Rugpijn, rampzalig raadsel

Rugpijn is een van de meest voorkomende aandoeningen in de westerse wereld en het ziekteverzuim en behandelingen kosten naar schatting twee miljard euro per jaar. Vrijwel iedereen krijgt ergens in zijn leven te maken met rugpijn. Soms wordt deze chronisch. De patient sleept zich onder pijnstillers voort van dokter naar therapeut, maar merkt dat ook zij naar de oorzaak gissen. Het internet is een oerwoud van tegenstrijdige adviezen en oplossingen voor rugpijn blijken schaars.

De rug

De wervelkolom strekt zich uit van de basis van de schedel tot de onderkant van het zitvlak en bestaat uit meer dan dertig botten: de wervels. Deze zijn met elkaar verbonden door sterke banden (ligamenten) en ertussen liggen veerkrachtige tussenwervelschijven. Een tussenwervelschijf bestaat uit een stevige, vezelachtige buitenkant en een gelei-achtige binnenkant. Door deze constructie kan de rug buigen, hoewel beperkt. De meeste rugklachten ontstaan door een verkeerde beweging of een te grote inspanning van een van de schakels in de rug. De rug wordt op een ongelukkige of abnormale manier even of langdurig verkeerd belast. Het ruggemerg, dat een belangrijk onderdeel van het zenuwstelsel is, loopt in de volle lengte van de wervelkolom in het wervelkanaal met nauwe openingen aan de zijkant waardoor zenuwen van of naar andere delen van het lichaam lopen. Zie het als een grote electriciteitskabel die je lichaam voorziet van stroom! Problemen met een wervel, de banden of tussenwervelschijven kunnen aldus druk geven op een van deze onderdelen van het centrale zenuwstelsel, met als gevolg: Rugpijn.

Twee typen rugpijn

Er wordt onderscheid gemaakt tussen specifieke rugpijn, pijn met een aanwijsbare oorzaak bijvoorbeeld een fractuur of een hernia, en niet-specifieke rugpijn, pijn zonder duidelijke oorzaak. De meeste rugpijnen zijn niet-specifiek, wat inhoudt dat onderzoek niets uitwijst. Vaak is dit type pijn een vicieuze cirkel: De pijn wordt meestal toegeschreven aan een overrekking of grote spanning van een verbindingsband of een wervel, waardoor de omringende spieren als reactie hierop pijnlijk gaan samentrekken. Beweging kan pijn doen toenemen of juist verminderen.

Spit

"Het schiet in mijn rug", zegt de patient die naar zijn rug grijpt, plotseling stilstaat en zich niet meer kan verroeren. Dit is waarschijnlijk spit, ook wel lumbago. Deze rugpijn is gelokaliseerd in het smalste deel van de rug of in de onderrug en meestal het gevolg van een ongewone inspanning, zoals het verschuiven van meubels of ongewoon zwaar spitten in de tuin. De pijn kan hierbij direct optreden of soms pas uren later. Soms ontstaat het in de nacht en uit bed komen is dan opeens onmogelijk geworden. De pijn is hevig en de patient kan de rug helemaal niet meer bewegen: De rug zit op slot. De oorzaak is waarschijnlijk een combinatie van uitgerekte spieren, spierkramp en verrekte spieren of banden. De hevigheid van spit vermindert met de tijd.

Coccygodynie

Deze rugpijn zit heel laag, op de plaats van het stuitbeen (staartbeen). Het is een constante pijn die bij zitten erger wordt. De pijn kan uitstralen naar de billen. Het ontstaat meestal na een zware val op het stuitje, of door een verwonding. Soms ontstaat het na een bevalling. Pijn in het stuitbeen is echter zelden het rechtstreekse gevolg van letsel van het stuitbeen maar heeft vaak te maken met zenuwpijnen in de vertakkingen van de heiligbeenzenuwen die door dit gebied lopen. Letsel aan de bekkenbodem of het heiligbeen zijn hierbij verantwoordelijk voor deze pijn. Afwijkingen in de onderste lumbale en/of sacroïliacale gewrichten komen dan ook vaak samen voor met coccygodynie. De diagnose (of liever: bevestiging van de klachten) wordt gesteld als er een zware drukpijn is op de aangedane plek. Als pijnstillers niet werken worden er soms injecties gegeven die de vicieuze pijncirkel moeten doorbreken. Soms kan na een trauma het stuitbeen iets van plaats veranderen, ook dit kan aanhoudende pijnklachten geven. Meestal worden er speciale zitkussens gebruikt om het stuitbeen te ontlasten zodat erg langdurige pijn kan worden ingekort.

