Bloedziekten : Acute leukemie

Acute leukemie is een vorm van kanker waarbij het beenmerg grote aantallen onrijpe of abnormale witte bloedlimmapjes produceert. Blootstelling aan straling of toxische chemicaliën is een riscofactor. Acute lekemie is de kankersoort die het vaakst bij kinderen voorkomt. Tot de jaren zestog was de ziekte bijna altijd fataal, maar door betere behandelmethoden overleven de meeste kinderen tegenwoordig.

Acute lekemie

Bij acute leukemie vermenigvuldigen onrijpe witte bloedlichaampjes zich razendsme; en stapelen zich in het beemerg op waardoor de prodctie van normale witte bloedlichaampjes, rode bloedlichaampjes en bloedplaatjes verstoord raakt. Door een afname van het normale aantal witte bloedlichaampjes in het lichaam kwetsbaarder voor infecties. Een tekort aan rode bloedlichaampjes vermindert de capaciteit van het bloed om zuurstof te vervoeren. Bij een terkort aan bloedplaatjes, die een rol spelen bij het dichten van beschadigde bloedvaten, kunnen er abnormale bloedingen ontstaan.

Er zijn twee hoofdvormen. Bij acute lymfatische leukemie (ALL) is het abnormale type witte bloedlichaampjes een onrijpe lymfocyt (lymfoblast). Bij acute myeloïde leukemie (AML) is het abnormale witte bloedlichaampje een onrijpe myeloïde cel (myeloblast). ALL komt het vaakst bij kinderen voor. AML komt vooral voor bij mensen boven de 60, waarbij mannen en vrouwen even vaak getroffen worden. Als acute leukemie niet behandeld wordt, kan de ziekte binnen enkele weken fataal zijn.

De oorzaken

Bij de meeste gevallen van acute leukemie is er geen aanwijsbare oorzaak. Er bestaan echter factoren die het risico op het ontstaan van de ziekte vergroten. Zo kunnen blootstelling aan hoge doses straling, bijvoorbeeld radiotherapie, of een kuur met medicijnen tegen kanker de kans opleukemie verhogen. Ook blootstelling aan bepaalde toxische chemicaliën als benzeen en bezine vormen een risicofactor.

Mensen met bepaalde chromosoomafwijkingen als het Down-syndroom en mensen met myelodysplasie (een voorstadim van leukemie) hebben ook een verhoogde kans op leukemie.

De symptomen

De symptomen van acute leukemie worden veroorzaakt door abnormale witte bloedlichaampjes die in het beenmerg woekeren waardoor er van alle soorten normale bloedcellen minder gemaakt worden. De symptomen ontstaan ook door de bloedstroom, waar ze zich vermenigvuldigen en zich verspreiden over andere organen en weefsels van het lichaam.

De volgende symptomen van acute leukemie kunnen in korte tijd opkomen:

• Vermoeidheid, bleke huid en kortademigheid bij inspanning vanwege anemie;
• Snel blauwe plekken oplopen en overmatig bloeden, vooral van het tandvlees;
• Pijn in de botten;
• Zwellingen in nek,oksels en liezen door vergroting van lymfklieren;
• zwelling van de buik door vergroting van lever en milt.

Omdat er alleen onrijpe, niet fnctionerende witte bloedlichaampjes worden geproduceerd, is de vatbaarheid voor infecties extra groot.

De diagnose

De arts zal bloedtesten laten dien om te kijken of er abnormale witte bloedlichaampjes zijn en of gehalten aan bloedplaatjes en rode bloedlichaampjes laag zijn. De diagnose wordt bevestigd met een beenmergpunctie of botboring, waarmee weefselmonsters worden genomen. Soms wordt ook een lumbaalpunctie (ruggenprik) gedaan, een techniek waarbij ruggenmergvocht wordt afgetapt om te kijken of de ziekte zich naar het zenuwstelsel heeft verspreid.

De behandeling

Bij acute leukemie moet de patiënt in het ziekenhuis worden opgenomen. Daar ondergaat hij of zij herhaaldelijk chemotherapie om de abnormale cellen in het beenmerg te doden en remissie op te wekken, een periode waarin de leukemie niet actief is.

Met bloedtransfusies kan het aantal normale bloedcellen opgekrikt worden en met antibiotica wordt infectie voorkomen. Bij sommige mensen wordt ook radiotherapie toegepast omde leukemiecellen in de hersenen te vernietigen.

Als er een donor kan worden gevonden zal een beenmergtransplantatie aangeboden worden. Voor de transplantatie moet de patiënt eerst chemotherapie of radiotherapie ondergaan.

De prognsoe

Over het algemeen reageren mensen met ALL beter op behandeling dan mensen met AML en de vooruitzichten voor kinderen zijn beter dan die voor volwassenen. De meeste kinderen die ALL worden behandeld genezen volledig. Ongeveer een kwart van de mensen boven vijftig jaar met AML leven nog meer dan vijf jaar.