt door ratten 800ug omgezet in het werkzame enterodiol en enterolacton. Uit onderzoek van 68 verschillende voedselplanten was de lignanproductie bij lijnzaad 75 keer hoger dan de meest effectieve voedingsplant en 800 maal hoger dan die bij appelen. Ook bij ratten konden beschermende, anti-cancerogene effecten vastgesteld worden bij een voeding met lijnzaad.

Mucilaginosum of slijmstofplant

Buiten de therapeutische betekenis van lijnzaad als darmregulator, is het gebruik als mucilaginosum(slijmachtig geneesmiddel) bij gastritis (ontsteking van de maagwand) en enteritis (catarrale darmslijmvliesontsteking) zeker zo interessant. Hierbij wordt de ontstoken slijmhuid met een prikkelverzachtende, beschermende laag bedekt. Het toepassen van lijnzaadbereidingen ter behandeling van ontstekingen van het maagslijmvlies en darmen is een bijkomende waardevolle therapeutische bijdrage. Hierbij worden twee tot drie maal per dag, 2-3 eetlepels grofgemalen en gekookt lijnzaad ingenomen.

Uitwendige toepassing: kompres en cataplasma

Men gebruikt fijngemalen lijnzaad of lijnzaadmeel voor de bereiding van vochtig-hete brij omslagen en compressen bij lokale ontstekingen, abcessen, steenpuisten en bij huidverhardingen.

Andere toepassingen: overgang, hart en bloedvaten

Lijnzaad bevat ook fyto-oestrogenen en vetzuren, die gebruikt kunnen worden in de overgang, bij prostaatklachten, gewrichtsproblemen en voor hart en bloedvaten. Het lijkt overdreven maar de wetenschappelijke onderzoeken en het praktisch gebruik bewijzen, dat het goedkope en makkelijk te gebruiken lijnzaad misschien wel het wondermiddel van onze tijd is.

Enige wetenschappelijke onderzoeken

• Brooks JD, Ward WE, Lewis JE, et al. Supplementation with flaxseed alters estrogen metabolism in postmenopausal women to a greater extent than does supplementation with an equal amount of soy. Am J Clin Nutr 2004;79(2):318-325.
• Dahl WJ, Lockert EA, Cammer AL, et al. Effects of flax fiber on laxation and glycemic response in healthy volunteers. J Med Food 2005 Winter;8(4):508-11.
• Dalais FS, Meliala A, Wattanapenpaiboon N, et al. Effects of a diet rich in phytoestrogens on prostate-specific antigen and sex hormones in men diagnosed with prostate cancer. Urology 2004;64(3):510-515.
• Dodin S, Lemay A, Jacques H, et al. The effects of flaxseed dietary supplement on lipid profile, bone mineral density, and symptoms in menopausal women: a randomized, double-blind, wheat germ placebo-controlled clinical trial. J Clin Endocrinol Metab 2005;90(3):1390-1397.
• Faintuch J, Horie LM, Barbeiro HV, et al. Systemic inflammation in morbidly obese subjects: response to oral supplementation with alpha-linolenic acid. Obes Surg 2007 Mar;17(3):341-7.
• Goss PE, Li T, Theriault M, et al. Effects of dietary flaxseed in women with cyclical mastalgia. Breast Cancer Res Treat 2000;64:49.
• Hu FB, Stampfer MJ, Manson JE, et al. Dietary intake of alpha-linolenic acid and risk of fatal ischemic heart disease among women. Am J Clin Nutr 1999;69(5):890-897.
• Joshi K, Lad S, Kale M, et al. Supplementation with flax oil and vitamin C improves the outcome of Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). Prostaglandins Leukot Essent Fatty Acids 2006 Jan;74(1):17-21.
• Lemay A, Dodin S, Kadri N, et al. Flaxseed dietary supplement versus hormone replacement therapy in hypercholesterolemic menopausal women. ObstetGynecol 2002;100(3):495-504.
• Lewis JE, Nickell LA, Thompson LU, et al. A randomized controlled trial of the effect of dietary soy and flaxseed muffins on quality of life and hot flashes during menopause. Menopause 2006 Jul-Aug;13(4):631-42.
• 11. Mandasescu S, Mocanu V, Dascalita AM, et al. Flaxseed supplementation in hyperlipidemic patients. Rev Med Chir Soc Med Nat Iasi. 2005 Jul-Sep;109(3):502-6.
• Freeman MP, et al. Omega 3 fatty acids in bipolar disorder: a preliminary double-blind, placebo-controlled trial. Arch Gen.Psychiatry 1999;56(5):407-412.
• von Schacky C, Angerer P, Kothny W, et al. The effect of dietary omega-3 fatty acids on coronary atherosclerosis. A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Ann Intern Med 4-6-1999;130(7):554-562.

© 2009 - 2010 Herborist, gepubliceerd in Gezonde Voeding (Mens en Gezondheid) op 22-07-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Herborist is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Vlas, kleine geschiedenis van een groot gewas: Vlas behoort samen met hennep en sommige granen tot onze oudste cultuurgewassen. Zowel als voeding, als medicijn en ter vervaardiging van linnen werd Linum als…
• Huismiddeltjes tegen constipatie (verstopping): Constipatie, ook wel verstopping genoemd, is een vervelende aandoening waarbij men wel aandrang heeft maar de ontlasting niet komt. De ontlasting is hard, droo…
• Kanker: de eerste symptomen: Het is erg belangrijk dat kanker in een vroeg stadium wordt ontdekt. De overlevingskansen zijn immers veel groter als de kanker nog geen tijd heeft gehad om zich uit te breiden o…
• Gezonde voeding tegen kanker: Belangrijke kenmerken bij het ontstaan van kanker zijn het voedingspatroon, roken en straling. Geef kanker geen kans en eet gezond. Geef kanker geen kans en pas je voeding aan.…
• Medische Terminologie. Geneesmiddelen, begrippen verklaring: Dit artikel gaat over woorden en benamingen die veel gebruikt worden bij het voorschrijven van medicijnen. De lijst met begrippen en uitleg is op…

Bronnen en/of referenties

• Monografie Herboristen Opleiding 'Dodonaeus'
• KruidMail Linum. Documentenmap samengesteld door Maurice Godefridi