Ischias

Ischias is een symptoom, niet een diagnose. Het is een vorm van zenuwpijn, en wordt veroorzaakt door druk en irritatie van de wortel van de nervus ischiadicus (heupzenuw), op de plek waar deze het ruggemerg verlaat. Er is een brandende of stekende pijn door de billen, langs de achterkant van het dijbeen (soms zijkant van dij), doorschietend naar de enkel. De pijn wordt erger bij hoesten, niezen of het buigen van de rug en kan zo erg zijn dat lopen onmogelijk wordt. Het kan gepaard gaan met doffe rugpijn, spierzwakte, tintelingen in been, voet of tenen, verdoofd gevoel in het been en spierkrampen in bil en been. Een oorzaak voor dit type pijn is soms een discus-hernia, artrose (slijtage), gewrichtsontsteking, overgewicht of zwangerschap, maar kan ook eenvoudig ontstaan door zwaar tillen. Er is geen pasklare oplossing voor, behalve de onderliggende oorzaak op te sporen.

Triggerpoints

Soms is rugpijn het gevolg van myofasciale triggerpoints, pijnlijke drukpunten elders in de rug. De pijn die hierdoor ontstaat is een afgeleide pijn (referred pain). Zo'n overgevoelig punt is een voelbare spierknoop in een overbelaste of beschadigde spier. De plek is pijnlijk geworden omdat er miniscule samentrekkingen aan het weefsel trekken, waarbij de aanhechtingen van de spier onder continue spanning worden gehouden. De bloedcirculatie loopt vast in de spiervezels en de triggerpoint houdt zichzelf in stand door gebrek aan zuurstof en ophoping van afvalstoffen, wat de spierknoop nog verder irriteert. Bij onverklaarbare rugpijn of aanhoudende rugpijn is het nuttig om de gehele rug af te tasten op deze triggers. Sommige triggerpoints zijn inactief, d.w.z. ze bestaan wel maar zijn niet de basis van de pijn, of geven slechts een kleine gevoeligheid bij aftasting. Als er een of meerdere triggerpoints zijn die vlijmscherpe of helse pijn geven bij de geringste druk, of bij steviger druk, dan zouden deze de oorzaak kunnen zijn van chronische pijn onderin de rug. Vaak zitten deze triggerpoints verder verwijderd van de wervelkolom, boven de billen aan de zijkanten van de rug. Deze triggerpoints laten zich niet zomaar wegmasseren, maar er moet dusdanig worden gewreven dat de knopen minder pijnlijk worden, zodat ze geen pijn meer kunnen doorzenden.

Discus-hernia

Hernia is een heel ruim begrip. Veel mensen met zware rugpijn denken dat ze een hernia hebben, in werkelijkheid is die kans gering en is het veel waarschijnlijker dat de pijn ontstaat vanuit spierweefsel. Vanuit medisch oogpunt is een hernia een specifieke aandoening. Een hernia ontstaat als een tussenwervelschijf gaat uitpuilen, door bijvoorbeeld ouderdom en minder soepelheid, of door een overbelasting. Door de druk wordt een deel van de gelei-achtige stof in de schijf door een zwak punt in de harde buitenlaag naar buiten gedrukt. Er ontstaat een pijnlijke druk op een zenuw door het naar buiten geduwde deel van de tussenwervelschijf. Soms scheurt zelfs de tussenwervelschijf. De verschijnselen die hierbij optreden zijn allereerst karakteristiek voor ischias. De rugpijn kan in de loop der tijd langzaam zijn ontstaan of juist plotseling, bijvoorbeeld bij het buigen van de rug. Een discus-hernia kenmerkt zich voorts door uitstralende pijn in een been, of andere prikkelingen of uitvalsverschijnselen in een been. Ook als de pijn in het been erger is dan de pijn in de rug, is dat een indicatie voor verder onderzoek. Let wel: Een kwart van de mensen heeft een hernia in de rug zonder enige klacht. Anderzijds wordt de diagnose hernia soms gesteld terwijl de klachten van de patient daar toch niets mee te maken hebben.

