InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Cerebrotendineuze xanthomatose: Cholesterolopslagziekte

Cerebrotendineuze xanthomatose: Cholesterolopslagziekte

Cerebrotendineuze xanthomatose: Cholesterolopslagziekte Cerebrotendineuze xanthomatose is een vrij zeldzame erfelijke stofwisselingsziekte waarbij problemen ontstaan bij de cholesterol- en galzuurstofwisseling, vooral bij de hersenen en pezen, maar ook in en op vele andere weefsels van het lichaam. De patiënt ervaart hierdoor een heleboel visuele, orthopedische, neurologische, cardiovasculaire en andere afwijkingen. De ziekte werd voor het eerst beschreven in 1937 door Van Bogaert en collega's.

Synoniemen cerebrotendineuze xanthomatose

Cerebrotendineuze xanthomatose is gekend onder deze synoniemen.
  • Cerebrale cholesterinosis /cholesterolinose
  • Cerebrotendineuze cholesterinosis / cholesterolinose
  • Cholestanolopslagziekte
  • Cholesterolopslagziekte
  • Van Bogaert-Scherer-Epstein syndroom
  • Xanthomatose, cerebrotendineuze

'CTX' is de afkorting van deze aandoening.

Epidemiologie cholesterolopslagziekte

De schattingen naar de incidentie van cerebrotendineuze xanthomatose lopen uiteen, afhankelijk van de geraadpleegde bron. Deze variëren van 1 per 50.000 en tot 3-5 per 100.000. Deze aandoening komt vaker voor bij de Marokkaanse joodse, Spaanse en Scandinavische bevolking. Maar de ziekte is eveneens gerapporteerd in Argentinië, Australië, België, Brazilië, Canada, China, Duitsland, Frankrijk, India, Israël, Saoedi-Arabië, Taiwan, Zuid-Afrika en Zwitserland. Vooral blanken zijn aangetast. De aandoening kent tot slot geen seksuele voorliefde.

Oorzaken en erfelijkheid aandoening

Mutaties (wijzigingen) in het CYP27A1-gen veroorzaken cerebrotendineuze xanthomatose. Dit gen produceert het enzym sterol 27-hydroxylase. Sterol 27-hydroxylase zet cholesterol in galzuren om, wat belangrijk is voor de absorptie van vetten in de darm. Als sterol 27-hydroxylase niet goed werkt, accumuleert cholesterol in de weefsels. Door de genmutatie breken patiënten met deze aandoening daarom bepaalde vormen van cholesterol niet af, zodat deze vetten zich accumuleren (ophopen) op diverse plaatsen van het lichaam. De overerving van deze aandoening verloopt op autosomaal recessieve wijze. De ouders van een patiënt met een autosomaal recessieve aandoening dragen elk één kopie van het gemuteerde gen, maar vertonen meestal zelf geen symptomen van de aandoening.

Symptomen

Cerebrotendineuze xanthomatose tast verschillende delen in het lichaam aan. De ernst en uitgebreidheid variëren per patiënt, zelfs bij patiënten van dezelfde familie.

Maagdarmkanaal

De patiënt krijgt als zuigeling, peuter of kleuter reeds chronische, vaak hardnekkige diarree die blijft aanhouden tot de volwassenheid indien de arts deze niet behandelt. Hepatitis en geelzucht (icterus) zijn eveneens gerapporteerd.

Ogen

In de late kindertijd (ouder dan vijf jaar) krijgt de patiënt aan beide ogen juveniele cataract (vertroebelde ooglens) waardoor hij problemen heeft met zijn gezichtsvermogen. Deze oogaandoening is progressief, waardoor een behandeling veelal voor het vijftigste levensjaar vereist is.

Xanthoma

In het tweede en derde decennia ontwikkelt de patiënt overal in en op het lichaam xanthoma. Deze vettige, gele huidletsels / knobbels (lipideafzettingen) zijn meestal te vinden op de achillespees, maar ook op de knieschijf, elleboog, hand- en nekpezen, de hersenen en de longen. De xanthoma zijn evenwel mogelijk in en op alle lichaamsdelen. Ze resulteren veelal in een motorische beperking en ook orthopedische en andere afwijkingen zijn mogelijk.

Neurologische problemen

In het derde decennium van het leven ontstaan neurologische afwijkingen door de lipideafzettingen. Agitatie, agressie, ataxie (evenwichts- en coördinatieproblemen), dementie, depressie, dysartrie (moeilijkheden met de spraak), een algemeen gevoel van zwakte, een lichte tot ernstige mentale beperking, gedragsstoornissen, hallucinaties, perifere neuropathie (schade aan perifere zenuwen met pijn, zwakte, gevoelloosheid en tintelingen aan vooral de handen en voeten), spasticiteit, suïcidale neigingen en toevallen zijn gerapporteerd. De oorzaak van de neurologische symptomen is een accumulatie van vetten en steeds meer xanthoma in de hersenen. Xanthoma hoopt zich op in myeline, de vetstof die zenuwen isoleert en beschermt. Hierdoor is de zenuwsignalering in de hersenen verstoord. Aandoeningen die myeline vernietigen, zijn bekend als leukodystrofieën. Degeneratie (atrofie) van hersenweefsel veroorzaakt door overmatige lipidenafzettingen draagt ook bij aan de neurologische problemen.

