Auto-immuunziekten: Als je lichaam zichzelf aanvalt

Bij een auto-immuunziekte valt je lichaam zichzelf aan en ben je dus eigenlijk je eigen ziekteverwekker. Auto-immuunziekte ontstaat wanneer het immuunsysteem, bedoeld om ongewenste gasten te weren, lichaamseigen weefsel voor vreemd aanziet. Je lichaam denkt dat het te maken heeft met vijanden en schakelt dus het afweersysteem in. Het immuunsysteem gaat aan de slag om antistoffen tegen deze cellen en stoffen te vormen. Je wordt dus ziek, omdat je lichaam jou probeert te beschermen tegen jezelf.

Wat zijn auto-immuun ziekten?

Bij auto-immuunziekten kan de afweer van het lichaam ofwel het immuunsysteem het verschil niet waarnemen tussen wat logischerwijs tot het lichaam behoort en "lichaamsvreemde indringers". Normaal gesproken is het immuunsysteem juist werkzaam tegen ziekten en probeert dan ook om ziekteverwekkers te weren. Wanneer het eigen afweersysteem zich keert tegen het eigen lichaam is er sprake van een auto-immuunziekte. Dat kan het hele lichaam zijn maar ook bestaan uit een gerichte aanval op specifieke organen in het lichaam. Er zijn heel veel ziekten, waarvan inmiddels bekend is dat ze een auto-immune oorzaak hebben, maar voor nog veel meer ziekten tast men hierover nog in het duister.

Hoe ontstaat auto-immuunziekte nu precies?

De wetenschap buigt zich al vele jaren over de precieze oorzaken van auto-immuunziekten. Is de oorzaak primair fysiek of is er misschien daarnaast sprake van meer psychologische of omgevingsfactoren? Wat vooralsnog zeker is, is dat er sprake is van een genetische component. Er moet sprake zijn van een natuurlijke aanleg. Die aanleg komt echter niet zeker tot ontwikkeling; bij het ene individu gebeurt dat wel en bij het andere niet.

Omgevingsfactoren en meer psychische kenmerken zorgen er al dan niet voor dat auto-immuunziekten zich ook daadwerkelijk openbaren. Veroudering, stress, infecties en hormonale veranderingen zijn voorbeelden van invloeden, die mede bepalen of je een auto-immuunziekte ook echt ontwikkelt of niet wanneer je een genetische aanleg hebt.

Hoe vaak komen deze ziekten voor?

Sommige van deze ziekten (zoals reuma, ziekte van Crohn of Multiple Sclerose) komen vaker voor dan andere (Sjögren, de ziekte van Addison of Lupus). De ziekte komt meer voor bij vrouwen en dan met name bij vruchtbare vrouwen. Ook lijken geografie en afkomst een rol te spelen maar hier zijn de onderzoeksresultaten niet eenduidig over. In de Verenigde Staten en andere Westerse landen komen auto-immuunziekten relatief meer voor.

Bekende auto-immuunziekten zijn onder andere:

• Huid: Psoriasis, lupus en vitiligo
• Maag en darmen: de ziekte van Crohn en Colitis Ulcerosa
• Ruggemerg en hersen: Multiple Sclerose
• Gewrichten: Reuma en reumatoide arthritis
• Bloed en lichaamsvocht: Diabetes

Wat zijn de belangrijkste symptomen van auto-immuun ziekte?

Er zijn meer dan tachtig verschillende vormen van auto-immuunziekte bekend en de symptomen kunnen dan ook verschillen afhankelijk van de specifieke ziekte. In het algemeen kun je echter stellen dat ontstekingsverschijnselen in meerdere of specifieke delen van het lichaam (maag, darmen, longen, gewrichten etcetera) vaak op de voorgrond staan.

Gerelateerde symptomen van auto-immuunziekten zijn vermoeidheid, algemene malaise, depressie en pijnklachten. Auto-immuunziekten kenmerken zich over het algemeen door afwisseling van episodes waarin klachten optreden en waarin een patiënt relatief klachtenvrij is.

Behandeling, diagnose en prognose van auto-immuunziekten

Vaak is er sprake van ontstekingen en vormen deze ook de belangrijkste reden van de ervaring van het ziek zijn. Op basis van klachten als vermoeidheid en terugkerende ontstekingen wordt vaak, meestal na langdurig zoeken naar oorzaken, een diagnose gesteld. Om de ziekte te lijf te gaan worden er ontstekingsremmers (vaak zware middelen zoals Prednison) en immuunsysteem onderdrukkende medicijnen voorgeschreven.

Dit laatste is natuurlijk heel erg dubbel: Wanneer je de werking van het immuunsysteem onderdrukt, zal het lichaam ook minder goed kunnen vechten tegen echte indringers van buitenaf en dus meer kans lopen op bacteriële en virale infecties. Om die reden worden ook wel immunoglobulinen (afweerstoffen) toegevoegd.

Over het algemeen is er met medicatie vrij goed te leven met auto-immuunziekten, hoewel ze over het geheel genomen wel als heel zwaar worden ervaren door de patiënt zelf. Met de meeste van deze ziekten kun je oud worden maar staat je wel een leven te wachten, waarin je je vaak erg ziek zult voelen en minder zult kunnen doen dan andere mensen.