Kneuzingen, scheuren en verrekkingen

Spierscheuren en ligamentscheuren, hoe microscopisch klein ook, behoren tot de meestvoorkomende oorzaken van lage rugpijn. Een spierscheur of scheur in een pees ontstaat wanneer spiervezels abnormaal worden uitgerekt. Een scheur in een ligament ontstaat wanneer de stugge weefselbanden (=ligamenten) die de wervels helpen bijeen te houden, hun aanhechting verliezen door inwerking van een te grote kracht van buitenaf.

Spierscheuren
Een spierscheur in de rug ontstaat door overbelasting, zwaar tillen, herhaalde bewegingen maar ook kleine oorzaken. Typische indicaties zijn helse pijn, spierspasmen, spierzwakte, zwelling, ontsteking en krampen. Bij ernstige verscheuringen is de spier of aanhechting deels of geheel kapot en dit veroorzaakt aanhoudende zware pijn. Bij een gemiddelde spierkneuzing zal er enige spierfunctie verloren zijn en bij een mild letsel is er enkel sprake van overrekking. Kenmerkend is dat een spier in actie kwetsbaar is voor dit type letsels.

Ligamentscheur
Een ligamentscheur in de rug ontstaat als resultaat van een ongelukkige val, een auto-ongeluk of een sportblessure. Het ontstaat als er aan de wervels wordt getrokken, gedraaid of gedrukt, of als er een plotselinge beweging is die de rug in een positie dwingt waarvoor deze niet is gemaakt. Hoewel de intensiteit varieert is er bij een ligamentletsel in de rug sprake van veel pijn, soms zwelling en zichtbare kneuzing. De patient voelt bij een ligamentscheur iets ploppen of letterlijk afscheuren en op dit moment is er een verschrikkelijke pijn. Er zijn volledige afscheuringen, gedeeltelijke of enkel verrekkingen mogelijk.
Letsels aan spier- en ligamentweefsel zijn soms de aanzet voor chronische rugpijn, als de omliggende spieren verkrampen in een poging het aangedane gebied te behoeden voor nog meer schade en de pijn hierdoor juist toeneemt.

Wervelbreuken

Als u van enkele meters hoog valt of door een zwaar voorwerp wordt getroffen bestaat het gevaar van een ernstige wervelbeschadiging of een heiligbeenfractuur. Als ook de zenuwen en ruggemerg beschadigd zijn kan er zelfs verlamming optreden. De meeste wervelbreuken zijn gelukkig klein en soms weet je niet eens dat je een gebroken rugwervel hebt.

Afscheuring
Bij deze breuk is de punt van het dwarsuitsteeksel afgescheurd. Dit gebeurt soms bij sporters die een krachtige beweging maken. De pijn is hevig.

Microscheurtjes in wervels
Deze zit in de werveluitsteeksels of in de sluitplaat van de wervels. Het kan al gebeuren bij een ogenschijnlijk klein ongeluk, bijvoorbeeld iets zwaars optillen. Rust is hierbij het beste maar bij aanhoudende klachten kan het zijn dat de microfractuur niet goed aan elkaar is gegroeid.

Overbelastingsbreuken
Bij zeer inspannende trainingen kunnen deze ontstaan. Eerst is er een zeurende pijn te wijten aan teveel inspanning, bij de breuk zelf ontstaat er plotseling een scherpe pijn bovenop. Ook hier is rust de aangewezen weg.

Inzakkingsfractuur
Oudere mensen met broze botten kunnen dit oplopen. Bij een inzakking ontstaat plotselinge hevige pijn omdat de wervel wordt samengedrukt. De patient loopt voorovergebogen en heeft soms een kromming op het punt van de inzakking. Oorzaak is osteoporose.

Spondylose

Spondylose is een verstijving en verharding van de wervelkolom met verlies van soepelheid als gevolg. Oorzaken hiervoor zijn het vorderen van de leeftijd en de bijkomende degeneratie van de tussenwervelschijven, of een te grote belasting of beschadiging. Er kunnen botachtige uitgroeiingen op de wervels of langs de randen van de tussenwervelschijven ontstaan. Deze geven een pijnlijke druk op de verschillende zenuwen die in verbinding staan met het ruggemerg. Door vernauwing van de gewrichten tussen de wervels is er een bijkomende druk op de wervelkolom en ondersteunende structuren zoals spieren, banden en overige tussenwervelschijven. Er kunnen geen of weinig verschijnselen zijn, maar meestal zijn er wisselende pijnen daar waar de rug het ergst is aangetast. De rug wordt steeds stijver en er kunnen pijnscheuten naar de billen of benen ontstaan. Rontgenfoto's kunnen deze aandoening grofweg aantonen.

