Korsakov: Stoornissen van gedragsplanning en zelfinzicht

Het plannen en organiseren van dagelijkse activiteiten kost een Korsakov-patiënt veel moeite. Deze mensen hebben ook geen inzicht in hun eigen beperkingen en mogelijkheden. Ze lijden aan een gebrek aan inzicht en een gebrek aan overzicht.

• Centraal executieve functies
  
• Betekenis en uitleg
  
• Functies
  
• De oorzaak
  

Centraal executieve functies

In de inleiding genoemde problemen worden in de wetenschappelijke literatuur "centraal executieve stoornissen" genoemd en vormen een onderdeel van het syndroom van Korsakov. Niet alleen bij het publiek maar ook bij de hulpverleners zijn deze stoornissen veel minder bekend dan de geheugenstoornissen. Van Korsakov-patiënten werd vroeger vastgesteld dat ze "apathisch" waren en aan een "gebrek aan ziekte-inzicht" leden, maar dat de functiestoornissen er de oorzaak van waren, daar had men geen helder beeld van. Omdat er steeds meer kennis over de prefrontale cortex , het voorste deel van onze hersenen beschikbaar kwam, en de functies die daarvan afhankelijk zijn, is het mogelijk een veel gedetailleerder en helder beeld te vormen van de problemen. We weten momenteel dan wel veel meer van de geheugenstoornissen, maar de centraal executieve stoornissen van deze patiënten zijn duidelijk net zo belangrijk. Mogelijk zijn deze stoornissen zelfs invaliderender dan de geheugenstoornissen.

Bij "centraal executieve functie" worden de algemene regelfuncties bedoeld van het brein, niet de specifieke functies zoals spreken, lezen, schrijven of rekenen. Mensen onderscheiden zich van dieren omdat ze gedetailleerde plannen kunnen maken, hun behoeftes kunnen uitstellen, over zichzelf kunnen nadenken, van mening kunnen veranderen en zich kunnen aanpassen wanneer de omstandigheden veranderen. Dus we kunnen ons eigen gedrag beoordelen en ons leven organiseren. Hierdoor wordt ons leven sterk beïnvloed. Wanneer we ergens mee starten of juist ergens mee ophouden dan is dat veel minder afhankelijk van omgevingsfactoren dan bij dieren. Wij hoeven niet altijd te reageren door onze impulsen te moeten volgen. Wij kunnen zelfs de impulsen negeren of wachten met een reactie op deze impulsen. De mensen kunnen afstand nemen van hun natuurlijke omgeving, van impulsen en van zichzelf. Op deze wijze wordt ons gedrag geregeld. Deze verzameling regelprocessen noemen we de "centraal executieve functies".

Betekenis en uitleg

Deze benaming is ontleend aan het zakenleven. Een directeur van een grote onderneming wordt ook wel Central Executive Officer (CEO) genoemd. Deze persoon neemt geen deel aan het productieproces. Maar hij zorgt voor het beleid van de onderneming en bepaald welke richting het bedrijf zich moet ontwikkelen. Eigenlijk kunnen de centraal executieve functies ook vergeleken worden met de rol van een dirigent bij een orkest. Een dirigent speelt over het algemeen geen instrument maar bepaald hoe de muziek gaat klinken. De ziekte van een violist zal weinig tot geen gevolg hebben voor het orkest, maar de ziekte van een dirigent kan heel het concert in gevaar brengen.

Functies

De centraal executieve functies kunnen in drie hoofdfuncties verdeeld worden: Starten, stoppen en reguleren. Maar toch zijn deze functies veel minder eenvoudig dan dat ze lijken. Het kan namelijk heel moeilijk zijn om een activiteit op het juiste moment te beginnen, want of deze activiteit succesvol wordt uitgevoerd is afhankelijk van vele factoren. Ook voor het stoppen is in complexe situaties een helder inzicht nodig om het juiste moment te bepalen. Het is nog lastiger om ons gedrag adequaat te regulieren, dit vraagt namelijk om veel inzicht en flexibiliteit.

De prefrontale cortex en de bijbehorende kernen en vezelsystemen, die tezamen het voorste deel van de hersenen vormen, spelen een doorslaggevende rol bij deze functies. Het gedeelte dat achter de neusbrug ligt lijkt een belangrijke rol te hebben bij het "starten", het gedeelte boven de ogen bij het "stoppen" en het gedeelte onder de slapen bij het reguleren van complex gedrag.

De oorzaak

Waarom deze functies bij Korsakov-patiënten verstoort is geraakt is nog niet helemaal duidelijk. Maar de volgende factoren kunnen daar mogelijk de oorzaak van zijn;

• De vezelsystemen die de prefrontale cortex verbindt met andere delen van de hersenen zoals de thalamus en de het stratium worden verstoord door alcohol.
• De neuronen van de prefrontale cortex worden door alcohol beschadigt.
• Door beschadigingen en bloedinkjes in de thalamus (zie hierboven) blijft de prefrontale cortex verstoken van essentiële informatie vanuit deze belangrijke schakelkern.

Lees verder

• Het Syndroom van Korsakov; Het ontstaan van Stoornissen
• Het Syndroom van Korsakov; De geheugenfuncties
• Het Syndroom van Korsakov; Geheugenstoornissen
• Alcohol, wanneer ben je er aan verslaafd
• Alcohol; Risico's bij het plotseling stoppen