Hart- en vaataandoeningen

Patiënten met een cerebrotendineuze xanthomatose hebben bovendien een verhoogd risico op het ontwikkelen van hart- en vaataandoeningen.

Botontkalking

Een patiënt krijgt tot slot op vroege leeftijd veelal te maken met een geleidelijke osteoporose (verlies van botmassa met risico op breuken ) alsook atherosclerose (slagaderverkalking). Hierdoor is hij gevoelig voor breuken.

Andere

Hoesten en galstenen (harde afzettingen in de galblaas met typische buikpijn (galkoliek) als symptoom) zijn ook gemeld.

Diagnose en onderzoeken

De diagnose gebeurt aan de hand van een grondig klinisch onderzoek op basis van de vertoonde symptomen. De arts voert vervolgens een aantal onderzoeken uit: een volledig bloedonderzoek (bloed, serum en plasma), urineonderzoek en een MRI-scan en CT-scan. De oogarts ziet de cholesterolafzettingen in het oog tijdens een uitgebreid oogonderzoek. Een EEG-onderzoek geeft ook afwijkingen weer. De primaire symptomen van chronische diarree en cataract (staar) in combinatie met de persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van hepatitis en/of langdurige geelzucht (medische term is "icterus") zijn belangrijke aanwijzingen voor de ziekte die mogelijk leiden tot de diagnose. De uiteindelijke diagnose gebeurt evenwel aan de hand van een genetisch onderzoek.

Behandeling

De aandoening valt niet te genezen, maar is wel goed te behandelen. Het is wel belangrijk dat de arts deze aandoening zo snel mogelijk detecteert. Een chirurgische behandeling van xanthoma zijn niet aanbevolen. Cataract valt wel te verhelpen met een cataractoperatie. De patiënt neemt verder medicatie om het cholesterolgehalte te verlagen. Verder werken een cardioloog, een gastro-enteroloog, een geneticus, een oogarts, een orthopedist, een neuroloog en zo nodig nog andere artsen samen bij de multidisciplinaire behandeling van de patiënt.

Prognose ziekte

Het verloop van deze aandoening varieert zeer sterk onder de patiënten. Zonder behandeling verergeren de symptomen die gerelateerd zijn aan de accumulatie van lipiden in het lichaam waardoor de levensverwachting lager is. Over het algemeen valt de aandoening wel goed te behandelen en dan is de levensverwachting normaal, al leiden mogelijke complicaties tot een vroegtijdig overlijden. Soms overlijdt een patiënt tussen het vierde en zesde decennium, al zijn eveneens overlijdens gerapporteerd van jongere patiënten en kinderen. Premature atherosclerose leidt veelal tot een beroerte (onvoldoende bloedtoevoer naar de hersenen met mentale en lichamelijke symptomen) en hartinfarct, wat meteen de primaire doodsoorzaak is van de aandoening.

Lees verder

© 2016 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Galstenen en gezonde voedingNoten, koffie, alcohol zijn geen medicijnen toch kunnen zij preventief en soms zelfs curatief er voor zorgen dat mensen…
Het ontstaan en behandelen van galstenenHet ontstaan en behandelen van galstenenOngeveer tien procent van de Westerse bevolking heeft galstenen. Dit kan er eentje zijn, maar ook meerdere. De meeste me…
Galstenen, symptomen en behandelingGalstenen, symptomen en behandelingEen galsteen is een steen die zich in de galblaas of in de afvoerbuis hiervan bevindt. De meeste mensen met galstenen er…
Heermoes veelzijdig geneeskrachtigDe geschiedenis van de paardestaartfamilie gaat terug tot zo'n 400 miljoen jaar geleden: in het paleozoïcum bestonden er…
Galstenen en voedingsupplementenVerschillende factoren zoals voeding en overgewicht kunnen de aanmaak van galstenen bevorderen. Een aangepaste voeding e…
Bronnen en referenties
  • http://emedicine.medscape.com/article/1418820-clinical#showall
  • http://emedicine.medscape.com/article/1418820-overview#showall
  • http://emedicine.medscape.com/article/1418820-treatment#showall
  • http://emedicine.medscape.com/article/1418820-workup#showall
  • http://ghr.nlm.nih.gov/condition/cerebrotendineuze-xanthomatosis
  • http://home.kpn.nl/b1beukema/ctx.html
  • http://ulf.org/cerebrtendinous-xanthomatosis-ctx
  • http://www.omim.org/entry/213700
  • http://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?Expert=909
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Cerebrotendineous_xanthomatosis

Reageer op het artikel "Cerebrotendineuze xanthomatose: Cholesterolopslagziekte"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 09-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Syndromen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!