Onderzoeken van de rug

Het allereerste onderzoek van de rug is een rontgenfoto waarop de verschillende wervels worden afgebeeld en ook de hoogte van de tussenwervelschijven. Ook komen hiermee ernstige aandoeningen aan het licht, zoals tumoren, wervelbreuken en infecties. Soms volgt er verder onderzoek om andere afwijkingen op te sporen: Een contrastfoto (caudografie), CT scan, botscan of een MRI scan. De laatste wordt uitgevoerd bij verdenking op discushernia en andere afwijkingen aan de tussenwervelschijven en zenuwen. Voor specifieke rugpijn door een wervelaandoening zoals botbreuken is een CT of botscan geschikter.

Langdurige rugpijn

Het is heel moeilijk om rugpijn te behandelen, laat staan om het te genezen. In de meeste gevallen kost herstel veel tijd, en daarom behoort rugpijn ook tot een van de hardnekkigste aandoeningen die niet zelden chronisch wordt. Fysiotherapie en soortgelijke therapieen lossen de pijn doorgaans niet op. Pijnstillers zijn slecht of niet werkzaam, helemaal als het om wervelbreuken, spier- en ligamentletsels gaat. Er zijn echter wel enkele zaken die je zelf kunt doen. Veel soorten rugpijn houden zichzelf in stand door zwakke beenspieren. De rug wordt hierdoor onevenwichtig zwaar belast. Gebruik dus voelbaar en merkbaar meer je benen en haal de focus van je rug af.

• Zoek triggerpoints die vaak actief worden bij rugproblemen en dan de pijn in stand houden. Masseer deze.
• Bedrust is alleen nodig als je lichaam je ertoe dwingt. Probeer zo snel mogelijk weer in beweging te komen, hoe gering ook.
• Loop geregeld minimaal kleine stukjes, zodat de rug niet kan verstijven.
• Buig niet voorover als dat pijn veroorzaakt, buig met rechte rug en zet hierbij de beenspieren in werking.
• Til of verplaats niets dat zwaar is.
• Bij veel zitten is het beter om regelmatig van houding te veranderen, vaker dan je normaal zou doen. Je hoeft niet speciaal met rechte rug te zitten, want dat is niet bepaald realistisch, als je maar vaak afwisselt.
• Bij opstaan uit bed of stoel op de armen steunen en dan pas gaan staan.

© 2008 - 2010 Astrid-d-g, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 15-02-2008, laatst gewijzigd op 21-10-2008. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Astrid-d-g is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Rugschool 2link Be, Chronische pijn Start Be, Chronischeziekten Startpag Be, Rugaandoeningen 2link Be en B9 Ziekten.

Verwante artikelen

• Aandoening; Rugpijn: Gedeeltelijk als gevolg van deze beperkte buigzaamheid ontstaan de meeste rugklachten. Een verkeerde beweging of een te grote inspanning van een schakel uit de ketting kan een pijnlijk e…
• Aandoening; Discus-hernia: De term discus-hernia is nogal een ruim begrip. Als je denkt dat je een discus-hernia hebt, ligt het meer voor de hand dat je een niet-specifieke rugpijn voelt. Vanuit medisch oogp…
• Rugklachten en zwangerschap: Ongeveer 50 % van de zwangere vrouwen hebben rugklachten. Vrouwen die meerdere baby's baarden hebben doorgaans ernstiger rugklachten. De rugklachten starten meestal na de vijfde…
• Pijn in de onderrug: Pijn in de onderrug wordt ook wel lage rugpijn genoemd. Om hier van af te komen zijn een aantal oplossingen, fysiotherapie, yoga, reiki, medicijnen en nog veel meer. Lees hier alles over…
• Hoe kan je rugklachten verlichten: Wie veel aan zijn bureau zit, kent het probleem: de rug schreeuwt om verlichting. Maar welke sport kan rugpijn verlichten? Eigenlijk zijn daarvoor alle soorten sport geschi…